एक महीना लामो लकडाउनका कारण व्यवसाय ठप्प हुँदा यति बेला साना तथा मझौला उद्योगअन्तर्गतका व्यवसाय संकटमा परेका छन् । व्यवसाय संकटमा परेपछि समग्र अर्थतन्त्रसमेत यसबाट प्रभावित हुनसक्ने सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।
अर्थविद डा. गोविन्द नेपालका अनुसार कोरोना संकटका कारण हाल साना तथा मझौला उद्योग नै विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन् । यस क्षेत्रसँग सम्बद्ध उद्योगी, कर्मचारी सबैको अवस्था त्यति बलियो पनि नहुने भएकाले यस्तो बेलामा यो क्षेत्र धेरै जोखिममा हुन्छ । सानो जोखिम मोल्न नसकेर पनि यस्ता उद्योग चाँडै बन्द हुन सक्छन् । यस्ता उद्योगलाई संकटबाट जोगाउन सरकारले अल्पकालीन राहत, सुपथ मूल्यमा ऋण तथा चालू पूँजी बराबरको पुनर्कर्जा दिने व्यवस्था गर्न सके चाँडै पहिलेको अवस्थामा फर्काउन सकिने उनले बताए । सबैभन्दा बढी रोजगारी दिने क्षेत्र पनि यही भएकाले यस्ता उद्योगलाई संकटबाट जोगाउन राज्यले उचित निर्णय लिनुपर्ने उनको भनाइ छ । यसअन्तर्गत पर्ने रेस्टुराँ, हस्तकला उद्योग, पोल्ट्री उद्योगलगायत उद्योगले करीब २४ लाख मान्छेलाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा रोजगारी उपलब्ध गराएका छन् भने देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा २२ प्रतिशत योगदान दिइरहेका छन् । हाल पोल्ट्री उद्योगले दैनिक करीब २२ करोडको नोक्सानी बेहोर्नु परेको छ । रेस्टुराँ व्यवसाय महीनांै दिनदेखि ठप्प छ । काठमाडौं, चितवन र पोखरामा मात्र करीब २ हजार ५०० सय रेस्टुराँ सञ्चालनमा छन् भने उनीहरूको दैनिक कारोबार ७ करोड बराबरको छ । अहिले त्यो सबै ठप्प रहेको छ । त्यसैगरी करीब १० लाख मानिसलाई रोजगारी दिएको हस्तकला उद्योगसमेत नराम्ररी थला परेको छ ।
पोल्ट्री उद्योगको दैनिक क्षति रू. २२ करोड
लकडाउनपश्चात् पोल्ट्री उद्योगले दैनिक २२ करोडको क्षति बेहोर्दै आएको छ । यति बेला कुखुरापालक, अण्डा उत्पादक किसान, व्यवसायी र ⋲ाचरी उद्योगीहरू समेतलाई लकडाउनले गर्दा व्यवसाय संकटमा परेको पोल्ट्री महासंघका महासचिव दिनेशराज मिश्रले बताए । उनका अनुसार अहिले उत्पादनले बजार भाउ पाएको छैन भने ढुवानी अभैm सहज हुन सकेको छैन । प्रत्येक हप्ता करीब ५० लाख नयाँ उत्पादित चल्ला गाड्नु परिरहेको छ । कच्चा पदार्थको अभावमा दाना उद्योगहरूले क्षमताअनुसार उत्पादन गर्न नसक्दा किसानका खोरमा रहेका लेयर्स कुखुराले समेत दाना खान नपाएर अण्डा उत्पादनमा कमी आएको छ ।
सामान्य अवस्थामा १ सय पेटी अण्डा उत्पादन गर्ने फार्मको उत्पादन घटेर १५÷२० पेटीमा झरेको उनले बताए । माउ कुखुरालाई समेत दानाको अभावले गर्दा मोल्टिङ प्रविधि (पानी मात्र खुवाएर बचाउने विधि) मार्फत बचाएर राख्ने काम भएको छ । ‘उधारोको पैसा नउठेको र हाल उत्पादित वस्तुले बजार भाउ राम्रो नपाउँदा अहिले धेरैजसो कुखुरापालक किसानसँग दाना किन्नसमेत पैसा छैन,’ उनले भने ।
रेस्टुराँ व्यवसायको अवस्था
लकडाउन शुरू हुनुभन्दा केही समय अघिदेखि नै प्रभावित भइसकेको रेस्टुराँ व्यवसाय विगत १ महीनादेखि ठप्प छ । रेस्टुराँ व्यवसायीहरूलाई यति बेला कर्मचारीको तलब, घरभाडा र ऋणको ब्याज तिर्न समस्या परेको छ । व्यवसाय ठप्प भए पनि नियमित तिर्नुपर्ने ब्याज, कामदारको तलब, घरभाडाले पिरोलिरहेको रेस्टुराँ एण्ड बार एशोसिएशनका अध्यक्ष अरनिको राजभण्डारीले बताए । उनका अनुसार १ महीनादेखि आम्दानी ठप्प हुँदा कुनै पनि भुक्तानी गर्न सकिएको छैन । लकडाउन खुले पनि तत्कालै व्यवसाय चल्न मुश्किल भएकाले कर्मचारी घटाउनुपर्ने देखिन्छ । तर, कर्मचारीहरूलाई कामबाट निकाल्दा ३/४ महीनापछि व्यवसाय राम्ररी चल्न शुरू भएपछि कामदार पाउन समस्या हुन्छ । त्यसैले कसरी व्यवसाय जोगाउने भन्ने विषयमा टुंगोमा पुग्न नसकिएको उनको भनाइ छ । काठमाडौं, पोखरा र चितवनमा रहेका करीब २५ सय रेस्टुराँमा करीब ५० हजार कामदार कार्यरत छन् । तिनलाई व्यवस्थापन गर्न र लकडाउनको अवधिको तलब खुवाउन समस्या भइरहेको व्यवसायीहरूले बताएका छन् ।
हस्तकलाको निर्यात शून्य
यति बेला हस्तकला उद्योगहरूसमेत संकटको चपेटामा परेका छन् । नेपालमा उत्पादित हस्तकलाका ७५ प्रतिशत सामग्री विदेश निर्यात हुने गर्छ । तर, लकडाउनका कारण बा⋲य उडान बन्द हुँदा निर्यात ठप्प रहेको नेपाल हस्तकला महासंघका अध्यक्ष सुरेन्द्रभाइ शाक्यले जानकारी दिए । हस्तकला उद्यमीहरूले फेब्रुअरीको मध्यदेखि मे महीनाको अन्त्यसम्ममा सबै उत्पादन सकेर उत्पादित वस्तुलाई जुन महीनासम्ममा विदेश निर्यात गरिसक्नुपर्ने हुन्छ । तर, यही समयमा लकडाउन भएका कारण निर्यात रोकिएको उनले बताए । आयातकर्ताहरूले यति बेला नयाँ अर्डर दिएका छैनन् भने पुराना अर्डर पनि रद्द गरेका छन् । पर्यटक ठप्प भएकाले आन्तरिक बजारमा समेत हस्तकलाका सामान लकडाउन खुले पनि विक्री हुने सम्भावना कम छ । लकडाउन खुले पनि हस्तकला उद्योग तुरुन्तै पूर्ववत् अवस्थामा आउन सक्ने देखिँदैन ।
हस्तकला उद्यमी महेश्वर श्रेष्ठले आफ्नो करीब २० करोडको सामान निर्यात हुन नसकेको बताए । निर्यात गर्ने समयमा नै लकडाउन भएकाले कर्मचारीहरूलाई तलब दिन समस्या रहेको उनी बताउँछन् । उनको उद्योगमा २ हजार कामदार कार्यरत छन् । लकडाउन २ हप्ताजति लम्बियो भने हस्तकला उद्योगका करीब आधाभन्दा धेरै कामदारको रोजगारी गुम्न सक्ने उनले बताए ।
आर्थिक अभियान दैनिकमा प्रकाशित समाचार ।
