अब कर्णालीमा वित्तीय साक्षरता आवश्यक छः मुख्यमन्त्री शाही
जीवनबहादुर शाही
मुख्यमन्त्री, कर्णाली प्रदेश
कर्णाली सबै कुरामा पछि परेको छ । कहिले काहीँ मलाई लाग्छ, किन यस्तो हुँदैछ ? यहाँ उत्पादन भएका कृषि उत्पादन काठमाडौंमा सयौं गुणा बढी महँगो पर्छ । हामी कर्णालीमा हुँदा यहि वस्तुको बेवास्ता गर्छौं तर काठमाडौंमा महँगोमा किनेर खाँदा गर्व महसुस गर्छौं । कर्णालीमा के छैन, यहाँ सबै रोगका लागि उपचार गराउन सकिने जडिबुटी छन् तर सदुपयोग गर्न सकेका छैनौं ।
यहाँको वनजंगल, झरनाबाट फाइदा लिन सकिने सयौं कुरा छन् तर सबै खेर गइरहेका छन् । दुबईमा सिमेण्टका कृतिम पहरो बनाएर पर्यटक आकर्षित गरेका छन् तर कर्णालीमा त त्यस्ता प्राकृतिक पहरा कति छन् कति ।
अन्यथा अर्थ नलागोस् , नेपालमा भएका माडबारी समुदायले एक रुपैयाँ पनि खल्तीमा राख्दैनन् । उनीहरुले एक रुपैयाँ भएपनि बैंकमा राख्दा ब्याज आउँछ भन्ने सोच राख्छन् । तर हामी यस्तो प्रदेशमा छौं, जहाँ एक लाख रुपैयाँ भएपनि सिरानी मुनी राखेर सुत्छौं । हामीलाई खल्तीमा पैसा नभए खानै पाउँदैनौं भन्ने सोच राख्छौं ।
खैँ वित्तीय अनुशासन ?
एटिएम कार्ड, भिसा कार्ड त हामीले वास्तै गर्दैनौं । यसको प्रयोग खैँ जानेको हामीले ? खैँ वित्तीय अनुशासन ? अहिले हामी विदेश जाँदा डलर, पाउण्डमा खर्च गर्छौं । जेनतेन कतै कतै आइसि नोट चल्छ तर नेपाली नोट त चल्दै चल्दैन । जहाँ गए पनि काम नगरि हुँदैन । आज हामी सुनको थाल बोकेर भीख मागिरहेका छौं । कर्णाली आफैंमा सुनको भण्डार हो । तर हामीले खै कुरा बुझेको ?
अहिलेको अवस्था ठिक उल्टो छ । पछिल्लो अवस्थाले किसानहरु चाहिँ गरिब हुने भए । व्यापारी धनी हुने भए । कृषि उत्पादनको हिस्सा किसानलाई जानु पर्ने हो तर आज त्यहि किसान भोकभोकै बस्नु पर्ने अवस्थामा छन् । हिजोआज फापरको रोटी काठमाडौंको तारे होटलमा एकपिसको ५ सयसम्म पर्छ तर त्यही फापर कर्णालीमा कति फल्छ कति, यहाँ एकमुरीको ५ सय पनि आउँदैन । यो अवस्थाले कर्णाली पछि पर्नु परेको हो ।
वित्तीय साक्षरता आवश्यक छ
कर्णालीमा अब वित्तीय साक्षरता आवश्यक छ । गाउँ–गाउँमा मात्र नभएर घर घरमा पुगेर जनचेतना जगाउनुपर्छ । वित्तीय अनुशासनबारे सिकाउनुपर्छ । यहाँ कमाएको पैसालाई बैंकमा राख्न सिकाउनुपर्छ । बैंक र किसानको सम्बन्ध बुझाउनुपर्छ । किसानलाई बैंकको महत्व र फाइदाबारे चेतना जगाउन सकिएमात्र कर्णालीलाई आर्थिक रुपमा माथि उकास्न सकिन्छ । हुन त अहिले यहाँ वित्तीय साक्षरता शुरु भएको छ ।
आज अमेरिका त्यतिकै अमेरिका भएको होइन, जापान त्यतिकै जापान भएको होइन । उनीहरुले सेकेण्ड सेकेण्ड, घन्टा घन्टाको महत्व बुझे । हरेक समय सदुपयोग गरे । कसरी नयाँ काम गर्न सकिन्छ भनेर सोचे । आफूले बुझे र अरुलाई बुझाए । त्यसैले विश्वमै समृद्ध भए । त्यहाँको अवस्था पनि पहिले हाम्रै देशको जस्तो थियो । त्यसो भए के हामी उनीहरु जस्तो बन्न सक्दैनौं र ? हामीसँग पनि सबै चिज छन् ।
समयमायी चिजको महत्व बुझाउँदै सदुपयोग गर्ने हो भने हामी पनि उनीहरु जतिकै समृद्ध बन्न सक्छौं । लेखेर राख्नुस्, तीन महिनामा कर्णालीको मुहार अर्कै हुन्छ । तर यहाँ समयको महत्व बुझ्नु पर्छ । एक मिनेट समय गयो भने त्यो फर्केर आउँदैन । सबैको समय उस्तै हो । कोही यहाँ सेकेन्डमै अर्बौं कमाउँछन् , कोही दिनभरि भीख माग्छन् । यो असमानता रहेसम्म कुनै देशको पनि विकास हुन सक्दैन ।
हामीले दिनभरि दुःख गरेर कमाएको पैसा सदुपयोग गर्न सकेनौं भने त्यो वित्तीय अनुशासन होइन । वित्तीय अनुशासन कायम गर्नु भनेको पैसा कमाउनु मात्र होइन । त्यसलाई वित्तीय संस्थाहरुमा जम्मा गर्न पनि जान्नु पर्छ । चाहिएको बेलामा झिक्न पनि सकिन्छ । खल्तीमा राख्दा हराउन सक्छ । नष्ट हुन सक्छ । तर समय अनुसार हामी परिवर्तन हुन सकेनौं भने अरुले यसो गरे उसो गरे भन्नुको अर्थ छैन ।
(कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्री जीवनबहादुर शाहीले सुर्खेतमा मिडिया इन्टरनेशलले आयोजना गरेको वित्तीय सम्मेलनमा राखेको मन्तव्यको सम्पादित अंश)
