तस्बिरः तरुणा जोशी/बझाङ
बैंकिङ खबर/ हरेक देशको समृद्धि अर्थतन्त्रसँग जोडिएको हुन्छ । हरेक नागरिकको उन्नत भविष्य पनि अर्थतन्त्रसँगै जोडिएको हुन्छ । समग्र अर्थतन्त्र मुलतः पैसाको माध्यमबाट सुचारु भएको हुन्छ । कुनै समय पैसाबिनै पनि विनिमय हुन्थ्यो होला, तर अब त्यो संसारमै सम्भव छैन । आज संसारमा पैसालाई परिचालन गर्न सक्नेहरु थोरै पैसाले पनि धेरै काम गर्न सक्षम भएका छन् ।
यस अर्थ अर्थतन्त्रको विकासमा पैसाको परिचालन महत्वपूर्ण हुन आउँछ । नेपालमा अहिले पनि विभिन्न ग्रामिण क्षेत्रमा पैसालाई सिरानीमुनी, सन्दुसमा वा कुनै दराजमा राख्ने प्रचलन कायमै छ । सुन र चाँदी मानिसले घरमै थन्क्याएको अवस्था छ ।
अर्कोतर्फ नेपालमा कतिपय ठाउँका नागरिक अझै पनि बैंकिङ पहुँचबाट टाढा छन् । बैंकिङ सेवा सुविधा लिनकै लागि उनीहरु घण्टौ यात्रा गर्न बाध्य छन् । बैंक/वित्तीय क्षेत्रमा पहुँच नहुँदा बैंकमा खाता खोलिएका छैनन् । खोलिएका खाताहरु पनि निष्क्रिय छन् । र ऋण लिने काम व्यक्तिबाट भइरहेको अवस्था छ ।
यी सबै कुरालाई बैंकिङ च्यानलमा ल्याएर बैंकसँग कारोबार गर्ने, बैंकमा पैसा जम्मा गर्ने, बैंकबाटै ऋण लिएर उद्यमशीलता हासिल गर्ने लगायतका कामहरु आवश्यक छन् । हरेक नागरिकले बैंकबारे जान्नैपर्ने हुन्छ ।
बैंकबारे नजान्दा कर्जा लिन नपाएको अवस्था र उद्यमी बन्ने रहर हुँदा हुँदै पनि विदेश पलायन हुनुपरेको अवस्था एकातिर छ भने अर्कातिर विदेशमा जानेहरुले आधिकारिक रेमिट्यान्स माध्यमबाट पैसा नपठाई हुण्डीबाट पैसा पठाउँदा पैसा हराउने र राज्यमाथि ठगी गर्ने कार्यहरु पनि भएका छन् । यी र यस्ता काम नहोस् भन्नका लागि बैंकिङ पहुँच हुनु जरुरी छ ।
बैंकिङ कारोबार गर्नै ४ दिनको यात्रा
नेपालमा सबै स्थानीय तहमा वाणिज्य बैंकको कम्तीमा एक शाखा विस्तार गर्ने राष्ट्र बैंकको नीति भएपनि केहि स्थानीय तहमा भने अझै बैंकिङ पहुँच पुग्न सकेको छैन । सुदूरपश्चिम प्रदेशअन्तर्गत बझाङ जिल्लाको साइपाल गाउँपालिकामा अझै वाणिज्य बैंकको शाखा पुग्न सकेको छैन ।
साइपालमा हाल ४५० घरधुरी छन् । ३ हजार मानिस बैंकिङ पहुँचबाट टाढा छन् । साइपालमा एभरेष्ट बैंकले शाखा खोल्ने जिम्मा पाएपनि बैंकले विद्युत, इन्टरनेट, टेलिफोन र सडकलगायतको समस्याका कारण देखाउँदै शाखा खोल्न सकेको छैन ।
गाउँमा बैंक नहुँदा साइपालका बासिन्दाहरु बैंकिङ कारोबारका लागि अर्को गाउँपालिका जान बाध्य छन् । बैंकिङ कारोबारका लागि सेवाग्राही ३ देखि ४ दिन पैदल हिँडेर सदरमुकाम चैनपुर जानुपर्ने बाध्यता रहेको साइपाल गाउँपालिकाका अध्यक्ष मानबहादुर बोहरा बताउनुहुन्छ ।
राष्ट्र बैंक भन्छ, ‘वित्तीय पहुँच बढ्यो’
राष्ट्र बैंकको २०७९ असार मसान्तको तथ्यांकअनुसार वित्तीय पहुँच बढ्दै गएको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको शाखा संख्या २०७८ असार मसान्तमा १० हजार ६८३ रहेकोमा २०७९ असार मसान्तमा ११ हजार ५२८ पुगेको छ ।
शाखा विस्तारसँगै उक्त अवधिमा प्रतिबैंक शाखा जनसंख्या २ हजार ८४४ बाट घटेर २ हजार ५३२ कायम भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुणाकर भट्ट अब बझाङको साइपाल गाउँपालिकामा मात्रै वाणिज्य बैंकका शाखा पुग्न बाँकी रहेको बताउनुहुन्छ ।
यसअघि साइपालसहित धादिङको रुबिभ्याली गाउँपालिका र जाजरकोटको जुनीचाँदे गाउँपालिकामा वाणिज्य बैंकका शाखा पुग्न सकेका थिएनन् । असार मसान्तसम्ममा रुबिभ्याली र जुनीचाँदेमा बैंकका शाखा पुगेको प्रवक्ता भट्टले बताउनुभयो ।
‘सामाजिक सुरक्षाभत्ता घुम्ती बैंकिङ प्रणालीमार्फत गरौँ’
सामाजिक सुरक्षाभत्ता घुम्ती बैंकिङ प्रणालीमार्फत वितरण गर्न माग गरिएको छ । प्रतिनिधिसभाको आइतबारको बैंठकमा सांसद सत्य पहाडिले उक्त माग गर्नुभएको हो । उहाँले भन्नुभयो, ‘सामाजिक सरक्षाभत्ता बैंकिङ प्रणालीमार्फत वितरण गर्ने कार्य आर्थिक सुशासन कायम गर्न सहयोग अवश्य पुग्नेछ ।
तर वृद्धाभत्ता लगायत सबै सामाजिक सुरक्षाभत्ता बुझ्नका लागि पालिकामा स्थापित बैंकका शाखाहरुसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यताले बुहसंख्यक पालिकाहरुमा जेष्ठ नागरिक र अन्य लक्षित वर्गका जनतालाई अत्यन्त कठिन महंगो पर्न गइरहेको छ । कतिपय पालिकामा भत्ता भन्दा गाडिभाडा उच्च हुने अवस्था छ ।’ उहाँले घुम्ती बैंकिङ सेवा मार्फत सबै वडाहरुमा पुगेर सामाजिक सुरक्षा भत्ता वितरण गर्ने व्यवस्था मिलाउन उहाँले माग गर्नुभयो ।
