अजय पंगेनी । काठमाडौँ महानगरपालिकाका नवनिर्वाचित मेयर विद्यासुन्दर शाक्यको जीवनशैलीमा तानाशाहीपन झल्किएको भन्दै आलोचना सुरु भएको छ । जनतामाथि करको भार बोकाउने, अनि आफू भने विलासी जीवन जिउने प्रवृत्तिले उनलाई आलोचित बनाएको छ । दोहोरो कर भिराएको भन्दै व्यवसायीहरुको आक्रोशमा परेका विद्यासुन्दरले अर्को तानाशाही निर्णय गरेपछि भने आलोचनाले झन् चर्को रुप लिएको छ ।
झन्डै डेढ करोडको गाडीमा सरर
उनी अब झन्डै डेढ करोड रुपैयाँको महंगो गाडी चढ्ने भएका छन् । देशभरका पाँच महानगरमध्ये काठमाडौंमा मात्रै नयाँ गाडी किनिएको हो । भरतपुर, पोखरा र विराटनगरका मेयर तथा उपमेयरले पुरानै गाडी चढिरहेका छन् । हालसम्म उनीहरूले नयाँ गाडी किन्ने निर्णय गराएका छैनन् । छिमेकी महानगरपालिका ललितपुरका मेयर चिरिबाबु महर्जन २० वर्ष पुरानो टोयोटाको थोत्रो गाडीमा कुद्दा छेउबाट विद्यासुन्दर टोयोटाको फर्च्युनरमा सरर हुँइकिनेछन् । उनका लागि किनिएको गाडी काठमाडौंमा आइपुगेको छ । अबको एक महिनाभित्रमा उनी नयाँ गाडी चढ्नेछ । शाक्यले हालको ८५ लाखको गाडी फेरेर डेढ करोडको गाडी चढ्न लागेका हुन् । काठमाडौंकी उपमेयर हरिप्रभा खड्गीका लागि पनि ८० लाख रुपैयाँ भन्दा बढी पैसा पर्ने गाडी किनिएको छ । खड्गी अहिले एक वर्षपहिले किनिएको झण्डै ४० लाख रुपैयाँ मूल्यको गाडी चढिरहेकी छन् ।
व्यवसायीलाई दोहारो कर
आफू विलासी जीवनको मोहमा परेका शाक्यले व्यवसायीलाई भने दोहोरो करको मारमा पारेका छन् । काठमाडौँ मात्र नभएर मुलुककै ठूला भनिएका सहरहरु पोखरा र विराटनगर महानगरपालिकाले पनि करको दर बढाएपछि व्यवसायीहरु मारमा पर्ने भएका छन् । संघीयता कार्यान्वयनमा आएपछि दोहोरो कर तिर्नुपर्ने सन्त्रासमा भएका व्यवासयीहरुलाई सरकारले राहत दिँदै दोहोरो कर प्रणालीलाई हटाउने नीति ल्याउने भनेको थियो । उक्त नीति बनि नसक्दै काठमाडौँ महानगरपालीकाले करको दर बढायने । महानगरले करको दर अत्याधिक बढाएपछि पहिले नै स्थापित भइसकेका व्यवसायीहरु त कठिनाईमा परेका छन् नै नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने सोच बनाएकाहरु पनि हच्किएका छन् । ठूला भनिएका महानगरपालीकाले नै कर बढाएपछि अब नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरुले पनि त्यस्तै नीति अबलम्बल गर्लान् कि भन्ने त्रास व्यवसायीहरुमा फैलिएको छ । महानगरको सिको गर्दै अन्य स्थानीय तहमा पनि कर लागू भयो भने पूराना व्यवसायीहरु मात्र नभएर नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने तरखरमा रहेकाहरु पनि अन्यौलमा पर्नेछन् ।
मुलुकको केन्द्र तथा सबैभन्दा ठूलो सहर काठमाडौँका मेयरको नाताले विद्यासुन्दर शाक्यले थुप्रै कुराहरुमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । व्यवसायीहरुको मूख्य कर्मथलो र मुलुकभरिका युवाहरुको सपना पूरा गर्ने सहर बनिरहेको काठमाडौँ सहरको अव्यवस्थितपनलाई कम गर्दै सरसफाई, खानेपानी, हरियाली, यातायात व्यवस्थापन, पार्किङ, खुला ठाउँ लगायतको अभावलाई हटाउनुपर्ने चुनौति शाक्यसमक्ष छ । अनेकौँ समस्याको बीचमा उभिएर सुधारात्मक ढ्रगले सबैलाई मिलाएर लानुपर्ने जिम्मेवारी पाएका मेयरले सुरुवातमै यसरी आलोचित हुने काम गर्नुलाई तानाशाही निर्णयको रुपमा विश्लेषण गरिएको छ ।
काठमाडौंका खास आबश्यकताहरु :
१. सरसफाई
अहिले काठमाडौँ सहरको मूख्य समस्याको रुपमा देखिएको विषय हो, सरसफाई । हुन त, मुलुकमा थोरै संख्या सहर भएका कारण सबै जनता एकै ठाउँमा थुप्रिँदा उब्जिएको समस्या हो यो । सटरैपिच्छे पसल, चोकैपिच्छे तरकारी बजार, एउटा घरमा दर्जनौँ परिवार लगायतका कारण एउटै घरबाट फोहोरको डंगुर निस्किन्छ । त्यसमाथि, फोहोर फाल्ने व्यवस्थित तरिका व्यक्तिगत तवरबाट अपनाइँदैन । महानगरपालिकाको गाडी आएर लगिहाल्छ नि, अथवा महानगरका मान्छेले यही सफा गर्ने जागीर खाएका छन्, हामीले किन गर्ने भन्ने मानसिकताका कारण जथाभावी फोहोर फाल्ने प्रवृत्ति छ । यसको नियन्त्रण समयमा नै गर्नु जरुरी भइसकेको छ ।
२. ट्राफिक समस्या
बसोबास गर्ने मानिसको संख्या बढेपछि ट्राफिकको समस्या पनि बढ्दो छ । दिनहुँजसो दुर्घटनाका खबरहरु सुनिन्छन् । एक त व्यवस्थित र फराकिलो सडकको अभाव छ, त्यसमाथि सवारी साधनको प्रयोग गर्ने जनसंख्या बढ्दै गएकाले ट्राफिक समस्या पनि काठमाडौँको मूख्य समस्याको रुपमा देखिएको छ । छिटो र सहज तरिकाले गन्तव्यमा पुग्न सवारी चढ्नेहरु ट्राफिक जामका कारण न त समयमा नै पुग्छन्, न त सहज तरिकाले ।
३. पार्किङ समस्या
सहरमा विलासी जीवन जिउनेको कमी छैन । छोटो दुरीको बाटोमा पनि सवारी लिएर जाने प्रवृत्ति छ, चाहे देखावटीकै लागि किन नहोस् । यद्यपि, काठमाडौँमा पार्किङको बडो समस्या छ । सडकका भित्ताभरि जताततै गाडीहरु पार्क गरिएका हुन्छन् । नो पार्किङ लेखिएको समेत याद गरिँदैन । हेलचेक्र्याईँले मात्र यस्तो भएको भने हैन । काठमाडौँमा यति धेरै घरहरु बनिसकेका छन् कि पार्किङको लागि कति पनि ठाउँ छैन ।
४. खुल्ला ठाउँको अभाव
काठमाडौँमा एउटा घर ठड्याउने सबैको रहर पुर्याउँदापुर्याउँदै अब खाली ठाउँको अभाव भइसकेको छ । ०७२ वैशाख १२ गतेको भुकम्पले यो कुरा सबैलाई छर्लंग पारिदिएको छ । तैपनि मानिसले चेतेका भने छैनन् । भुकम्प गएयता पनि थुप्रै घरहरु बनिसकेका छन् । सानो ठाउँमा पनि कोठामाथि कोठा थप्दै घर बनाएर सान देखाउनेहरुको घुईँचो बाक्लै छ यहाँ । यो समस्या पनि पछिल्लो समय विकराल बन्दै गएको छ ।
५. पानीको व्यबस्थापन
काठमाडौँमा मेलम्चीको पानी आउने रे भन्ने आसामा नै यहाँका जनताले वर्षौँ विताइसकेका छन् । तर, पानीको अभाव उस्तै छ । कतै ढुंगेधाराहरु बगेर खेर गइरहेका छन् भने कतै पानीको हाहाकार छ । प्रायः जसोको गुजारा नै जारको पानीले हुन्छ । कसैकोमा भने घरबेटीले ट्यांकरको पानी किनेर खटाई खटाई दिने गरेका पनि छन् । प्रायको घरमा बोरिङबाट पानी तानिएको हुन्छ, तर धेरै समय भएपछि बोरिङ सुक्छ । अनि, पूरानै कोकोहोलो ।
६. धुलो सडक
सडकको धुवाँधुलोका कारण आजकाल काठमाडौँमा भेटिने प्रायः मानिसहरु मुख ढाकेर हिँडेका भेटिन्छन् । धुवाँ धुलोका कारण सहरको हावा नै प्रदुषित बनिरहेको छ, रोगहरु फैलिरहेको छ । यसको नियन्त्रण छिटै नै गरिनु आवश्यक छ ।
७. अव्यबस्थित बसोबास
केन्द्रीय सहर भएर पनि काठमाडौँमा बसोबार व्यवस्थित छैन । अव्यवस्थित बसोबासको कारण सहर नै कुरुप देखिने भइसकेको छ । जताततै घरहरु छन् । घरहरुपनि कतै दुई तले कतै आठ तले । कुनै प्लानिङ बिना जथाभावी घरहरु बन्दा कतिपय ठाउँमा त सडक बनाउने ठाउँसम्म छैन । सडक विस्तारका लागि धेरैको घर नै भत्काउनु परेको छ । त्यसैले, सहरमा घरहरु बनाउँदा प्लानिङ गरेर बनाउने, वस्तीहरु व्यवस्थित बनाउने, जथाभावी घरहरु बनाउने अनुमति नदिने लगायतका व्यवस्था गरेर काठमाडौँलाई मुलुकको केन्द्र भन्न लायक सहर बनाउनु जरुरी छ ।
८. घरभाडा समस्या
काठमाडौँका हरेक घरमा दर्जनौँ परिवार बस्ने गरेका छन् । कतिपयले धेरै घरहरु बनाएर घर भाडामा लगाएर नै गुजारा चलाउने गरेका छन् । मुलुकका हरेक कुनाबाट मानिसहरु काठमाडौँ आइरहेका छन् । त्यसैले, यहाँ आफूले चाहेजस्तो कोठा पाउन सजिलो छैन । पाइहालेपनि, मौकाको फाइदा उठाएर मनलाग्दी भाडा असुल्ने घरबेटीहरुको कमी छैन, यहाँ । घरभाडासम्बन्धी कुनै मापदण्ड नहुँदा यस्तो समस्या आइपरेको छ । यसप्रति छिटै नै ध्यानाकर्षण हुनु जरुरी छ ।
९. यातायातको व्यबस्थापन
यातायातको पनि व्यवस्थापन गर्नुपर्नेछ, काठमाडौँमा । सबै स्थानमा सार्वजनिक यातायात पुग्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्नेछ । त्यस्तै, बस स्टप, आकाशे पुल, जेब्रा क्रसिङ लगायतको व्यवस्था पनि मिलाउनुपर्नेछ । गत सातादेखि जेब्रा क्रसिङभन्दा बाहिरबाट बाटो काट्नेलाई जरिवाना लिने कार्य सुरु भएको छ । यो सकारात्मक सुरुवात हो । यसलाई निरन्तरता दिनुपर्छ । आकाशे पुल र जेब्रा क्रसिङ जनताकै सुरक्षाको लागि हो भनेर चेतना जगाउनु पर्नेछ ।
१०. हरियालीको आबश्यकता
काठमाडौँको हावा यति प्रदुषित भएको छ कि खुला रुपमा सास फेर्दा पनि रोगले समातिहाल्छ । माक्र्स नलगाई नहिड्नु भनेर र सार्वजनिक सूचना नै जारी गरिएको अवस्था छ । हरियो रुखविरुवाहरु लगाउन यहाँ वासिन्दालाई प्ररित गर्ने हो भने वायु प्रदुषणबाट केही हदसम्म मुक्ति मिल्थ्यो । हरेक घर वरिपरि रुखविरुवा रोप्ने नियम नै बनाएर कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
माथि उल्लिखत कुराहरु नै सबै कुरा हैनन् । तर, पहिले यी कुराहरुलाई व्यवस्थित गरियो भने विकास अन्य योजना तथा कार्यक्रमहरु कार्यान्वयनमा सहज भने पक्कै हुनेछ ।
