बैंकिङ खबर/ आजको आर्थिक जीवनमा सफलता हासिल गर्नको लागि सही बचत योजना आवश्यक हुन्छ । अन्धाधुन्ध खर्च गर्ने बानीले भविष्यमा आर्थिक संकट निम्त्याउन सक्छ, त्यसैले सुव्यवस्थित तरिकाले बचत योजना तयार गरी खर्च गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
बचतको महत्व किन ?
बचत केवल पैसा जम्मा गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो भविष्यलाई सुरक्षित बनाउने उपाय पनि हो। बचतका प्रमुख फाइदाहरू निम्नानुसार छन् ः
आकस्मिक खर्चहरूको व्यवस्थापन (स्वास्थ्य समस्या, शिक्षा खर्च आदि)।
आर्थिक स्थायित्व प्राप्त गर्न सहयोगी।
भविष्यका ठूला योजनाहरू (घर किन्न, व्यवसाय खोल्न, रिटायरमेन्ट) पूरा गर्न।
ऋणको भार कम गर्न।
आत्मनिर्भरता बढाउन।
२. बचत योजना तयार गर्ने तरिका
बचत योजनाबिना सहज रूपमा खर्च नियन्त्रण गर्न सकिन्न। त्यसैले, बचतलाई व्यवस्थित गर्न निम्न चरणहरू अपनाउनु उपयुक्त हुन्छः
क. आफ्नो आम्दानी र खर्च ट्र्याक गर्नु
मासिक रूपमा आफ्नो आम्दानी कति छ भनेर बुझ्नुहोस्।
अनावश्यक खर्च पहिचान गरी त्यसलाई घटाउनुहोस्।
खर्चहरूलाई दुई भागमा वर्गीकरण गर्नुहोस्ः
१आवश्यक खर्चः घरभाडा, खाना, यातायात, स्वास्थ्य, शिक्षा आदि।
२अनावश्यक खर्चः विलासी सामान, अत्यधिक मनोरञ्जन, ब्रान्डेड लुगा आदि।
ख. बचतको लक्ष्य बनाउनु
छोटो अवधिका लक्ष्यहरूः ६ महिनासम्मका खर्च व्यवस्थापन (उदाहरणः घर खर्च, विद्यालय शुल्क)
मध्यम अवधिका लक्ष्यहरूः १–५ वर्षभित्रका लक्ष्यहरू (उदाहरणः बाइक किन्न, विदेश यात्रा)
लामो अवधिका लक्ष्यहरूः ५+ वर्ष (उदाहरणः घर किन्ने, रिटायरमेन्ट कोष, बच्चाको उच्च शिक्षा)
ग. ५०-३०-२० नियम अपनाउनु
यो नियम अनुसार आम्दानीलाई निम्नानुसार विभाजन गर्न सकिन्छः
५०% – आवश्यक खर्चहरू
३०% – व्यक्तिगत इच्छाका लागि
२०% – बचत तथा लगानी
यदि तपाईंको मासिक आम्दानी ३०,००० छ भनेः
१५,००० – आवश्यक खर्च
९,००० – व्यक्तिगत खर्च
६,००० – बचत तथा लगानी
घ. स्वचालित बचत प्रविधि अपनाउनु
प्रत्येक महिनाको शुरुमै निश्चित रकम छुट्याएर बचत खातामा जम्मा गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
डिजिटल वालेट वा मोबाइल बैंकिङबाट बचत खातामा पैसा ट्रान्सफर गर्ने प्रणाली राख्नुहोस्।
३. अनावश्यक खर्च कसरी नियन्त्रण गर्ने ?
खर्च लेख्ने डायरी वा मोबाइल एप प्रयोग गर्नु।
किनमेल गर्दा “चाहिने“ र “मन लाग्ने“ सामान छुट्याउनु।
डिस्काउन्ट र अफरहरूको पछि नलागी योजनाबद्ध किनमेल गर्नु।
धेरै महँगो ब्रान्डेड सामान किन्नुको साटो सुलभ विकल्प खोज्नु।
बैंक कार्ड वा डिजिटल भुक्तानीको सट्टा नगद प्रयोग गर्ने बानी बसाल्नु।
४. लगानीको माध्यम खोज्नु
बचतलाई केवल बैंकमा राख्नु भन्दा उचित लगानी गर्नु लाभदायक हुन सक्छः
फिक्स डिपोजिट – सुरक्षित लगानी, बैंकमा नियमित ब्याज प्राप्त गर्न सकिन्छ।
सेयर बजार – दीर्घकालीन रूपमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त गर्न सकिन्छ।
म्युचुअल फन्ड – जोखिम कम भएको लगानी विकल्प।
बीमा योजना – जीवन तथा स्वास्थ्यको सुरक्षा गर्दै बचत गर्न मद्दत गर्छ।
सुनचाँदी – मूल्य वृद्धिको सम्भावना भएकाले राम्रो लगानी विकल्प।
५. बचतलाई जीवनशैली बनाऔँ
खर्च गर्नु अघि बचत गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
साना–छोटा लक्ष्यहरू राखेर बचत गर्न सुरु गर्नुहोस्।
परिवारमा पनि बचतको महत्वबारे छलफल गर्नुहोस्।
अनावश्यक ऋण नलिनुहोस्।
बचत योजना तयार गरी खर्च गर्ने बानी बसाल्न सकियो भने आर्थिक स्थायित्व प्राप्त गर्न सहज हुन्छ। आजैबाट बचत गर्ने बानी बसालेर भविष्यलाई सुरक्षित बनाऔँ ।
