बैंकिङ खबर / दसैँ बिदापछि खुलेको नेपाली सुनचाँदी बजारमा सुनको मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको भाउ कमजोर बनेसँगै त्यसको प्रभाव नेपाली बजारमा पनि देखिएको हो । आइतबार सुनको मूल्य प्रतितोला ११ हजार ७०० रुपैयाँले घटेको छ भने चाँदीको मूल्य पनि प्रतितोला २३० रुपैयाँले ओरालो लागेको छ ।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले सार्वजनिक गरेको दरअनुसार आइतबार छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ७८ हजार ५०० रुपैयाँ कायम भएको छ । दसैँ बिदाअघि सुन प्रतितोला २ लाख ९० हजार २०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । यसरी अघिल्लो कारोबार मूल्यसँग तुलना गर्दा सुनको भाउ करिब ४.०३ प्रतिशतले घटेको छ । एकैपटक प्रतितोला ११ हजार ७०० रुपैयाँको गिरावट आउनुलाई सुनचाँदी बजारको उल्लेखनीय परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ ।
सुनको मूल्यमा आएको गिरावटसँगै चाँदी पनि सस्तिएको छ । महासंघका अनुसार चाँदीको मूल्य प्रतितोला ३ हजार ९५५ रुपैयाँ कायम भएको छ । यसअघि चाँदी प्रतितोला ४ हजार १८५ रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । पछिल्लो मूल्यअनुसार चाँदी प्रतितोला २३० रुपैयाँ अर्थात् करिब ५.५० प्रतिशतले घटेको हो । सुन र चाँदी दुवैको मूल्यमा गिरावट आउनुले बहुमूल्य धातुको बजारमा पछिल्लो समय दबाब बढेको संकेत गर्छ ।
दसैँ बिदापछि बजारमा नयाँ मूल्य सार्वजनिक हुँदा उपभोक्ता तथा व्यवसायीको ध्यान मूल्यमा आएको यही परिवर्तनतर्फ केन्द्रित भएको छ । बिदाअघि कायम रहेको दर र बजार खुलेपछिको दरबीच ठूलो अन्तर देखिएकाले सुन खरिद गर्ने योजना बनाएका ग्राहकका लागि पछिल्लो मूल्य परिवर्तन महत्वपूर्ण बनेको छ । यद्यपि, मूल्य घटेकै कारण बजारमा कारोबार वा माग तत्काल कति बढ्छ भन्ने कुरा उपभोक्ताको क्रयशक्ति, गहनाको माग र आगामी मूल्यको अपेक्षामा निर्भर रहनेछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य किन घट्यो ?
नेपाली बजारमा सुनको मूल्य घट्नुको प्रमुख पृष्ठभूमिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको गिरावट रहेको छ । विश्व बजारमा सुनको मूल्य हालै तीन महिनायताकै न्यून स्तरमा झरेको थियो । ऊर्जा मूल्यमा भएको वृद्धिले मुद्रास्फीतिको चिन्ता बढाएपछि अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर लामो समयसम्म उच्च राख्न सक्ने अपेक्षा बलियो बनेको छ । यही अपेक्षाले सुनलगायत बहुमूल्य धातुको मूल्यमा दबाब सिर्जना गरेको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरूले जनाएका छन् ।
सुनको मूल्य र ब्याजदरबीच प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष सम्बन्ध रहने गर्छ । सुनले बैंक निक्षेप वा सरकारी ऋणपत्रजस्तो नियमित ब्याज प्रदान गर्दैन । त्यसैले ब्याजदर उच्च रहने वा उच्च प्रतिफल दिने वित्तीय साधनप्रति आकर्षण बढ्ने अवस्थामा लगानीकर्ताले सुनमा लगानी गर्ने निर्णय पुनर्विचार गर्न सक्छन् । यसले सुनको माग र मूल्यमा दबाब पर्न सक्ने अवस्था सिर्जना गर्छ ।
अमेरिकी डलरको मूल्यमा हुने उतारचढाव पनि सुनको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य निर्धारण गर्ने महत्वपूर्ण पक्ष हो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको कारोबार मुख्यतः अमेरिकी डलरमा हुने भएकाले डलर बलियो हुँदा अन्य मुद्रामा सुन खरिद गर्ने लगानीकर्ताका लागि यसको लागत बढ्न सक्छ । त्यसले मागमा प्रभाव पार्न सक्छ । त्यस्तै, अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्दा लगानीकर्ताले सुनको सट्टा प्रतिफल दिने वित्तीय साधन रोज्ने सम्भावना रहन्छ ।
यसपटक ऊर्जा मूल्यमा आएको वृद्धिले मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न ब्याजदर उच्च राख्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने चिन्ता थपेको छ । मुद्रास्फीतिको जोखिम बढ्दा केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउन ढिलाइ गर्न सक्ने अपेक्षा लगानीकर्ताले गर्छन् । यस्तो अवस्थामा सुनको मूल्यमा दबाब पर्न सक्छ । यद्यपि, सुनको मूल्यमा आएको गिरावटलाई एउटै कारणसँग मात्र जोड्न मिल्दैन । डलरको अवस्था, ऋणपत्रको प्रतिफल, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र बजारमा भइरहेको किनबेचले पनि मूल्यलाई प्रभावित पार्छन् ।
नाफा सुरक्षित गर्ने प्रवृत्तिले पनि पार्छ प्रभाव
सुनको मूल्यमा हुने परिवर्तनमा लगानीकर्ताको व्यवहारको पनि महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । मूल्य बढेको अवस्थामा केही लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न सुन बिक्री गर्छन् । बजारमा बिक्रीको चाप बढ्दा मूल्य घट्न सक्छ । त्यस्तै, अन्य वित्तीय बजारमा घाटा बेहोरेका लगानीकर्ताले नगद व्यवस्थापन गर्न वा आफ्नो लगानीको जोखिम घटाउन सुन बिक्री गर्न सक्छन् । यस्तो बिक्रीले पनि छोटो अवधिमा मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्नुको प्रभाव नेपाली बजारमा देखिए पनि स्थानीय मूल्यमा आएको सम्पूर्ण गिरावटलाई एउटै अन्तर्राष्ट्रिय घटनाको परिणामका रूपमा व्याख्या गर्नु उपयुक्त हुँदैन । नेपाली बजारको मूल्य निर्धारणमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दरसँगै विदेशी विनिमय दर र स्थानीय बजारमा लागू हुने मूल्य निर्धारण प्रक्रियाले पनि भूमिका खेल्छन् ।
दसैँ बिदापछि मूल्यमा ठूलो अन्तर
नेपाली बजारमा दसैँ बिदाका कारण नियमित मूल्य अद्यावधिक नभएको अवधिपछि बजार खुल्दा अघिल्लो कारोबार मूल्य र नयाँ मूल्यबीच ठूलो अन्तर देखिएको हो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बिदाको अवधिमा भएको उतारचढाव स्थानीय बजारमा नयाँ दर सार्वजनिक हुँदा एकैपटक प्रतिबिम्बित हुन सक्छ । त्यसैले दसैँपछि देखिएको गिरावटलाई बजार खुलेको दिनमै उत्पन्न भएको परिवर्तनका रूपमा मात्र बुझ्नु पूर्ण हुँदैन ।
सुनचाँदी बजारमा मूल्यको तुलना गर्दा अघिल्लो कारोबार दिनको दर र पछिल्लो सार्वजनिक दरबीचको अन्तर हेर्नु आवश्यक हुन्छ । विशेषगरी लामो सार्वजनिक बिदापछि मूल्य अद्यावधिक हुँदा एकै दिन ठूलो गिरावट वा वृद्धि देखिन सक्छ । यस्तो अवस्थामा बजारको वास्तविक प्रवृत्ति बुझ्न अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा भएको परिवर्तन र स्थानीय बजारको अघिल्लो दर दुवैलाई ध्यान दिनुपर्छ ।
उपभोक्तालाई कस्तो असर पर्छ ?
सुनको मूल्य घट्दा गहना खरिद गर्ने उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष रूपमा केही राहत मिल्न सक्छ । विवाह, पारिवारिक समारोह, चाडपर्व तथा अन्य प्रयोजनका लागि सुन खरिद गर्ने ग्राहकले अघिल्लो दरको तुलनामा कम मूल्यमा सुन किन्न सक्ने अवस्था बनेको छ । विशेषगरी ठूलो परिमाणमा सुन खरिद गर्नुपर्ने ग्राहकका लागि प्रतितोलाको मूल्यमा आएको हजारौँ रुपैयाँको अन्तरले कुल खर्चमा उल्लेख्य प्रभाव पार्न सक्छ ।
तर सुनको बजार मूल्य घट्दैमा गहना खरिद गर्दा तिर्नुपर्ने कुल रकम पनि सोही अनुपातमा घट्छ भन्ने हुँदैन । गहनाको डिजाइन, ज्याला, जर्ती र लागू हुने करलगायतका कारण अन्तिम लागत फरक पर्न सक्छ । त्यसैले उपभोक्ताले सुनको प्रतितोला दरसँगै गहनाको बनोट खर्च र अन्य शुल्कबारे पनि जानकारी लिनु आवश्यक हुन्छ ।
सुनलाई बचत तथा लगानीको माध्यमका रूपमा हेर्नेहरूका लागि भने मूल्यमा आएको गिरावटले फरक सन्देश दिन्छ । घटेको मूल्यमा खरिद गर्दा भविष्यमा मूल्य बढेमा लाभ हुने सम्भावना रहन्छ, तर मूल्य अझै घट्न सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै हुन्छ । सुनको मूल्य सधैँ बढ्छ भन्ने निश्चित हुँदैन । त्यसैले छोटो अवधिको मूल्य परिवर्तनलाई मात्र आधार बनाएर लगानीसम्बन्धी निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ ।
चाँदीको मूल्यमा आएको गिरावटले पनि चाँदीका गहना तथा सामग्री खरिद गर्ने उपभोक्तालाई केही राहत दिन सक्छ । तर सुन र चाँदीको माग, प्रयोग र लगानीसम्बन्धी प्रवृत्ति फरक हुने भएकाले दुवै धातुको मूल्य एउटै गतिमा अघि बढ्छन् भन्ने हुँदैन । चाँदीको मूल्य पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अवस्था र औद्योगिक मागलगायतका पक्षबाट प्रभावित हुन्छ ।
अब सुनको मूल्य कता जाला ?
पछिल्लो गिरावटपछि सुनको मूल्य अझै घट्छ वा पुनः बढ्छ भन्ने विषय अन्तर्राष्ट्रिय बजारको आगामी गतिविधिमा निर्भर रहनेछ । अमेरिकी केन्द्रीय बैंकको ब्याजदरसम्बन्धी निर्णय र संकेत, डलरको उतारचढाव, ऊर्जा मूल्य, मुद्रास्फीतिको अवस्था तथा विश्व अर्थतन्त्रमा देखिने अनिश्चितताले सुनको मूल्यको दिशा निर्धारण गर्न सक्छन् ।
यदि ब्याजदर लामो समयसम्म उच्च रहने अपेक्षा बलियो रह्यो र डलरमा मजबुती कायम रह्यो भने सुनको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ । यसको विपरीत, आर्थिक तथा भूराजनीतिक अनिश्चितता बढेमा वा ब्याजदर घट्ने अपेक्षा बलियो बनेमा सुनप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण पुनः बढ्न सक्छ । यद्यपि, यी सम्भावना मात्र हुन्; आगामी मूल्यको निश्चित पूर्वानुमान गर्न सकिँदैन ।
नेपालमा सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिएकाले विश्व बजारमा हुने परिवर्तनको प्रभाव स्थानीय दरमा पनि पर्नेछ । त्यसैले उपभोक्ता, व्यवसायी र लगानीकर्ताले दैनिक सार्वजनिक हुने मूल्य, अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दिशा र मूल्य परिवर्तनका प्रमुख कारणलाई ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।
दसैँपछि सुन प्रतितोला ११ हजार ७०० रुपैयाँ र चाँदी २३० रुपैयाँले सस्तिनुले बहुमूल्य धातुको बजारमा उल्लेख्य परिवर्तन देखाएको छ । तर यसलाई मूल्य निरन्तर घटिरहने संकेतका रूपमा मात्र लिन मिल्दैन । आगामी दिनमा सुनचाँदीको बजार कता जान्छ भन्ने कुरा विश्व बजारको अवस्था र लगानीकर्ताको व्यवहारले निर्धारण गर्नेछ ।
