बैंकिङ खबर / सिद्धार्थ बैंक लिमिटेडले डिजिटल बैंकिङ सेवालाई थप सहज र एकीकृत बनाउने उद्देश्यसहित एपीआई बैंकिङ प्लेटफर्म ‘र्यापिड’ सञ्चालनमा ल्याएको छ । नेपाल फिनटेक एक्सपो २०२६ को अवसरमा सार्वजनिक गरिएको यस प्लेटफर्मले व्यवसायहरूलाई आफ्नै सफ्टवेयर प्रणालीबाट विभिन्न बैंकिङ सेवा उपयोग गर्न सहयोग गर्ने बैंकले जनाएको छ ।
बैंकिङ एज अ सर्भिस (Banking as a Service) अवधारणामा आधारित र्यापिडले बैंकको प्रणालीलाई कर्पोरेट ग्राहक, फिनटेक कम्पनी तथा अन्य डिजिटल सेवा प्रदायकका प्रणालीसँग जोड्ने काम गर्छ । एप्लिकेसन प्रोग्रामिङ इन्टरफेस (एपीआई) प्रविधिमार्फत विभिन्न प्रणालीबीच सुरक्षित रूपमा सूचना आदानप्रदान र बैंकिङ सेवाको एकीकरण गर्न सकिने अवधारणामा यो प्लेटफर्म आधारित छ ।
परम्परागत रूपमा व्यवसायहरूले बैंकिङ कारोबार, वित्तीय विवरण व्यवस्थापन र लेखा प्रणालीबीच समन्वय गर्न छुट्टाछुट्टै प्रणाली प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था रहन्छ । र्यापिडले त्यस्ता प्रक्रियालाई एकीकृत गर्दै व्यवसायको वित्तीय व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउन सहयोग गर्ने बैंकको अपेक्षा छ ।
आफ्नै सफ्टवेयरबाट बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्न सकिने
र्यापिड प्लेटफर्ममार्फत कर्पोरेट ग्राहकले आफ्नै सफ्टवेयर वा इन्टरप्राइज रिसोर्स प्लानिङ (ईआरपी) प्रणालीबाट बैंकिङसम्बन्धी विभिन्न काम गर्न सक्नेछन् । बैंकका अनुसार यसबाट खाताको मौज्दात हेर्न, बैंक स्टेटमेन्ट प्राप्त गर्न, ट्रेजरी व्यवस्थापन गर्न र कारोबारको स्वतः मिलान अर्थात् अटोमेटेड रिकन्सिलेसन गर्न सहज हुनेछ ।
विशेषगरी धेरै बैंकिङ कारोबार गर्ने कम्पनी, ठूला व्यावसायिक प्रतिष्ठान र वित्तीय विवरणको नियमित मिलान गर्नुपर्ने संस्थाका लागि यस्तो प्रविधि उपयोगी हुन सक्छ । बैंकको विवरणलाई कम्पनीको लेखा तथा वित्तीय व्यवस्थापन प्रणालीसँग जोड्न सकिएमा कारोबारको अभिलेख राख्ने, विवरण जाँच गर्ने र हिसाब मिलान गर्ने काममा लाग्ने समय तथा श्रम घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ ।
त्यस्तै, वित्तीय कारोबारसम्बन्धी जानकारी विभिन्न प्रणालीमा छुट्टाछुट्टै प्रविष्ट गर्नुपर्ने आवश्यकता कम हुँदा सञ्चालन प्रक्रियामा हुने दोहोरो काम घटाउन सकिने अपेक्षा छ । यद्यपि, यस्ता लाभको वास्तविक प्रभाव कम्पनीको कारोबारको प्रकृति, प्रयोग भइरहेको सफ्टवेयर र प्लेटफर्ममा उपलब्ध सुविधामा निर्भर रहनेछ ।
डिजिटल माध्यमबाट खाता जोड्ने व्यवस्था
बैंकले ग्राहकलाई ‘कनेक्ट विथ एपीआई बैंकिङ’ विकल्पमार्फत आफ्नो बैंक खाता जोड्न सकिने व्यवस्था गरेको जनाएको छ । सेवा प्रयोगका लागि आवश्यक फाराम भर्ने तथा अन्य प्रक्रियालाई डिजिटल माध्यमबाट सहज बनाउने उद्देश्य राखिएको बैंकको भनाइ छ ।
प्लेटफर्ममा ग्राहकको सहमति लिने प्रक्रियालाई पनि डिजिटल बनाइएको बैंकले जनाएको छ । यसले ग्राहकलाई सेवा प्रयोगसम्बन्धी अनुमति प्रदान गर्न तथा सम्बन्धित प्रक्रिया पारदर्शी बनाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
डिजिटल बैंकिङ सेवामा प्रणालीबीचको एकीकरणसँगै ग्राहकको अनुमति, पहुँच व्यवस्थापन र कारोबारको सुरक्षा पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । त्यसैले एपीआईमा आधारित सेवा सञ्चालन गर्दा ग्राहकले कुन विवरणमा पहुँचको अनुमति दिएका छन् र कुन सेवा प्रयोग गर्न पाउँछन् भन्ने विषय स्पष्ट हुनु आवश्यक हुन्छ ।
साइबर सुरक्षामा विशेष ध्यान
एपीआईमार्फत बैंकिङ प्रणालीलाई बाह्य सफ्टवेयरसँग जोड्दा सूचना सुरक्षा र अनधिकृत पहुँच नियन्त्रण महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा देखा पर्छन् । यस्तो एकीकरणमा प्रणालीको पहुँच व्यवस्थापन, प्रमाणीकरण र तथ्यांकको सुरक्षित आदानप्रदान प्रभावकारी हुनुपर्छ ।
सिद्धार्थ बैंकले र्यापिड प्लेटफर्ममा एन्ड-टु-एन्ड इन्क्रिप्सन, बहुस्तरीय प्रमाणीकरण तथा अन्य सुरक्षा प्रोटोकल प्रयोग गरिएको जनाएको छ । यी सुरक्षा उपायले डिजिटल माध्यमबाट बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्दा सूचना र प्रणालीको सुरक्षा कायम गर्न सहयोग गर्ने बैंकको दाबी छ ।
तर, प्रविधिमा आधारित सुरक्षा उपायसँगै नियमित अनुगमन, पहुँच नियन्त्रण र जोखिम व्यवस्थापन पनि आवश्यक हुन्छ । डिजिटल बैंकिङ सेवाको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा तथा ग्राहकको वित्तीय विवरणको गोपनीयता कायम राख्नु बैंक तथा सेवा प्रदायकका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती हो ।
फिनटेक र बैंकिङ प्रणालीबीच सहकार्यको अवसर
र्यापिड प्लेटफर्मले बैंक, फिनटेक कम्पनी र डिजिटल सेवा प्रदायकबीच प्रविधिमा आधारित सहकार्य विस्तार गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । एपीआई प्रविधिले बैंकिङ सेवाका निश्चित सुविधालाई अन्य डिजिटल प्रणालीमा एकीकृत गर्न सम्भव बनाउँछ । यसबाट व्यवसायहरूले आफ्ना विद्यमान प्रणाली परिवर्तन नगरी आवश्यक बैंकिङ सुविधासँग जोडिन सक्ने अवसर प्राप्त गर्न सक्छन् ।
विशेषगरी साना तथा मझौला व्यवसायका लागि वित्तीय कारोबारको अभिलेख व्यवस्थापन, भुक्तानीको अनुगमन र बैंक खाताको विवरण मिलान गर्न यस्तो प्रविधि उपयोगी हुन सक्छ । ठूला कम्पनीका हकमा भने धेरै कारोबार तथा वित्तीय विवरणलाई एउटै व्यवस्थापन प्रणालीमा समेट्न सहयोग पुग्न सक्छ ।
बैंकिङ सेवाको डिजिटलीकरणसँगै ग्राहकले बैंकको शाखा वा छुट्टै डिजिटल बैंकिङ प्रणालीमा निर्भर नभई आफ्नै व्यावसायिक सफ्टवेयरबाट आवश्यक सेवा उपयोग गर्न सक्ने अवधारणा विश्वव्यापी रूपमा विस्तार भइरहेको छ । एपीआई बैंकिङले यही अवधारणालाई कार्यान्वयन गर्न सहयोग गर्छ ।
सिद्धार्थ बैंकको र्यापिड प्लेटफर्मले पनि नेपाली व्यवसायको वित्तीय व्यवस्थापनलाई प्रविधिमैत्री बनाउने र बैंकिङ सेवाको प्रयोगलाई थप एकीकृत गर्ने लक्ष्य राखेको देखिन्छ । यसको प्रभावकारिता भने सेवा प्रयोग गर्ने व्यवसायको संख्या, उपलब्ध एपीआई सुविधाको दायरा, प्रणालीको विश्वसनीयता र ग्राहकले प्राप्त गर्ने वास्तविक लाभका आधारमा मूल्याङ्कन गर्न सकिनेछ ।
