‘व्यबसाय बन्द छ, संचालनको टुंगो छैन : भाडा र व्याज जसरी पनि तिर्नुपर्ने ?’

बैंकिङ खबर । लामो समयको लकडाउनका कारण आम मानिसको जनजीवन अस्त व्यस्त हुन थालेको छ । यो समयमानीजि क्षेत्र र विशेषगरी गरीखाने बर्ग भने अत्यन्तै मारमा परेको छ । बन्द सटरको भाडा, बन्द व्यबसायको कर्जाको व्याज अनि आफू पनि बसेको घरको भाडा । बल्ल तल्ल आँट गरेर बैंकबाट कर्जा लिएर व्यबसाय गरेकाहरु त अझ बढी तनाबमा छन् । ‘कार्यालय बन्द छ, घरभाडा तिर्नुपछ, खुलेपछि पनि व्यबसाय हुँदैन, बन्द गर्न लकडाउनले दिएन’ एक ट्रेनिङ संचालकले आफ्नो समस्या बताए । ‘कार्यालयको भाडा र घरको भाडा तिर्न पनि नसक्ने अबस्था छ, खुलेपनि तत्काल व्यबसाय संचालन हुँदैन’ उनले बताए । त्यसो त ट्रेनिङ इन्स्टिच्यूट, कन्सल्टेन्सी, मेनपावर, इभेन्ट म्यानेजमेन्ट, पार्टी प्यालेसहरु, फिल्म हलहरु, नाट्य क्षेत्रहरु, रात्रीकालीन मनोरंजन क्षेत्र सबैभन्दा बढी लामो समयसम्म ठप्प रहने अनुमान छ । मानिसहरु भेला हुन नसक्ने अबस्थाले गर्दा उनीहरुमध्ये अधिकाँसले व्यबसाय बन्द गर्न खोजेका छन् । तर लकडाउनका कारण सामान उठाउने अबस्था समेत छैन । जसका कारण बन्द गर्ने व्यबसाले पनि घरभाडा तिर्नुपरेको अबस्था छ । समस्या सबैतिर छ, सबैको छ । तर विशेषगरी भाडामा व्यबसाय संचालन गर्ने र गरीखाने बर्गको उठीबास लाग्ने अबस्था छ । नीजि क्षेत्रमा जागिर गर्ने कैंयौंको जागिर धरापमा छ । सरकारले नीजि क्षेत्रका कुरालाई महत्व नदिँदा नीजि क्षेत्र थप समस्यामा छ ।

समस्या सबैतिर छ, धैर्य र संयमताको खाँचो
धनी र शक्तिशाली देशहरूमा पनि अस्पताल, स्वास्थ्यकर्मी, मास्क, औषधिहरूको अभाव भइरहेको छ । यही समस्या हाम्रो देशमा पनि छ । संक्रमण रोकथाम गर्न, सम्भावित संक्रमितलाई जाँच्न र उपचार गर्न हर सम्भव प्रयास भइरहेको छ । सरकारी विभाग र मिडियाद्वारा सुरक्षित साथ, संक्रमित मानिसहरुसंँग संक्रमण वा सम्पर्क को सम्भावना छ कि भनेर जाँच्न सन्देश निरन्तर प्रसारित भइरहेको छ । यसर्थ समस्या सबैतिर नै व्याप्त छ यस समयमा धैर्य र संयमताको खाचो छ ।

सामना गर्नुको विकल्प छैन

विश्वभरका अनुसन्धानकर्ता र चिकित्सा विशेषज्ञहरूका अनुसार हामीले अब कोरोना भाइरससँग सामना गर्न सक्नुपर्दछ, यो चिन्ताको विषय होइन, किनकि हाम्रो शरीर र वरपर असंख्य भाइरस र ब्याक्टेरिया छन् । हामीले सावधानीपूर्वक उपचारका स्रोतहरू जुटाउनु पर्छ । यस्तो अवस्थामा हामीले धेरै व्यवहारहरु पनि परिवर्तन गर्नु आवश्यक छ । सबै प्रयासहरूको बावजुद कोरोना भाइरस संक्रमणको नयाँ केसहरु र मृत्युको संख्या बढिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा, सरकार, समाज र अस्पतालहरूले विशेष सावधानी र सतर्कता अपनाउनु आवश्यक छ । हालसम्म सरकारले आफ्नो तवरबाट अहिले सम्म दिएको छुटलाई ठूलो जिम्मेवारी र उत्तरदायित्वको साथ प्रयोग गर्नुपर्दछ । हालसम्म यस काममा संलग्न सबै व्यक्तिहरूले आफ्नो कर्तव्य शानदार तरीकाले प्रदर्शन गरीरहेका छन् । नागरिकहरूले सरकार र सेवाकर्मीलाई पनि सहयोग गरेका छन् ।

करोडौले बेरोजगारको सामना गर्दै

कोरोना संक्रण र लकडाउनका कारण सन्सारमा करोडौ मानिसले रोजगार गुमाउने भएका छन् । कैयौं मुलुकहरुमा लकडाउनको समय अवधि अझै लम्बीने अबस्था सृजना भएको छ । जसले गर्दा बेरोजगारीको संख्या यकिन गर्न सकिने अबस्था छैन । तर संयुक्त राष्ट्र संघको श्रमिक इकाई अन्तर्रािष्ट्रय श्रम संगठन (आईएलओ) का अनुसार जुन महिनाभर सम्म करीव ३०.५ करोड मानिसको सधैको लागि जागीर जान सक्ने सम्भावना रहेको छ । कोरोना भाइरस महामारीको कारण संगठनले जागीर जान सक्नेको पूर्वानुमान फेरी बढाएकोे हो । यस संस्थाले अघिल्लो पूर्वानुमानमा १९.५ करोड मानीसको रोजगारी गुम्ने उल्लेख गरेको थियो ।

संगठनले महामारी नियन्त्रण गर्न विश्वव्यापी लकडाउन बढेकाले यसको अनुमान पनि परिवर्तन गर्नुपरेको बताएको छ । संगठनले महामारीका कारण अनौपचारिक क्षेत्रका १.६ अर्ब कामदारलाई जीविकोपार्जनको खतरा बढीसकेको जनाएको छ, किनभने महामारीका कारण उनीहरुको आयस्रोत गुमिसकेको छ ।

एजेन्सीका अनुसार रिटेल र मैन्युफैक्चरिंग रिस्क जस्ता गम्भीर संकटको क्षेत्रमा ४३ करोडभन्दा बढी इंटरप्राइजेज जोखिममा छन् । आईएलओका अनुसार पहिलो महिनामा लकडाउनका कारण मजदुरहरूको आम्दानी ६० प्रतिशतले घटेको छ । अफ्रिका र अमेरिकामा ८० प्रतिशत, युरोप र मध्य एशियामा ७० प्रतिशत र एसिया र प्रशान्तमा २१।६ प्रतिशतले गिरावट आएको छ ।

आर्थिक संकट जोगाउने जिम्मेवारी सरकार र वित्तीय संस्थाको

विश्व बैंकले हालको आर्थिक अबस्थालाई व्यूताउँन र अर्थतन्त्र संहाल्नका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु र सरकारको भूमिका महत्वपूर्ण हुने बताएको छ । उसले सरकार र वित्तीय संस्थाको सहकार्यबाट मात्रै महामारिमा अर्थतन्त्र व्यूताउँन सकिने बताइएको छ । कोरोना प्रभावबाट आर्थिक प्रभावलाई कम गर्न विभिन्न राष्ट्रहरुले चालेको कदमहरु सकारात्मक रहेको उल्लेख छ । बेरोजगार आप्रवासी मजदुरहरूका लागि यस्तो बेला बढी महत्व दिनुपर्ने उसले बताएको छ । विभिन्न देशहरुले राहतका लागि प्याकेजहरु ल्याएकोले सहयोग हुने पनि बताइएको छ । विश्व बैंकका अधिकारी हर्त्विज शेफरले दक्षिण एसियाका देशहरुका बढी समस्या आउने भन्दै सरकारले भाइरसको संक्रमण रोकथाम गर्न र जनताको सुरक्षामा ध्यान केन्द्रित गर्नु पर्ने उल्लेख गरेका छन् । 

अर्थतन्त्रको खराव जोनमा सात राष्ट्रहरु
विश्व बैंकले कोरोना भाइरस महामारीका कारण चालू आर्थिक वर्षमा नेपाल लगायत दक्षिण एशियाका देशहरूमा आर्थिक मन्दी आउने बताएको छ । यी देशहरुको अबस्था खराव हुने उल्लेख छ । यसले विगत ३० बर्षको रेकर्ड तोड्ने बताइएको छ । विश्व बैंकले दक्षिण एशियाको अर्थव्यवस्थामा आधारित एक रिपोर्टमा दक्षिण एसियाका आठ देशहरूमा अर्थतन्त्र कम्जोर हुने विश्लेषण गरेको छ । यो अबस्था लम्विदै गए अर्थतन्त्र माइनसतिर जाने छ । कोरोना संकटको कारण श्रीलंका, नेपाल, भुटान र बंगलादेशको आर्थिक स्थिति सबैभन्दा बढी कम्जोर हुनेछन् । विश्व बैंकको रिपोर्टले गरेको अध्यनमा पाकिस्तान, अफगानिस्तान र माल्दिभ्समा थप मन्दी आउने देखिएको छ । रिपोर्ट अनुसार कोरोना संक्रमण रोक्नका लागि गरिएका उपायहरूले दक्षिण एशियाभरि आपूर्ति श्रृंखलामा असर पारेको छ ।

पर्यटन व्यवसाय विश्वकै लागि चुनौती
विश्व जगतमै कोरोनाको प्रभाव उच्च रुपमा बृद्धि हुँदै गएका कारण विश्वकै पर्यटन क्षेत्र जोखिममा परेको छ । पर्यटकिय मुलुकहरुका लागि त सबैभन्दा धेरै क्षति व्यहोर्नुपरेको छ । हाल सबैजसो देशहरु लकडाउनको अबस्थामा छन् । लकडाउन खुलेपछि पनि तत्काल पर्यटकहरुलाई कुनै पनि देशमा आवत जावत गर्न रोक लगाइने अनुमान गरिएको छ । कोरोना संक्रमण बढ्दो अबस्थामा छ । यो डाटा अत्याधिक मात्रामा घटेपछि मात्रै पर्यटकीय क्षेत्रमा चहलपहल सुरु हुन सक्छ । तथापी हालको अबस्थामा महिनौ मात्र होइन बर्ष नै पर्खनुपर्ने यसले देखाउँछ । यसकारण पर्यटन क्षेत्रको विकास र विस्तार तत्काल हुन सक्ने देखिँदैन । जसले गर्दा होटलहरु र अन्य क्षेत्रमा गरिएको लगानी जोखिम अबस्थामा परेको छ । 

समाधान निस्कन कम्तिमा १८ महिना लाग्ने

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) ले यो महामारी तत्काल समाधान नहुने बताएको छ । उसले यो समस्याबाट समाधान निस्कन कम्तिमा १८ महिना लाग्ने अनुमान गरेको छ । हरेक मुलुकलाई सावधानी र यसबारेमा शिक्षा फैलाउन विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) ले जोड दिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) का प्रमुख टेड्रोस अड्नोम गेबेरिसले लकडाउन हटाउनु महामारीको अन्त्य नभएको, बरु अर्को चरणको शुरुवात भएको बताएका छन् । महामारी विरुद्धको अर्को चरणको गम्भीरतालाई जोड दिँदै उनले सबै देशहरूले भाइरस रोकथामका लागि नागरिकहरूलाई शिक्षित, प्रोत्साहित र सशक्त बनाउनु पर्नेमा जोड दिए । जी ट्वाइन्टी समूहका स्वास्थ्य मन्त्रीहरूसँग भर्चुअल बैठकमा डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक टेड्रोसले भने “हामी उत्साहित छौं कि धेरै जी ट्वाइन्टी देशहरूले सामाजिक प्रतिबन्धहरू कम गर्नका लागि विचार गरिरहेका छन् तर यो प्रक्रिया चरणबद्ध हुनु आवश्यक छ ।’ उनले जी ट्वाइन्टी जस्ता समूह नभएका धेरै देशहरू महामारीको सामना गर्ने क्षमता नभएर भाइरस छिटो फैलिरहेकोमा दुख व्यक्त गरे ।