बैंकिङ खबर / दसैँ नजिकिँदै गर्दा बैंकिङ प्रणालीमा नगदको माग बढ्ने भएको छ । चाडपर्वका समयमा हुने किनमेल तथा अन्य कारोबारका लागि नगदको प्रयोग बढ्ने भएकाले नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत नोटको सहज उपलब्धताको तयारी गरेको छ ।
यसपटक सर्वसाधारणले केही बैंक तथा वित्तीय संस्थाका एटीएमबाटै १०० रुपैयाँ दरका नयाँ नोट प्राप्त गर्न सक्ने भएका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई उपयुक्त स्वचालित नगद झिक्ने मेसिन (एटीएम) प्रयोग गरी १०० रुपैयाँका नयाँ नोट उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको छ । निर्देशनअनुसार केही बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एटीएममार्फत नयाँ नोट वितरण सुरु गरिसकेका छन् ।
राष्ट्र बैंकले भने दसैँका लागि नयाँ नोट मात्रै बजारमा पठाउने नीति लिएको छैन । चलनचल्तीमा रहेका सुकिला तथा सफा नोटलाई समेत बजारमा पर्याप्त रूपमा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ । असोज १ गतेदेखि राष्ट्र बैंकको थापाथलीस्थित कार्यालय, प्रादेशिक कार्यालय तथा वाणिज्य बैंकमार्फत सर्वसाधारणले सुकिला र सफा नोट सटही गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको हो । राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुरुप्रसाद पौडेलका अनुसार नोट सटही नियमित प्रक्रियाअन्तर्गत हुने भएकाले यसका लागि छुट्टै सूचना आवश्यक नठानिएको हो । उनका अनुसार पछिल्ला चार–पाँच वर्षदेखि राष्ट्र बैंकले चाडपर्वका लागि ठूलो परिमाणमा नयाँ नोट बजारमा पठाउने अभ्यासलाई क्रमशः घटाउँदै लगेको छ ।
नयाँ नोटको माग पूरा गर्न ठूलो मात्रामा नोट छाप्नेभन्दा चलनचल्तीमा रहेका सुकिला नोटलाई पुनः प्रयोगमा ल्याउने नीतिलाई राष्ट्र बैंकले प्राथमिकता दिएको छ । यसले नोट व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउनुका साथै नयाँ नोट छपाइ तथा व्यवस्थापनमा हुने खर्चसमेत घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । यस वर्ष चाडपर्वको मुखमै भोटेकोशी क्षेत्रमा बाढीबाट ठूलो जनधनको क्षति भएकाले नयाँ नोट वितरणलाई लिएर विगतमा जस्तो व्यापक प्रचारप्रसार नगरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।
एटीएमबाट १०० रुपैयाँका नयाँ नोट उपलब्ध गराउने व्यवस्था भए पनि सबै नोट सटही केन्द्रबाट नयाँ नोट मात्रै पाइने भने होइन । बैंक तथा राष्ट्र बैंकका कार्यालयमार्फत सटही गर्दा नयाँ नोटसँगै सुकिला तथा सफा नोटसमेत उपलब्ध गराइनेछ । त्यसैले नोट सटही गर्न जाने सर्वसाधारणले नयाँभन्दा सुकिला नोट बढी पाउन सक्ने अवस्था पनि रहनेछ ।
दसैँमा मुद्रा चलनचल्ती १० प्रतिशतसम्म बढ्ने अनुमान
दसैँमा नगद कारोबार बढेसँगै चलनचल्तीमा रहेको मुद्राको मात्रा पनि उल्लेख्य रूपमा बढ्ने राष्ट्र बैंकको अनुमान छ । भदौ ३१ गतेसम्म मुलुकमा ७ खर्ब ९४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको मुद्रा चलनचल्तीमा रहेको थियो । राष्ट्र बैंकका अनुसार दसैँको अवधिमा चलनचल्तीमा रहेको मुद्रा करिब ८ देखि १० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्छ । चाडपर्वका बेला खाद्यान्न तथा उपभोग्य वस्तुको खरिद, यात्रा, पारिवारिक भेटघाट र अन्य आर्थिक गतिविधि बढ्ने भएकाले नगदको माग सामान्य समयको तुलनामा उच्च हुने गर्छ ।
डिजिटल भुक्तानीका माध्यमको प्रयोग निरन्तर बढिरहेको भए पनि दसैँजस्ता ठूला चाडपर्वमा नगद कारोबारको आवश्यकता अझै उल्लेख्य रहेको देखिन्छ । यही कारण राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत पर्याप्त मात्रामा सुकिला तथा सफा नोट उपलब्ध गराउने व्यवस्थालाई निरन्तरता दिएको हो । यसपटक १०० रुपैयाँका नयाँ नोट एटीएमबाट उपलब्ध गराउने व्यवस्था भने सर्वसाधारणका लागि थप सहज विकल्पका रूपमा आएको छ । तर कुन बैंकका कुन एटीएमबाट कति परिमाणमा नयाँ नोट उपलब्ध हुन्छ र प्रतिव्यक्ति कति रकमसम्म सटही गर्न पाइन्छ भन्ने विस्तृत विवरण राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको छैन ।
दसैँमा नगदको माग बढ्ने प्रक्षेपणसँगै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पनि आफ्नो नगद व्यवस्थापनलाई सोहीअनुसार मिलाउनुपर्ने भएको छ । राष्ट्र बैंकको तयारीले चाडपर्वका बेला बजारमा नोटको अभाव हुन नदिने र सर्वसाधारणलाई आवश्यक रकम सहज रूपमा उपलब्ध गराउने उद्देश्य राखेको छ ।
