बैंकिङ खबर / आगामी दशकहरूमा विश्व अर्थतन्त्रको शक्ति सन्तुलन एसियातर्फ थप केन्द्रित हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । अमेरिकी लगानी बैंक Goldman Sachs को दीर्घकालीन अध्ययनले सन् २०७५ सम्म चीन विश्वकै ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्ने देखाएको छ । भारतले अमेरिकालाई पछि पार्दै दोस्रो स्थान हासिल गर्न सक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ ।
Goldman Sachs ले सन् २०२२ मा सार्वजनिक गरेको ‘The Path to 2075’ अध्ययनले विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्रहरूको दीर्घकालीन सम्भावित अवस्थाको विश्लेषण गरेको हो । अध्ययनले वर्तमान आर्थिक अवस्था होइन, विभिन्न आर्थिक तथा जनसांख्यिकीय आधारमा आगामी दशकहरूको सम्भावित आर्थिक आकारको अनुमान प्रस्तुत गरेको छ ।
अध्ययनअनुसार सन् २०५० सम्म चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र बन्नेछ भने अमेरिका दोस्रो र भारत तेस्रो स्थानमा रहने सम्भावना छ । त्यसपछि इन्डोनेसिया र जर्मनी क्रमशः चौथो र पाँचौँ स्थानमा रहने प्रक्षेपण गरिएको छ । यसले विश्वका ठूला अर्थतन्त्रको सूचीमा एसियाली मुलुकहरूको प्रभाव अझ बढ्ने संकेत गर्छ ।
सन् २०७५ सम्म पुग्दा भने आर्थिक शक्ति सन्तुलन अझै परिवर्तन हुने अनुमान गरिएको छ । त्यसबेला चीन पहिलो, भारत दोस्रो र अमेरिका तेस्रो स्थानमा पुग्न सक्ने अध्ययनले देखाएको छ । इन्डोनेसिया चौथो स्थानमा रहँदा नाइजेरिया पाँचौँ र पाकिस्तान छैटौँ ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्ने प्रक्षेपण छ । इजिप्ट, ब्राजिल, जर्मनी र मेक्सिको पनि शीर्ष १० भित्र रहने अनुमान गरिएको छ ।
Goldman Sachs को अनुमानअनुसार सन् २०७५ मा चीनको वास्तविक GDP करिब ५७ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुग्न सक्छ । भारतको अर्थतन्त्र ५२.५ ट्रिलियन डलर र अमेरिकाको ५१.५ ट्रिलियन डलरको आसपास पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । यी तथ्यांक स्थिर मूल्यमा आधारित वास्तविक GDP अनुमान भएकाले हालको बजार मूल्यमा गणना गरिने GDP सँग प्रत्यक्ष तुलना गर्न भने मिल्दैन ।
विश्व अर्थतन्त्रको भावी शक्ति निर्धारणमा जनसांख्यिकीय परिवर्तनलाई पनि महत्वपूर्ण आधार मानिएको छ । ठूलो जनसंख्या, बढ्दो श्रमशक्ति र विस्तार हुँदै गएको उपभोक्ता बजारका कारण भारत, इन्डोनेसिया, नाइजेरिया तथा पाकिस्तानजस्ता मुलुकले आगामी दशकमा आर्थिक विस्तारको ठूलो सम्भावना बोकेको अध्ययनले देखाएको छ ।
तर ठूलो जनसंख्या मात्र आर्थिक शक्ति बन्ने आधार भने होइन । जनशक्तिलाई उत्पादनशील बनाउन शिक्षा, सीप, प्रविधि, पूर्वाधार, रोजगारी सिर्जना, उत्पादकत्व वृद्धि र प्रभावकारी संस्थागत संरचना आवश्यक पर्ने अध्ययनको निष्कर्ष छ । यही कारण भविष्यमा जनसंख्या धेरै भएका मुलुकको आर्थिक प्रदर्शन उनीहरूले अवलम्बन गर्ने नीति र सुधारसँग जोडिनेछ ।
अध्ययनले विश्व अर्थतन्त्रको समग्र वृद्धिदर भने आगामी वर्षहरूमा क्रमशः सुस्त हुने संकेत गरेको छ । विश्वका धेरै मुलुकमा जनसंख्या वृद्धिदर घट्दै जानु र काम गर्ने उमेर समूहको विस्तारमा कमी आउनुले दीर्घकालमा आर्थिक वृद्धिमा दबाब पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसका बाबजुद विकासशील तथा उदीयमान अर्थतन्त्रहरूले विश्व GDP मा आफ्नो हिस्सा बढाउँदै जाने सम्भावना भने कायम रहनेछ ।
अर्थतन्त्रको आकारका आधारमा कुनै देश माथि पुग्दैमा त्यहाँका नागरिकको जीवनस्तर पनि त्यही अनुपातमा माथि पुग्छ भन्ने हुँदैन । कुल GDP र प्रतिव्यक्ति आय फरक सूचक भएकाले भविष्यको आर्थिक शक्ति मूल्यांकन गर्दा उत्पादकत्व, प्रतिव्यक्ति आय र जीवनस्तरलाई समेत समान महत्व दिनुपर्ने हुन्छ ।
विश्व अर्थतन्त्रमा चीन र भारतको प्रभाव बढ्ने सम्भावना नेपालका लागि पनि महत्वपूर्ण विषय हो । दुई ठूला छिमेकी मुलुकको आर्थिक विस्तारसँगै नेपालले व्यापार, पर्यटन, जलविद्युत्, लगानी, डिजिटल सेवा तथा क्षेत्रीय आपूर्ति सञ्जालमा नयाँ अवसर प्राप्त गर्न सक्ने सम्भावना छ ।
विशेषगरी भारत विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढ्दा नेपाल–भारत व्यापार र ऊर्जा सहकार्यको सम्भावना थप विस्तार हुन सक्छ । त्यस्तै चीनको आर्थिक प्रभाव बढ्दै जाँदा चिनियाँ बजार, पर्यटन र पूर्वाधार सहकार्यका क्षेत्रमा नेपालले नयाँ अवसर खोज्न सक्ने अवस्था बन्न सक्छ ।
तर यी अवसर स्वतः प्राप्त हुने छैनन् । बढ्दो क्षेत्रीय बजारबाट लाभ लिन नेपालले उत्पादन क्षमता विस्तार, पूर्वाधार सुधार, निर्यात प्रतिस्पर्धा वृद्धि र लगानीमैत्री वातावरण निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । अन्यथा दुई ठूला अर्थतन्त्रको बीचमा रहेर पनि नेपालले उपभोक्ता बजारको भूमिका मात्र निर्वाह गर्नुपर्ने जोखिम रहन्छ ।
यस अर्थमा Goldman Sachs को प्रक्षेपण केवल चीन, भारत र अमेरिकाको भावी आर्थिक वरीयताको अनुमान मात्र होइन । यसले आगामी दशकमा विश्व अर्थतन्त्रको केन्द्र क्रमशः एसियातर्फ सर्दै जाने सम्भावनालाई समेत संकेत गरेको छ ।
