बैंकिङ खबर/लगानीको वातावरण नहुँदा बैंकमा लगानी थप्रिएर बसेको छ । बैंकमा अधिक तरलता हुँदा राष्ट्र बैंकले तरलता प्रशोचन गरिरहेको छ । केही समय यता बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको भल्टमा लगातार तरलता (लगानी योग्य पुँजी) थुप्रिरहेको छ । तर, लगानीको उपयुक्त क्षेत्र नपाउँदा बैंकहरुको कर्जा जान सकिरहेको छैन ।
वाणिज्य बैंकहरूको कर्जा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) घटेर ६३.८६ प्रतिशतमा झरेको छ । नेपाल बैंकर्स संघका अनुसार धेरै बैंकहरूले न्यूनतम ६३ प्रतिशतको स्तरमा देखिएका छन्। विगत तीन वर्षभन्दा लामो समयदेखि मुलुकको अर्थतन्त्र गतिशिल हुन सकेको छैन ।
पछिल्लो समय एकातिर बैंकको ब्याजदर एकल अंकमा झरेको छ भने अर्को तिर वित्तीय प्रणालीमा अधिक तरलता थुप्रिँदा उत्पादनमुलक क्षेत्रमा ऋण प्रवाह हुन सकेको छैन । यसले गर्दा मुलुकको आन्तरिक अर्थतन्त्र चलायमान बन्न सकेको छैन । हाल वित्तीय प्रणालीमा ८१ अर्ब २८ करोडभन्दा बढी लगानीयोग्य रकम थुप्रिएको छ । मुलुकमा लगानीको माहोल तयार नहुँदा यति ठूलो पैसाको उपयोग हुन सकिरहेको छैन । त्यसैले अब नयाँ गभर्नरले बैंकिङ लगानीको वातावरण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
बैंकिङ लगानीको वातावरण बनाउन राष्ट्र बैंकले खेल्ने भूमिका
नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ प्रणालीको नियमन तथा व्यवस्थापन गर्दै देशको समग्र वित्तीय स्थायित्व र आर्थिक वृद्धिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।बैंकिङ लगानीको वातावरण सुधार्न राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति, कर्जानीति, तरलता व्यवस्थापन, तथा वित्तीय स्थायित्व नीति लागू गर्नुपर्छ । यदि बैंकिङ लगानीको वातावरण राम्रो भएमा व्यवसाय तथा उद्यमशीलता प्रवद्र्धन हुन्छ, रोजगारी सिर्जना हुन्छ, र अर्थतन्त्र बलियो बन्छ ।
१. बैंकिङ लगानीको वातावरण सुधार्न राष्ट्र बैंकको भूमिका
(१) सहज कर्जा नीति लागू गर्ने
-कम ब्याजदरमा कर्जा प्रवाहको व्यवस्था – व्यवसायीहरूलाई लगानी गर्न सहज बनाउन।
– साना तथा मझौला उद्योगलाई प्राथमिकता दिने – सहुलियतपूर्ण कर्जाको पहुँच बढाउने।
-व्यवसायिक कर्जा लिन आवश्यक धितो प्रणाली सरल बनाउने।
(२) ब्याजदर स्थिरता र सन्तुलन कायम गर्ने
– बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई अत्यधिक ब्याजदर नबढाउन निर्देशन दिने।
– ब्याजदर अस्थिर हुँदा व्यवसायीहरू अन्योलमा पर्ने भएकाले स्थिरता कायम गर्ने नीति ल्याउने।
– निक्षेप र कर्जाको ब्याजदरबीच सन्तुलन राखेर बैंकिङ लगानीको आकर्षण बढाउने।
(३) तरलता व्यवस्थापन सुधार गर्ने
– बैंकहरूसँग पर्याप्त तरलता रहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्ने।
-व्यवसाय तथा लगानीकर्तालाई आवश्यक पर्ने वित्तीय स्रोत सहज उपलब्ध गराउने।
-पुनर्कर्जा सुविधा वृद्धि गरी लगानीमैत्री वातावरण बनाउने।
(४) बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नियमन मजबुत बनाउने
-बैंकहरूलाई पारदर्शी बनाउँदै खराब कर्जा नियन्त्रण गर्ने।
– बैंकिङ प्रणालीमा वित्तीय अनुशासन लागू गर्दै अनावश्यक जोखिम न्यूनीकरण गर्ने।
-बैंकहरूलाई दिगो बैंकिङ अभ्यास अपनाउन निर्देशन दिने।
(५) डिजिटल बैंकिङ प्रवद्र्धन गर्ने
– डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई सहज र प्रभावकारी बनाउने।
– बैंकिङ प्रणालीलाई प्रविधिमैत्री बनाउँदै वित्तीय पहुँच विस्तार गर्ने।
– बैंकिङ कारोबारमा साइबर सुरक्षालाई प्राथमिकता दिने।
(६) वैदेशिक लगानी भित्र्याउने नीति निर्माण गर्ने
– विदेशी लगानीकर्तालाई सहज कर्जा प्रणाली उपलब्ध गराउने।
– विदेशी मुद्रा विनिमय दरलाई स्थिर राखेर अन्तर्राष्ट्रिय लगानीमैत्री वातावरण बनाउने।
– स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्ताका लागि कर तथा अन्य सुविधाहरूमा सहुलियत दिने नीति ल्याउने।
(७) बैंकिङ प्रणालीलाई समावेशी बनाउने
-ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा वित्तीय पहुँच विस्तार गर्ने।
– कृषि, पर्यटन, र उत्पादनमुखी क्षेत्रमा बैंकिङ लगानीलाई प्रोत्साहित गर्ने।
– नवप्रवर्तन र स्टार्टअपहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर लगानीको अवसर सिर्जना गर्ने।
२. राष्ट्र बैंकले गर्नुपर्ने थप सुधारहरू
– ब्याजदरमा स्थायित्व ल्याएर व्यवसायीलाई लगानीको दीर्घकालीन योजना बनाउन सहज बनाउने।
– विदेशी लगानी भित्र्याउनका लागि बैंकिङ प्रणालीलाई सरल र पारदर्शी बनाउने।
– कर्जा असुलीलाई प्रभावकारी बनाउन कानुनी संरचना मजबुत बनाउने।
– व्यवसायीहरूलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा योजनाका बारेमा प्रभावकारी जानकारी दिने।
– साना तथा मझौला उद्यम लाई प्राथमिकता दिने नीति अवलम्बन गर्ने।
नेपाल राष्ट्र बैंकले लगानीमैत्री वातावरण बनाउनका लागि मौद्रिक नीति, ब्याजदर व्यवस्थापन, तरलता सुधार, डिजिटल बैंकिङ प्रवद्र्धन, र वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्ने उपायहरू अवलम्बन गर्नुपर्छ।
यदि बैंकिङ लगानीको वातावरण राम्रो भएमा निजी क्षेत्रको सहभागिता बढ्ने, रोजगारी सिर्जना हुने, उत्पादनशीलता वृद्धि हुने, र समग्र अर्थतन्त्र सबल बन्नेछ। त्यसैले, राष्ट्र बैंकले लगानीमैत्री नीतिहरू लागू गरेर आर्थिक वृद्धिलाई गति दिनुपर्छ।
