बैंकिङ खबर/ चाडपर्वको समयमा हुन सक्ने साइबर ठगी तथा शंकास्पद वित्तीय कारोबार नियन्त्रण गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्था र भुक्तानी सेवा प्रदायकलाई २४ सै घण्टा निगरानीमा रहन निर्देशन दिएको छ । केन्द्रीय बैंकले शंकास्पद खाता तथा कारोबार तत्काल रोक्का गर्न र प्रहरीसँग समन्वयका लागि जिम्मेवार सम्पर्क व्यक्ति (फोकल पर्सन) तोक्नसमेत भनेको छ ।
विजया दशमी, दीपावली र छठलगायतका पर्वमा लामो सार्वजनिक बिदा हुने भएकाले डिजिटल वित्तीय कारोबारमा हुन सक्ने ठगी नियन्त्रणका लागि राष्ट्र बैंकले यस्तो व्यवस्था गरेको हो । सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित विवरणअनुसार राष्ट्र बैंकले असोज २७ गते बैंक तथा वित्तीय संस्था र भुक्तानीसम्बन्धी कम्पनीलाई लक्षित गरी छुट्टाछुट्टै सूचना जारी गरेको थियो ।
शंकास्पद खाता तत्काल रोक्का गर्नुपर्ने
राष्ट्र बैंकको बैंक तथा वित्तीय संस्था नियमन विभागले ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई शंकास्पद खाता तथा कारोबार पहिचान गरी आवश्यक कारबाही गर्न निर्देशन दिएको छ । वित्तीय ठगीसँग सम्बन्धित कारोबार भेटिएमा तत्काल खाता रोक्का गरी त्यससम्बन्धी विवरण प्रहरीलाई उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
यसका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रहरीसँग निरन्तर समन्वय गर्न सक्ने जिम्मेवार कर्मचारी तोक्नुपर्नेछ । तोकिएको व्यक्तिको नाम, पद र मोबाइल नम्बरका साथै चौबीसै घण्टा निगरानीमा रहने ड्युटी इमेल ठेगाना नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालयमा उपलब्ध गराउनुपर्नेछ ।
यस व्यवस्थाले सार्वजनिक बिदाका कारण नियमित कार्यालय सञ्चालन प्रभावित भए पनि शंकास्पद कारोबार पहिचान र आवश्यक समन्वयमा ढिलाइ हुन नदिने उद्देश्य राखेको छ ।
भुक्तानी कम्पनीलाई पनि निगरानी गर्न निर्देशन
राष्ट्र बैंकको भुक्तानी प्रणाली विभागले इजाजतपत्रप्राप्त भुक्तानी प्रणाली सञ्चालक तथा भुक्तानी सेवा प्रदायकलाई आफ्ना प्रणाली र कारोबारको २४ सै घण्टा निगरानी गर्न भनेको छ ।
शंकास्पद कारोबार वा डिजिटल वालेटमार्फत हुन सक्ने ठगी पहिचान भएमा सम्बन्धित वालेट वा कारोबार तत्काल रोक्का गर्नुपर्नेछ । साथै, बिदाका दिनमा समेत सम्पर्कमा रहने फोकल पर्सन तोकी उनको विवरण नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोलाई उपलब्ध गराउनुपर्नेछ ।
डिजिटल भुक्तानी, मोबाइल बैंकिङ तथा वालेटको प्रयोग बढिरहेको अवस्थामा यस्ता माध्यमबाट हुन सक्ने ठगी नियन्त्रण गर्न वित्तीय संस्था र सुरक्षा निकायबीच तत्काल सूचना आदानप्रदान महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
डिजिटल ठगी नियन्त्रणमा चुनौती
चाडपर्वका बेला अनलाइन किनमेल, डिजिटल भुक्तानी र रकम स्थानान्तरणको गतिविधि बढ्न सक्छ । यही समयमा नक्कली सन्देश, फिसिङ लिङ्क, सामाजिक सञ्जालमार्फत हुने ठगी तथा अनधिकृत कारोबारको जोखिम पनि रहन्छ । शंकास्पद कारोबार समयमै पहिचान गरी रोक्का गर्न नसक्दा ग्राहकको रकम गुम्ने र रकमको स्रोत पहिचान गर्न कठिन हुने जोखिम हुन्छ ।
राष्ट्र बैंकको निर्देशनले बैंक तथा वित्तीय संस्था र भुक्तानी सेवा प्रदायकलाई निगरानीसँगै प्रहरीसँगको समन्वयलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने स्पष्ट पारेको छ । यद्यपि, उपलब्ध विवरणमा निर्देशन पालना गर्नुपर्ने छुट्टै समयसीमा वा पालना नगरेमा लाग्ने कारबाहीबारे उल्लेख गरिएको छैन ।
डिजिटल वित्तीय सेवाको सुरक्षित प्रयोगका लागि ग्राहकको सतर्कता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नाममा आउने शंकास्पद फोन, सन्देश वा लिङ्कबाट सावधान रहन, आफ्नो ओटीपी, पासवर्ड तथा अन्य गोप्य विवरण कसैलाई नदिन र अपरिचित व्यक्तिको आग्रहमा रकम स्थानान्तरण नगर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
