बैंकिङ खबर/ आज हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले धन, समृद्धि र स्वास्थ्यको प्रतीकका रूपमा धनतेरस पर्व श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाइरहेका छन् । तिहारको पहिलो दिन पर्ने धनतेरसलाई शुभ–लाभको प्रारम्भ मानिन्छ । यो दिन विशेष गरी भगवान् धन्वन्तरी, धनका देवता कुबेर र सम्पत्तिकी अधिष्ठात्री देवी लक्ष्मीको आराधना गरिन्छ ।
धनतेरस, जसलाई ‘धनत्रयोदशी’ पनि भनिन्छ, हरेक वर्ष कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार आजकै दिन समुद्र मन्थनको क्रममा भगवान् धन्वन्तरी अमृतको कलश लिएर प्रकट भएका थिए । त्यसैले यो दिनलाई आरोग्य, स्वास्थ्य, दीर्घायु र धनसम्पत्तिको प्रतीक दिवसको रूपमा पनि लिइन्छ ।
भगवान् धन्वन्तरीको महत्व
भगवान् धन्वन्तरीलाई देवताहरूका वैद्यका रूपमा पूजिन्छ। उनी भगवान् विष्णुका २४औं अवतार मध्येका एक हुन्। स्वास्थ्य, आयु र तेजका देवता मानिने धन्वन्तरीले आयुर्वेदको ज्ञान मानव समाजमा ल्याएको धार्मिक विश्वास रहेको छ । त्यसैले धनतेरसका दिन भगवान् धन्वन्तरीको आराधना गरेर रोग–व्याधि नहुन र परिवारमा स्वास्थ्य रहोस् भन्ने कामना गरिन्छ ।
किन मनाइन्छ धनतेरस ?
धनतेरसको मूल भावना धन, समृद्धि र सौभाग्यको सुरुवातसँग सम्बन्धित छ । यस दिन घरमा नयाँ सामान, गरगहना, भाँडाकुँडा र धातुका वस्तु किन्ने परम्परा छ । यस्तो विश्वास गरिएको छ कि यस दिन किनिएको नयाँ वस्तुमा लक्ष्मीको कृपा बस्छ र घरमा सम्पन्नता बढाउँछ।
धेरैजसो घरहरूमा यस दिन घर–सफा गर्ने, नयाँ कपडा लगाउने, घरको ढोका–झ्यालमा बत्ती बाल्ने, र लक्ष्मीको स्वागतका लागि रंगोली सजाउने परम्परा पनि हुन्छ ।
धनतेरसका दिन के किन्नु शुभ मानिन्छ ?
धनतेरसका दिन ‘धन’ अर्थात् समृद्धिको प्रतीक सामग्री खरिद गर्न अत्यन्त शुभ मानिन्छ । यस दिनको किनमेललाई सम्पत्तिको बढोत्तरी र भाग्यवृद्धिको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ । धार्मिक परम्परा र वैदिक ज्योतिषका अनुसार निम्न वस्तुहरू खरिद गर्दा लाभ हुने विश्वास गरिएको छ ।
धातुका भाँडा (कपर, काँस, पित्तल)
धनतेरसमा कपर, काँस र पित्तलका भाँडा किन्न अत्यन्तै शुभ मानिन्छ। विशेष गरी पानी राख्ने भाँडा वा कलश किनेर त्यसमा पानी, सिक्का, धान, वा चामल राखेर घरभित्र ल्याउँदा लक्ष्मीको आगमन हुने विश्वास गरिन्छ।
गणेश–लक्ष्मीको मूर्ति
तिहारमा लक्ष्मी पूजाको विशेष महत्त्व हुन्छ। त्यसैले धनतेरसकै दिन नयाँ गणेश र लक्ष्मीको मूर्ति किनेर घरमा ल्याउने चलन छ। दीपावलीका दिन ती मूर्तिहरूको विशेष पूजा गरे घरमा धन–धान र सुख–शान्ति बस्ने मान्यता छ।
माटो वा धातुको दियो
धनतेरसको साँझमा दियो बाल्ने परम्परा हुन्छ। माटो वा पित्तलको दियो किन्नु शुभ मानिन्छ। पित्तल वा तामाको दियोमा घिउ वा तेल राखी भगवान् लक्ष्मीको आराधना गर्दा घरमा उज्यालो, धन र सन्तोष बढ्ने धार्मिक विश्वास छ।
धन यन्त्र
धनतेरसका दिन लक्ष्मीको कृपा प्राप्त गर्न धन यन्त्र किन्नु शुभ हुन्छ। यो यन्त्रलाई घरको धनराशी राख्ने स्थानमा वा पूजाघरमा राख्दा सकारात्मक ऊर्जा र आर्थिक प्रगति हुने जनविश्वास छ।
पानीका भाँडा
पानी जीवनको प्रतीक हो। यस दिन पानी राख्ने तामाका वा काँसका भाँडा किनेर ल्याउँदा आर्थिक लाभ हुने भनिन्छ। यो भाँडामा पानी राखेर उत्तर दिशा वा पूजाघरमा राख्दा घरमा धनसञ्चय बढ्ने जनविश्वास छ।
कारोवार र व्यापारका लागि धातुको दियो
जो व्यक्तिहरू व्यापार वा व्यवसायमा संलग्न छन्, उनीहरूले धातुको दियो खरिद गरी कार्यालय वा पसलमा राख्दा कारोबारमा वृद्धि हुने विश्वास राखिन्छ।
सन्तानका लागि तामाको थाली
यदि कसैलाई सन्तान सम्बन्धी समस्या छ भने धनतेरसमा तामाको थाली खरिद गरी देवी लक्ष्मीको आराधना गर्नाले सन्तान सुख प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहँदै आएको छ।
स्वास्थ्य र आयुका लागि घण्टी
घण्टीलाई शुभताको प्रतीक मानिन्छ। यस दिन सुन, चाँदी वा पित्तलको सानो घण्टी किनेर पूजाघरमा राख्दा परिवारमा दीर्घायु, स्वास्थ्य र शान्ति रहन्छ।
घरमा सुख–शान्ति र प्रेमका लागि भाँडाकुँडा
धनतेरसमा खाना पकाउने नयाँ भाँडा खरिद गर्दा परिवारमा सौहार्द, शान्ति र आपसी प्रेम बढ्ने विश्वास छ।
धनतेरसका दिन के किन्नु अशुभ मानिन्छ ?
जति धनतेरस किनमेलको दिन हो, त्यति नै सावधानी अपनाउनुपर्ने दिन पनि हो। केही वस्तुहरू यस दिन खरिद गर्नु अशुभ मानिन्छ, जसले घरमा दुर्भाग्य वा आर्थिक समस्या निम्त्याउने विश्वास रहँदै आएको छ।
फलाम
धनतेरसमा फलामको सामान किन्नु शुभ मानिँदैन। फलामलाई कठोरता र द्वन्द्वको प्रतीक मानिन्छ। यदि किन्नै परे भने धनतेरसको एक दिन अघि नै खरिद गर्न सिफारिस गरिन्छ।
रित्तो भाँडा
बजारबाट ल्याएको भाँडा रित्तो अवस्थामा घरभित्र लैजानु अशुभ मानिन्छ। त्यसमा पानी, धान वा चामल भरेर मात्र घरमा प्रवेश गराउनुपर्छ। रित्तो भाँडाले घरमा आर्थिक अभाव ल्याउँछ भन्ने जनविश्वास छ।
स्टीलका भाँडा
स्टीललाई फलामको दोस्रो रूप मानिने भएकाले धनतेरसमा स्टीलका सामान किन्नु अशुभ हुन्छ। यसको सट्टा काँस, तामो वा पित्तलका भाँडाकुँडा किन्नु नै उत्तम हुन्छ।
कालो रंगका वस्तु
कालो रङ दुर्भाग्यको प्रतीक मानिन्छ। धनतेरसलाई शुभ दिन मानेको हुँदा यस दिन कालो कपडा, कालो धातु वा कालो रंगका वस्तु किन्ने काम नगर्न सिफारिस गरिन्छ।
धारिलो हतियार
चकु, कैंची, तरवार, र अन्य धारिलो वस्तु धनतेरसमा खरिद गर्नु अशुभ मानिन्छ। यस्ता वस्तुले नकारात्मक ऊर्जा ल्याउने र घरमा कलह निम्त्याउने विश्वास गरिन्छ।
सवारी साधन
धनतेरसलाई धेरैले शुभ दिन मानेर सवारी साधन किन्ने गर्छन्। तर परम्पराअनुसार यो दिन सवारी खरिद गर्नु लाभदायक हुँदैन। यदि किन्नै परे भने धनतेरसको अघिल्लो दिन नै रकम भुक्तान गरी खरिद गर्नुपर्छ।
नकली सुन
धनतेरसमा सुनको विशेष महत्त्व हुन्छ। त्यसैले नकली वा मेशिन–मेड सुन किनेर घरमा ल्याउनु अशुभ मानिन्छ। यसले नकारात्मक ऊर्जा ल्याउने जनविश्वास छ।
तेल वा घिउ
धनतेरसमा तेल र घिउ खरिद गर्नु राम्रो मानिँदैन। यदि दीयो बाल्न आवश्यक भए पनि त्यो सामान पहिले नै खरिद गरिसक्नुपर्छ।
उपहार
धनतेरसको दिन अरूलाई उपहार दिनु पनि शुभ मानिँदैन। उपहार दिनु भए अघिल्लो दिन नै दिनु उचित हुन्छ। यस दिन आफ्नो घरबाट धन बाहिर पठाउनु अशुभ मानिन्छ।
धनतेरसका धार्मिक कार्यहरू र पूजापद्धति
धनतेरसको साँझमा घरको पूर्व वा उत्तर दिशातर्फ लक्ष्मीको स्वागतका लागि दीप बालिन्छ। घरको ढोका, झ्याल, आँगन र पसलमा दीयो राखी ‘आयोजन दीपदान’ गर्ने चलन छ।
घरमा गणेश–लक्ष्मी र धन्वन्तरीको संयुक्त पूजा गरी धूप, दीप, फूल, अक्षता र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ। पूजा सकिएपछि घरका सदस्यले एक–अर्कालाई शुभकामना दिन्छन् र समृद्धिको कामना गर्छन्।
धनतेरस केवल किनमेलको दिन होइन, यो आत्मिक रूपमा धन, स्वास्थ्य र शुद्धताको प्रतीक पर्व हो। यस दिन सही वस्तु किनेर लक्ष्मी र धन्वन्तरीको कृपा प्राप्त गर्ने विश्वास रहँदै आएको छ।
शुभ धातुका वस्तुहरू किन्नु, घर सफा राख्नु, र सकारात्मक सोचका साथ धनतेरस मनाउनु नै साँचो सम्पन्नताको प्रतीक हो। धनतेरसमा राम्रो सोच, शुभ कर्म र धार्मिक आस्थाको साथ पर्व मनाउँदा निश्चय नै घरमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्रवेश गर्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।
