बैंकिङ खबर/ नेपाल राष्ट्र बैंकले सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी(ब्याड बैंक)स्थापना गर्न ऐन बनाउन सुरु गरेको छ । केन्द्रीय बैंकले ‘ब्याड बैंक’ भनेर चिनिने एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनी (एएमसी) स्थापनाका लागि एनेको मस्यौदा थालेको हो ।
बैंक वित्तीय संस्थामा रहेका जोखिमपूर्ण सम्पत्ति (स्ट्रेस्ड एसेट) व्यवस्थापन गर्ने बैंक (कम्पनी)लाई ब्याड बैंक भनिन्छ । बिग्रेका सम्पत्ति खरिद वा स्वामित्व ग्रहण गरी ती सम्पत्तिमा फसेको लगानी उठाउन ब्याड बैंक निकै प्रभावकारी मानिन्छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमा ब्याड बैंक स्थापना गर्ने घोषणा गरेको थियो । हालै सरकारले पनि अध्यादेशमार्फत् कानुन संशोधन गर्दै ब्याड बैंकलाई सेवा उद्योगको रुपमा वर्गीकरण गरेको छ ।
ब्याड बैंक स्थापना गर्ने ऐन निर्माण गर्ने जिम्मा राष्ट्र बैंकले पाएको हो । ऐनको मस्यौदा तयार भएपछि अर्थ मन्त्रालयको स्वीकृति र कानुन मन्त्रालयको प्राविधिक अनुमोदनपछि मन्त्रिपरिषदबाट पारित हुनेछ । त्यसपछि संसद चलिरहेको स्थितिमा विधेयकको रुपमा संसदमा पेश हुनेछ र संसदबाट अनुमोदन भएपछि ऐन बनेर आउनेछ । यसैगरी संसद चालु अवस्थामा नरहेको स्थितिमा अध्यादेशमार्फत् ऐन लागु हुनेछ ।
अहिले राष्ट्र बैंकले तयार पारेको एउटा टास्कफोर्स (कार्यदल)ले द्रुत गतिमा ऐनको मस्यौदा बनाउन सुरु गरेको छ । गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीका अनुसार कानुन बनाउने काम अर्थात् मस्यौदा निर्माणको काम राष्ट्र बैंकमार्फत् भइरहेको छ । खराब सम्पत्तिको पूर्णरुपमा रिस्ट्रक्चरिङ सजिलो नभएको उनको भनाइ छ ।
के हो खराब बैंकको अवधारणा ?
खराब बैंकको काम खराब सम्पत्तिलाई असल सम्पत्तिमा परिवर्तन गर्नु हो । खास गरी बैंकहरूमा हुने खराब कर्जाहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने गरी ती बैंकको वासलातबाट त्यस्ता कर्जा हटाएर खराब कर्जाका कारण बिग्रिएको बैंकको वित्तीय स्वास्थ्यलाई स्वस्थ बनाउने प्रयास गर्नु नै ‘खराब बैंक’को उद्देश्य हो ।
त्यसैले यस्ता ‘खराब बैंक’ले अन्य बैंकहरूले जस्तो निक्षेप स्वीकार गर्ने र ऋण प्रदान गर्ने काम गर्दैन । वास्तवमा समग्र बैंकहरूको खराब कर्जाको व्यवस्थापन गर्ने अभिभारा बोकेको कारण मात्र यसलाई खराब बैंक भनिएको हो । भन्नलाई ‘खराब बैंक’ भनिए पनि भारतमा स्थापना गर्न प्रस्ताव गरिएको यस्तो कम्पनीको औपचारिक नाम ‘पुनर्निर्माण तथा सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनि’ भएबाट पनि यसले बैंकिङ कारोबार नगर्ने कुरा स्पष्ट हुन्छ ।
विश्व बैंकिङ इतिहासमा सबैभन्दा पहिला खराब बैंकको अवधारणालाई कार्यान्वयन गर्न श्रेय भने अमेरिकी ‘मेलन बैंक’लाई जान्छ । यो बैंकले सन् १९८८ मा स्थापना गरेको ‘ग्रेट स्ट्रीट नेसनल बैंक’लाई खराब बैंकको एउटा राम्रो उदाहरणका रूपमा लिइन्छ । यो ‘खराब बैंक’ले मेलन बैंकको १ अर्ब डलर बराबरको खराब कर्जालाई किनेको थियो । मेलन बैंकका शेयर होल्डरलाई पहिले शेयर र पछि लाभांशसमेत दिएर स्थापनाको ७ वर्षपछि उद्देश्यअनुरूपका सम्पूर्ण कार्यहरू सफल रूपमा सम्पन्न गरी सन् १९९५ मा यो बैंक विघटन गरिएको थियो ।
पछि, स्वीडेन, फिनल्यान्ड, फ्रान्स, जर्मनीजस्ता यूरोपका कतिपय सशक्त अर्थतन्त्रहरूमा समेत यस्तै खाले बैंकहरू स्थापना गरिएका थिए । आइरल्यान्डले पनि राष्ट्रिय अर्थतन्त्र मन्दीमा गएको बेला सन् २००९ मा यस्तै ‘खराब बैंक’ को स्थापना गरेको थियो ।
ब्याड बैंक एक वित्तीय संस्था हो जसको मुख्य उद्देश्य असफल र जोखिमयुक्त ऋणहरूको समस्या समाधान गर्नु हो। जब कुनै बैंकको ऋणहरू डिफल्ट हुन्छन् वा तिनीहरूको मूल्य घट्छ, ती ऋणहरू बैंकको बैलेंस शीटमा समस्या सिर्जना गर्छन् र बैंकलाई पूँजी सङ्कटको सामना गर्नुपर्छ। यस्तो अवस्थामा, ब्याड बैंकको अवधारणा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
ब्याड बैंकको आवश्यकता
असफल ऋणहरूको समाधान
जब बैंकले धेरै जोखिमपूर्ण ऋणहरू दिएका छन् र ती ऋणहरूको डिफल्ट हुने संभावना बढी हुन्छ, तब बैंकको पूँजी र वित्तीय स्थिति कमजोर हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा ब्याड बैंक असफल ऋणहरूलाई समेटेर तीलाई माक्सिमम मूल्यमा समाधान गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
बैंकको स्वास्थ्य सुधार्नु
असफल ऋणहरूको बोझबाट मुक्त गरिएपछि बैंकको बैलेंस शीट स्वच्छ र स्वस्थ हुन्छ, जसले बैंकलाई भविष्यका ऋण दिने क्षमता बढाउँछ र आर्थिक स्थिरता कायम राख्न मद्दत गर्दछ।
पुँजीका संकटबाट मुक्त
यदि बैंकको असफल ऋण धेरै ठूलो हुन्छ भने उसलाई पुँजी जुटाउन गाह्रो पर्छ। ब्याड बैंकको माध्यमबाट यी ऋणहरू समाधान गर्दा बैंकलाई आफ्नो पुँजी संकटको समाधान गर्न मद्दत पुग्छ ।
ब्याज दरको दबाब हटाउँछ
बैंकहरूको ऋणको डिफल्ट दर धेरै बढ्दा, त्यसको असर बैंकको ब्याज दरमा पर्न सक्छ। ब्याड बैंक यस समस्या समाधान गरेर ब्याज दरलाई स्थिर राख्न मद्दत पुर्याउँछ ।
व्यावसायिक पुनःस्थापना
असफल ऋण र डिफल्ट भएको ऋणको साँचो मूल्यको निर्धारण गरेर, ब्याड बैंक ती ऋणहरूको पुनः मूल्याङ्कन गरेर पुनःव्यावसायिक गतिविधि सुरु गर्न मद्दत गर्छ।
आर्थिक प्रणालीको स्थिरता
ठूलो संख्यामा बैंकहरूले ब्याड बैंकको माध्यमबाट असफल ऋण समाधान गर्दा समग्र वित्तीय प्रणालीमा स्थिरता ल्याउँछ। यसले कुनै पनि ठूलो वित्तीय संकटलाई रोक्न सहयोग पुर्याउँछ।
ब्याड बैंकले असफल ऋणहरूको प्रबन्धन गर्न, बैंकहरूको वित्तीय स्थिति सुधार गर्न, र समग्र वित्तीय प्रणालीको स्थिरता कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
