बैंकिङ खबर / अमेरिका, जर्मनी र जापानजस्ता प्रमुख अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन सरकारी ऋणको लागत दशकयताकै उच्च तहमा पुगेको छ । बढ्दो सरकारी ऋण, इरान युद्ध, महँगो तेल र मुद्रास्फीतिको जोखिमले विश्वव्यापी बन्ड बजारमा बिक्री चाप बढाएको हो ।
मङ्गलबार अमेरिकाको ३० वर्षे सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल एक समय सन् २००७ यताकै उच्च तहमा पुगेको थियो । इरानसँग शान्ति सम्झौता हुने सम्भावना कमजोर बन्दै जाँदा तेलको मूल्य पुनः प्रतिब्यारेल ९० डलरभन्दा माथि पुगेको र त्यसले मुद्रास्फीतिमा थप दबाब पार्ने आशंकाले अमेरिकी बन्ड बजार प्रभावित भएको हो । यद्यपि, पछि ३० वर्षे प्रतिफल केही तल झरेको थियो ।
जापानमा पनि मुद्रास्फीतिसम्बन्धी चिन्ता र केन्द्रीय बैंकले सेप्टेम्बरमै ब्याजदर बढाउन सक्ने अपेक्षाका कारण १० वर्षे सरकारी ऋणको लागत तीन दशकयताकै उच्च तहमा पुगेको छ ।युरोपमा जर्मनीको १० वर्षे बन्ड प्रतिफल सन् २०११ यताकै उच्च तहमा पुगेको छ । त्यस्तै, फ्रान्सको प्रतिफल सन् २००८ यताकै उच्च भएको छ भने बेलायतको ३० वर्षे ऋण लागत सन् १९९८ यताकै उच्च तह आसपास पुगेको छ ।सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्नुको असर सरकारको ऋण लागतमा मात्रै सीमित हुँदैन । सरकारी बन्डको प्रतिफललाई कम्पनीको कर्जा, घर कर्जा तथा अन्य वित्तीय उपकरणको ब्याजदर निर्धारण गर्ने महत्वपूर्ण बेन्चमार्कका रूपमा प्रयोग गरिने भएकाले यसको प्रभाव समग्र अर्थतन्त्रमा पर्न सक्छ ।
अमेरिकामा सरकारी ऋणको आकार करिब ४० ट्रिलियन डलर पुग्न लागेको छ । विकसित मुलुकमा बढ्दै गएको सरकारी ऋण दीर्घकालीन रूपमा धान्न कठिन हुने तहमा पुग्न थालेको चिन्ता लगानीकर्तामा देखिन थालेको छ ।क्यापिटल इकोनोमिक्सका प्रमुख बजार अर्थशास्त्री जोनास गोल्टरम्यानका अनुसार बन्ड प्रतिफलमा आएको पछिल्लो उछालले लगानीकर्ता सरकारहरूको अत्यधिक खर्च र कमजोर वित्तीय अनुशासनप्रति धैर्य गुमाउन थालेको संकेत गर्छ ।
इरान युद्ध लम्बिँदा तेलको मूल्य बढेर मुद्रास्फीतिमा थप दबाब परेको छ । यसले विश्व आर्थिक वृद्धिमा समेत असर पार्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका ट्यारिफदेखि युद्धसम्बन्धी नीतिसम्मका कारण मुद्रास्फीति र ब्याजदरको भावी दिशाबारे अनिश्चितता थपिएको विश्लेषण गरिएको छ ।यसैबीच, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) पूर्वाधार विस्तारका लागि ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले ठूलो परिमाणमा ऋण उठाइरहेका छन् । विशाल डेटा सेन्टर निर्माण गरिरहेका प्रविधि कम्पनी र सरकारहरूले एकै समयमा ठूलो पुँजी खोज्दा उपलब्ध लगानीका लागि प्रतिस्पर्धा थप बढेको छ ।अमेरिकी १० वर्षे ट्रेजरी प्रतिफल करिब ४.७१ प्रतिशत पुगेको छ । अब बजारको ध्यान ५ प्रतिशतको महत्वपूर्ण तहमा केन्द्रित भएको छ । जुरिच इन्स्योरेन्स ग्रुपका प्रमुख बजार रणनीतिकार गाय मिलरका अनुसार प्रतिफल ५ प्रतिशतभन्दा माथि गए बन्ड बजारमा मात्रै नभई अन्य वित्तीय सम्पत्तिप्रति समेत लगानीकर्ताको विश्वास प्रभावित हुन सक्छ ।
बन्ड बजारमा देखिएको दबाब शेयर बजारमा समेत प्रतिबिम्बित भएको छ । मङ्गलबार अमेरिकी नास्ड्याक र युरोपको स्टक्स ६०० लगायत प्रमुख शेयर परिसूचकहरू घटेका छन् ।अमेरिकी बन्डप्रतिको विदेशी मागमा आएको परिवर्तन पनि अर्को चुनौती बनेको छ । जुन महिनामा अमेरिकी ट्रेजरीमा विदेशी लगानी घटेको थियो । अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रका प्रमुख विदेशी धारकमध्ये जापान, बेलायत र चीनको होल्डिङसमेत घटेको विवरण सार्वजनिक भएको छ ।जापानमा ३० वर्षे सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल ४ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेपछि जापानी लगानीकर्ताका लागि आफ्नै देशको बन्ड थप आकर्षक बन्न थालेको छ । परम्परागत रूपमा अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रका ठूला खरिदकर्तामध्ये रहेका जापानी लगानीकर्ता घरेलु बन्डतर्फ आकर्षित भए अमेरिकी ट्रेजरीको मागमा थप दबाब पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
यद्यपि, उच्च प्रतिफलले बन्डलाई पुनः आकर्षक लगानी विकल्प बनाउन सक्ने भएकाले अहिले देखिएको बिक्री चाप लामो समयसम्म नटिक्ने धारणा राख्ने लगानीकर्ता पनि छन् ।समग्रमा बढ्दो सरकारी ऋण, भू–राजनीतिक तनाव, महँगो ऊर्जा, मुद्रास्फीतिको जोखिम र एआई पूर्वाधारका लागि बढ्दो पुँजी मागले विश्व बन्ड बजारलाई नयाँ तथा बढी अनिश्चित चरणमा प्रवेश गराएको देखिएको छ ।
