बैंकिङ खबर / पछिल्लो एक वर्षमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले निक्षेपमा प्रदान गर्ने ब्याजदर क्रमशः घटाउँदै लगेका छन्। सामान्यतया ब्याजदर घट्दा निक्षेपकर्ताको आकर्षण कम हुने र बैंकमा बचत रकम घट्ने अपेक्षा गरिन्छ। तर नेपालमा भने यसको विपरीत अवस्था देखिएको छ। ब्याजदर घटे पनि बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप रकम निरन्तर बढिरहेको छ भने निक्षेपकर्ताको सहभागितासमेत कायम रहेको देखिन्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका तथ्यांकअनुसार पछिल्लो एक वर्षमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा संकलित कुल निक्षेप उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको छ। आर्थिक गतिविधि सुस्त भए पनि रेमिट्यान्स आप्रवाहमा भएको विस्तार, सुरक्षित लगानीप्रतिको आकर्षण तथा अन्य लगानीका अवसर सीमित हुँदा बैंकहरूमा बचत रकम बढ्दै गएको हो। बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर घटाएसँगै निक्षेपको संरचनामा भने परिवर्तन देखिएको छ। उच्च ब्याजदरका बेला आकर्षक मानिने मुद्दती निक्षेप (फिक्स्ड डिपोजिट) को हिस्सा केही घटेको छ भने बचत खातामा रकम राख्ने प्रवृत्ति बढेको छ।विशेषगरी निक्षेपकर्ताहरूले लामो समयका लागि रकम बाँधेर राख्नुभन्दा आवश्यक पर्दा झिक्न सकिने बचत खातालाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। यसले निक्षेप रकममा कमी नआए पनि निक्षेपको स्वरूप परिवर्तन भइरहेको संकेत गर्छ।
बैंकहरुको असार महिनाको व्याजदर
बैंकहरुले असार महिनाका लागि नयाँ व्याजदर तय गरेका छन् । केही बैंकहरुले असारका लागि मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर व्यक्तिगत तथा संस्थागत दुवै निक्षेपमा घटाएका हुन् । नयाँ व्याजदर अनुसार २० वाणिज्य बैंकहरूको औसत व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर ४.२७ प्रतिशत कायम भएको छ उक्त दर जेठमा औसत व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर ४.३४ प्रतिशत थियो । त्यस्तै, संस्थागत मुद्दती निक्षेपतर्फको औसत ब्याजदर ३.१८ प्रतिशत कायम भएको छ जुन जेठमा ३.२० प्रतिशत थियो । असार महिनाका लागि ७ बैंकले ब्याजदर घटाएका छन् भने १३ बैंकले जेठ महिनाको ब्याजदरलाई नै निरन्तरता दिएका छन् ।
ब्याजदर घटाएकोनयाँ व्याजदर अनुसार कुमारी बैंकले असारमा व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपमा ३.९१ प्रतिशत तोकेको छ । स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले ३.९५ प्रतिशत, लक्ष्मी सनराइज बैंकले ४ प्रतिशत, प्राइम कमर्सियल बैंकले ४ प्रतिशत, हिमालयन बैंकले ४ प्रतिशत तथा एनआईसी एशिया बैंकले ४ प्रतिशत ब्याज दिनेछ । यसैगरी एनएमबि बैंकले ४.७५ प्रतिशत, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले व्यक्तिगत मुद्धति निक्षेपमा ४.७५ प्रतिशत, नबिल बैंकले ४.५५ प्रतिशत, प्रभु बैंकले ४.५५ प्रतिशत, ग्लोबल आइएमई बैंकले ४।५० प्रतिशत, माछापुच्छ्रे बैंक ४.५० प्रतिशत, सानिमा बैंकले ४.५० प्रतिशत, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले ४.५० प्रतिशत, नेपाल बैंकले ४.२५ प्रतिशत, नेपाल एसबीआई बैंकले ४.१० प्रतिशत, कृषि विकास बैंकले ४.१५ प्रतिशत, सिटिजन्स बैंकले ४.१० प्रतिशत, एभरेष्ट बैंकले ४.०५ प्रतिशत र सिद्धार्थ बैंकले ४.०५ प्रतिशत ब्याजदर कायम गरेका छन् । पछिल्लो समय बैंकमा व्याजदर घटीरहेको छ भने कर्जा प्रवाह खासै हुन सकेको छैन ।
निक्षेपभन्दा कर्जा विस्तार सुस्त
पछिल्लो एक वर्षमा बैंकहरूमा निक्षेप वृद्धि भए पनि कर्जा विस्तार अपेक्षाकृत कमजोर रहेको छ। उद्योग, व्यापार तथा निर्माण क्षेत्रको सुस्त गतिविधिका कारण नयाँ कर्जाको माग पर्याप्त रूपमा बढ्न सकेको छैन। निक्षेप तीव्र गतिमा बढ्दा र कर्जा विस्तार सुस्त रहँदा बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलताको अवस्था सिर्जना भएको छ। यही कारण बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर थप घटाउने नीति अवलम्बन गरिरहेका छन्।
तरलता पर्याप्त हुँदा बैंकहरूलाई थप निक्षेप आकर्षित गर्न उच्च ब्याजदरको आवश्यकता नपरेको बैंकरहरू बताउँछन्। यसले निक्षेप दरमा निरन्तर दबाब सिर्जना गरेको छ।
रेमिट्यान्सले धानेको निक्षेप वृद्धि
बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप वृद्धि हुनुको प्रमुख आधार रेमिट्यान्सलाई मानिएको छ। विदेशमा कार्यरत नेपालीहरूले पठाउने रकम लगातार बढिरहेकाले त्यसको ठूलो हिस्सा बैंकिङ प्रणालीमा जम्मा भइरहेको छ। यसले निक्षेप विस्तारलाई बलियो आधार प्रदान गरेको छ।
त्यसैगरी डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ तथा क्यूआर भुक्तानीको विस्तारसँगै बैंक खाता खोल्ने तथा औपचारिक वित्तीय प्रणाली प्रयोग गर्ने नागरिकको संख्या पनि बढिरहेको छ। उपलब्ध तथ्यांकहरूले निक्षेपकर्ताको संख्या घटेको संकेत गर्दैनन्। बरु निक्षेप रकमको निरन्तर वृद्धि, व्यक्तिगत निक्षेपमा विस्तार तथा बचत खाताको बढ्दो हिस्सा हेर्दा बैंकिङ प्रणालीप्रति सर्वसाधारणको विश्वास कायम रहेको देखिन्छ। समग्रमा पछिल्लो एक वर्षको तथ्यांकले ब्याजदर घटे पनि बैंकबाट निक्षेपकर्ता बाहिरिने अवस्था नरहेको देखाएको छ। सुरक्षित बचतको माध्यमका रूपमा बैंक अझै पनि सर्वसाधारणको पहिलो रोजाइमा रहेको देखिन्छ। आगामी दिनमा लगानीका वैकल्पिक क्षेत्रहरू थप सक्रिय भएमा केही प्रभाव पर्न सक्ने भए पनि हालका लागि बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप वृद्धि कायम रहने संकेत देखिएको छ। बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार ब्याजदर घट्दा निक्षेपकर्ताले प्रतिफलभन्दा तरलतालाई बढी महत्व दिन थालेका छन्। त्यसैले बचत खातामा रकम राख्ने प्रवृत्ति बढेको हो।
