बैंकिङ खबर/ बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुमा खराब कर्जा असुली प्रभावकारी नहुँदा गैरबैंकिङ सम्पत्ती ह्वात्तै बढेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा गैरबैंकिङ सम्पत्ति २० अर्ब रुपैयाँ बढी बढेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार, कर्जा विस्तारमा ढिलाइ, पुराना कर्जा असुलीमा कठिनाइ र निजी क्षेत्रको कमजोर कर्जा मागले बैंकिङ क्षेत्रमा दबाब सिर्जना गरेको हो ।
के हो गैरबैंकिङ सम्पत्ति ?
गैरबैंकिङ सम्पत्ति बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको तर्फबाट असुली हुन नसकेका कर्जा, रिजर्भ नगरेका ब्याज, नाफा वा अन्य दायित्वलाई जनाउने वित्तीय सूचक हो।
यो रकम बढ्नु भनेको बैंकको पूँजीगत स्वास्थ्य र तरलता व्यवस्थापनमा चुनौतीको संकेत हो। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, गत आर्थिक वर्षमा समग्र बैंक तथा वित्तीय संस्थामा खराब कर्जा (एनपीएल) ४.६२ प्रतिशत रहेको छ, भने कुल गैरबैंकिङ सम्पत्ति ५५ अर्ब ५५ करोड १० लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा यो रकम ३५ अर्ब ५० करोड ९० लाख रुपैयाँ मात्र थियो। यसरी एक वर्षमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुमा २० अर्ब ४ करोड २० लाख रुपैयाँको अतिरिक्त गैरबैंकिङ सम्पत्ति थुप्रिएको छ।
वाणिज्य बैंकमा स्थिति
गत आर्थिक वर्षमा वाणिज्य बैंकहरुको औसत एनपीएल ४.४४ प्रतिशत रहेको छ। वाणिज्य बैंकहरुमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४२ अर्ब ७७ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा १२ अर्ब ५९ करोड ७० लाख रुपैयाँले बढी हो। अघिल्लो वर्ष वाणिज्य बैंकहरुमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति ३० अर्ब १७ करोड ६० लाख रुपैयाँ मात्र थियो।
विकास बैंकमा स्थिति
विकास बैंकहरुमा औसत एनपीएल ५.०३ प्रतिशत रहेको छ। यस वर्षको तथ्यांक अनुसार, विकास बैंकहरुको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४ अर्ब ६८ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षमा विकास बैंकमा यो रकम ३ अर्ब ३६ करोड ९० लाख रुपैयाँ थियो। यसरी, एक वर्षमा १ अर्ब ३१ करोड ८० लाख रुपैयाँको वृद्धि भएको छ।
फाइनान्स कम्पनीमा स्थिति
फाइनान्स कम्पनीहरुको स्थिति अझै जटिल देखिन्छ। गत आर्थिक वर्षमा फाइनान्स कम्पनीहरुको औसत एनपीएल ११.०५ प्रतिशत पुगेको छ। गैरबैंकिङ सम्पत्ति ३ अर्ब ९ करोड १० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष फाइनान्स कम्पनीको गैरबैंकिङ सम्पत्ति १ अर्ब ९६ करोड ४० लाख रुपैयाँ मात्र थियो। यसरी १ अर्ब १२ करोड ७० लाख रुपैयाँको वृद्धि भएको छ।
बैंकिङ क्षेत्रमा सुस्तता र कारण
बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएको सुस्तता अझै सुधार हुन सकेको छैन । निजी क्षेत्रले कर्जा माग बढाउन नसक्दा बैंकहरुलाई अतिरिक्त तरलता व्यवस्थापनमा चुनौती आएको छ । निक्षेपको मात्रा बढ्दो क्रममा भए तापनि बैंकहरुले कर्जा वितरणमा अपेक्षित वृद्धि गर्न सकेका छैनन्। यसले गैरबैंकिङ सम्पत्तिमा वृद्धि गराएको प्रमुख कारणका रुपमा रहेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले यस अवस्थालाई व्यवस्थापन गर्न लगातार बैंकिङ प्रणालीबाट पैसा खिच्ने (मनी मर्केट अपरेशन) उपाय अपनाइरहेको छ। तर निजी क्षेत्रको लगानी वृद्धि नहुँदा, बैंकहरुमा अधिक तरलता रहँदा पनि लाभकारी कर्जा प्रवाहमा कमी आएको छ।
भविष्यका चुनौती
गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्नु बैंकहरुको आर्थिक स्वास्थ्यका लागि चुनौती हो। यसले बैंकको नाफा घटाउने, पूँजीगत आवश्यकता बढाउने र तरलता संकट सिर्जना गर्ने सम्भावना राख्छ। साथै, उच्च एनपीएल भएका संस्थाहरुले थप लगानीकर्ता र ग्राहकको विश्वास गुमाउने जोखिम पनि बढाउँछ।
खराब कर्जा व्यवस्थापनका प्रमुख उपायहरू
पूर्व-जाँच कडाइ गर्नु
नयाँ कर्जा दिने क्रममा ग्राहकको आर्थिक स्थिति, व्यवसायिक योजना र भुक्तानी क्षमता राम्ररी मूल्यांकन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
वित्तीय विवरण, बजार स्थिति र सुरक्षा साधनको जाँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
समयमै अनुगमन गर्नु
कर्जा दिँदा नियमित अनुगमन र समीक्षा प्रणाली राख्नुपर्ने देखिन्छ । असाधारण ढिलाइ, कारोबारमा गिरावट वा अन्य जोखिम देखिएमा तुरुन्तै कदम चाल्नुपर्ने देखिन्छ ।
कर्जा पुनःसंरचना
असुलीमा समस्या देखिँदा ग्राहकसँग पुनःभुक्तानी योजना मिलाउनुपर्ने देखिन्छ । कर्जाको अवधि, ब्याज दर वा किस्ता परिवर्तन गरी कर्जा सञ्चालनयोग्य बनाउनुपर्ने देखिन्छ ।
सुरक्षा साधनको प्रभावकारी प्रयोग
कर्जा दिने बेला पर्याप्त र उपयुक्त सम्पत्ति धितोमा लिनुपर्ने देखिन्छ । असुली नहुँदा सुरक्षा साधनबाट पूँजी फिर्ता लिन सकिने व्यवस्था सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
कर्जा संग्रह प्रणाली सुदृढ गर्नु
पेशेवर र दक्ष कर्जा संग्रह टिम तयार गर्नुपर्ने देखिन्छ । कानुनी उपाय, मध्यस्थता वा पुनःसंरचना मार्फत समयमै असुली सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
नियमित रिपोर्टिङ र जोखिम मूल्यांकन
बैंक वा वित्तीय संस्थाभित्र एनपीएलको रिपोर्ट नियमित तयार गर्नुपर्ने देखिन्छ । जोखिम उच्च क्षेत्र पहिचान गरी थप कर्जा दिनु अघि समीक्षा गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
ग्राहकसँग राम्रो सम्बन्ध र परामर्श
ग्राहकलाई वित्तीय व्यवस्थापन र कर्जा भुक्तानी सम्बन्धी परामर्श दिनुपर्ने देखिन्छ । आवश्यक परे, व्यवसायिक सल्लाह वा तालिम उपलब्ध गराउनुपर्ने देखिन्छ ।
सुधारित नीतिगत उपाय
बैंक वा संस्थाले स्पष्ट कर्जा नीति, एनपीएल न्यूनीकरण रणनीति र जोखिम व्यवस्थापन निर्देशिका अपनाउनुपर्ने देखिन्छ । यसर्थ, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा खराब कर्जा (एनपीएल) र बढ्दो गैरबैंकिङ सम्पत्ति आर्थिक स्थिरताका लागि चुनौतीपूर्ण विषय हुन्। कर्जा असुली प्रभावकारी नहुँदा बैंकको नाफा घट्ने, तरलता संकट बढ्ने र पूँजीगत संरचना कमजोर हुने खतरा बढ्न सक्छ ।
यो चुनौती व्यवस्थापन गर्न बैंकहरूले पूर्व–जाँच, नियमित अनुगमन, कर्जा पुनःसंरचना, सुरक्षा साधनको प्रभावकारी प्रयोग, कर्जा संग्रह प्रणाली सुदृढीकरण र ग्राहकसँगको सहकार्य जस्ता उपाय अपनाउनुपर्ने देखिन्छ । साथै, नेपाल राष्ट्र बैंकको नियामक निर्देशन र निगरानी पनि यस प्रक्रियामा निर्णायक भूमिका खेल्छ ।
