बैंकिङ खबर/ अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले विश्व बैंक समूह र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) को संयुक्त वार्षिक बैठकमा सहभागी हुन आज मंगलबार थाइल्यान्डको राजधानी बैंकक प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । निर्धारित कार्यक्रमअनुसार अर्थमन्त्री वाग्ले आज दिउँसो १ः३० बजे थाई एयरवेजको विमानमार्फत त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट बैंकक प्रस्थान गर्नेछन् । उनी कात्तिक ४ गते स्वदेश फर्कने कार्यक्रम रहेको छ ।
अर्थमन्त्री वाग्लेको भ्रमणका क्रममा विभिन्न मुलुकका प्रतिनिधि तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाका पदाधिकारीसँग १६ वटाभन्दा बढी द्विपक्षीय तथा बहुपक्षीय बैठक र छलफलमा सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ । यद्यपि, ती बैठकको विस्तृत कार्यसूची, छलफलका विषय र सम्भावित सहमतिबारे थप विवरण सार्वजनिक भएको छैन ।
अर्थमन्त्रीसँगै अर्थसचिव डा. घनश्याम उपाध्याय, अर्थ मन्त्रालयको अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक सम्बन्ध महाशाखाका प्रमुख सहसचिव अमृत लम्साल, निजी अधिकृत माधव भण्डारी र अधिकृत गजेन्द्र भट्टराई पनि बैंकक जानेछन् ।
विश्व अर्थतन्त्रका चुनौतीबारे छलफल
विश्व बैंक समूह र आईएमएफको संयुक्त वार्षिक बैठक अक्टोबर १२ देखि १८ सम्म बैंककमा आयोजना भइरहेको छ । बैठकमा विश्वभरका अर्थमन्त्री, केन्द्रीय बैंकका गभर्नर, आर्थिक नीतिनिर्माता तथा विकास साझेदार सहभागी भइरहेका छन् ।
विश्व अर्थतन्त्रको दिशा, वित्तीय बजारको स्थायित्व, विकासका लागि पुँजी परिचालन र आर्थिक नीतिसम्बन्धी विषय यस्ता बैठकका प्रमुख एजेन्डा रहने गर्छन् । अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक अनिश्चितताबीच सदस्य राष्ट्रबीच सहकार्य विस्तार गर्ने तथा विकासका साझा चुनौती सम्बोधन गर्ने विषयमा पनि छलफल हुने गर्छ ।
विश्व बैंक र आईएमएफको भूमिका फरक भए पनि दुवै संस्था अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक प्रणालीका महत्त्वपूर्ण साझेदार हुन् । विश्व बैंकले विकास, पूर्वाधार, गरिबी न्यूनीकरण र उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी विस्तार गर्न सहयोग गर्छ । आईएमएफले समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व, भुक्तानी सन्तुलन र आर्थिक नीतिसम्बन्धी विषयमा सदस्य राष्ट्रलाई सहयोग तथा नीतिगत परामर्श प्रदान गर्छ ।
त्यसैले यी संस्थाका वार्षिक बैठक विकासशील मुलुकका लागि आफ्ना आर्थिक प्राथमिकता प्रस्तुत गर्ने, अन्य राष्ट्रका अनुभव बुझ्ने र सम्भावित सहकार्यका क्षेत्र पहिचान गर्ने अवसरका रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् ।
नेपालको आर्थिक प्राथमिकता प्रस्तुत गर्ने अवसर
नेपालका लागि अर्थमन्त्रीको यस भ्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक साझेदारसँग संवाद विस्तार गर्ने अवसरका रूपमा हेर्न सकिन्छ । विकासका लागि वित्तीय स्रोत परिचालन, पूर्वाधार निर्माण, निजी लगानी प्रवर्द्धन, रोजगारी सिर्जना र आर्थिक सुधार नेपालको दीर्घकालीन आर्थिक विकाससँग जोडिएका महत्त्वपूर्ण विषय हुन् ।
मुलुकको आर्थिक वृद्धि दिगो बनाउन सार्वजनिक तथा निजी लगानी विस्तारसँगै उपलब्ध वित्तीय स्रोतको प्रभावकारी उपयोग आवश्यक छ । विकास परियोजनाको कार्यान्वयन क्षमता बढाउने, उत्पादनशील क्षेत्रमा पुँजी परिचालन गर्ने र निजी क्षेत्रको लगानीका अवरोध कम गर्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग संवाद उपयोगी हुन सक्छ ।
नेपालले पछिल्लो समय विपद्जन्य क्षति तथा पुनर्निर्माणको आवश्यकताबारे पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानाकर्षण गराउँदै आएको छ । अर्थमन्त्री वाग्लेले यसअघि अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँगको संवादमा विपद्पछिको पुनर्निर्माण र जलवायु न्यायका विषय उठाउने तयारीबारे बताएका थिए ।
बाढीपहिरोजस्ता विपद्बाट प्रभावित पूर्वाधारको पुनर्निर्माण, जोखिम न्यूनीकरण र प्रभावित समुदायको आर्थिक पुनःस्थापनाका लागि आवश्यक स्रोत जुटाउनु नेपालका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती हो । यस सन्दर्भमा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासँगको सहकार्यले सम्भावित वित्तीय तथा प्राविधिक सहयोगका विकल्प पहिचान गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
बैठकबाट ठोस उपलब्धिको अपेक्षा
अर्थमन्त्री वाग्लेले भ्रमणका क्रममा १६ वटाभन्दा बढी द्विपक्षीय तथा बहुपक्षीय बैठकमा सहभागी हुने कार्यक्रम रहेकाले विभिन्न मुलुक र संस्थासँग आर्थिक सहकार्यका विषयमा छलफल गर्ने अवसर पाउनेछन् । तर, बैठकको संख्या मात्रले भ्रमणको सफलता निर्धारण गर्दैन । छलफलबाट नेपालको प्राथमिकतासँग मेल खाने सहकार्यका क्षेत्र पहिचान भए वा औपचारिक प्रतिबद्धता हासिल भए त्यसले भ्रमणको उपलब्धिलाई थप अर्थपूर्ण बनाउन सक्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय स्रोत परिचालन गर्दा ऋणको लागत, भुक्तानी दायित्व, परियोजनाको प्रतिफल र कार्यान्वयन क्षमतालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । त्यसैले सम्भावित सहयोगलाई मुलुकको वित्तीय अवस्था र दीर्घकालीन आर्थिक हितसँग जोडेर अघि बढाउनु महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।
यद्यपि, बैठकमा सहभागिता वा द्विपक्षीय छलफल हुँदैमा नयाँ ऋण, अनुदान वा लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त भएको मान्न मिल्दैन । त्यस्तो उपलब्धिका लागि सम्बन्धित पक्षबाट औपचारिक घोषणा वा सम्झौताको विवरण सार्वजनिक हुन आवश्यक हुन्छ ।
अर्थमन्त्रीको बैंकक भ्रमणले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक संवादमा आफ्ना प्राथमिकता प्रस्तुत गर्ने र विकास साझेदारसँग सहकार्यका सम्भावना खोज्ने अवसर प्रदान गर्नेछ । भ्रमणको वास्तविक उपलब्धि भने छलफलका निष्कर्ष, भएका औपचारिक सहमति र स्वदेश फर्किएपछि अघि बढाइने कामका आधारमा मूल्यांकन हुनेछ ।
