बैंकिङ खबर । दसैं, तिहार र छठ नजिकिएसँगै नयाँ नोटको माग बढ्ने भए पनि यस वर्ष विगतमा जस्तो छुट्टै सूचना निकालेर निश्चित दिन र स्थान तोकेर नयाँ नोट वितरण गर्ने तयारी नेपाल राष्ट्र बैंकले गरेको छैन । तर, नयाँ नोट साट्न चाहने नागरिकले भने राष्ट्र बैंक तथा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखाबाट नयाँ नोट साट्न पाउने भएका छन् ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार यस वर्ष नयाँ नोटको मौज्दातमा समस्या नरहेकाले नयाँ नोट लिन चाहने नागरिकलाई स्वस्फूर्त रूपमा सटही सुविधा उपलब्ध गराइएको छ । राष्ट्र बैंकका अधिकारीका अनुसार हालसम्म नयाँ नोट साट्न आउने नागरिकलाई एक–दुई सेटसम्म नयाँ नोट उपलब्ध गराउँदै आइएको छ । विगतका वर्षमा दसैं आउनुअघि राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै नयाँ नोट सटहीका लागि निश्चित मिति, स्थान र सीमा तोक्ने गरेको थियो । दसैंको टीका लगाउँदा दक्षिणा दिने चलनका कारण हरेक वर्ष नयाँ नोटको माग उच्च हुने भएकाले राष्ट्र बैंकले विशेष व्यवस्था गर्दै आएको थियो । तर, यस वर्ष भने त्यस्तो औपचारिक कार्यक्रम नराखी नियमित प्रक्रियामार्फत नै नयाँ नोट साट्ने व्यवस्था गरिएको हो ।
राष्ट्र बैंक धाउनै नपर्ने
यस वर्ष नयाँ नोट साट्न चाहने नागरिकका लागि अर्को सहज पक्ष भनेको राष्ट्र बैंकको थापाथली कार्यालयमै पुग्नुपर्ने बाध्यता नहुनु हो । आफूलाई पायक पर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखाबाट समेत नयाँ नोट साट्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।
राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई आवश्यक नयाँ नोट उपलब्ध गराइसकेको जनाएको छ । त्यसैले नागरिकले नजिकको बैंक तथा वित्तीय संस्थामा सम्पर्क गरेर नयाँ नोट साट्न सक्नेछन् ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको मुद्रा व्यवस्थापन विभागले नेपाली नोटको आपूर्ति, चलनचल्तीमा रहेका नोटको व्यवस्थापन तथा नोट सटहीसम्बन्धी काम गर्दै आएको छ । राष्ट्र बैंकले वर्षभरि नै सुकिला तथा नयाँ नोट सटहीको सुविधा उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।
किन दसैंमा नयाँ नोटको माग बढ्छ ?
नेपालमा दसैंका बेला नयाँ नोटको माग बढ्नुको मुख्य कारण दक्षिणा दिने परम्परा हो । दसैंको टीका लगाउँदा बालबालिका तथा आफन्तलाई दक्षिणा दिने चलन भएकाले साना दरका नोटको माग विशेष रूपमा बढ्ने गर्छ । तिहारमा पनि भाइटीका, पूजा तथा अन्य धार्मिक–सामाजिक गतिविधिमा नयाँ नोट प्रयोग गर्ने चलन छ । छठ पर्वका क्रममा पनि नगद कारोबार हुने भएकाले चाडबाडको समग्र अवधिमा नयाँ नोटको माग सामान्य समयभन्दा बढ्ने गर्छ ।
यही कारण विगतमा दसैं सुरु हुनुअघि नै राष्ट्र बैंकका कार्यालय तथा बैंकका शाखामा नयाँ नोट साट्न सर्वसाधारणको भीड लाग्ने गरेको थियो । नयाँ नोट वितरणलाई लिएर राष्ट्र बैंकले विशेष काउन्टर तथा सटही केन्द्रसमेत सञ्चालन गर्दै आएको थियो ।
यसपटक ‘उत्सव’भन्दा नियमित सटही
यस वर्षको व्यवस्था भने विगतको भन्दा केही फरक छ । राष्ट्र बैंकले नयाँ नोट सटहीका लागि सार्वजनिक रूपमा ठूलो कार्यक्रम वा निश्चित दिन तोकेको छैन । नयाँ नोटको स्टकमा समस्या नभएकाले मागअनुसार नियमित प्रक्रियाबाटै नोट साट्ने नीति लिइएको हो ।
यसले नयाँ नोट साट्न चाहने नागरिकलाई एकातिर सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ भने अर्कोतर्फ विगतमा जस्तो निश्चित दिन बैंक तथा राष्ट्र बैंकका कार्यालयमा अत्यधिक भीड हुने अवस्था कम हुन सक्छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार नागरिकले आफ्नो आवश्यकता र पायकअनुसार सम्बन्धित बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखामा गएर नयाँ नोटबारे जानकारी लिन सक्नेछन् । बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई नयाँ नोट उपलब्ध गराइएकाले सटहीको पहुँच राष्ट्र बैंकको थापाथली कार्यालयभन्दा बाहिरसमेत विस्तार भएको छ ।
नयाँ नोटसँगै पुराना सुकिला नोट पनि चलनमा
चाडबाडका बेला नयाँ नोटप्रतिको आकर्षण बढी भए पनि कारोबारका लागि नयाँ नोट नै अनिवार्य भने होइन । राष्ट्र बैंकले चलनचल्तीमा रहेका योग्य तथा सुकिला नोटलाई समेत कारोबारमा प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था गर्दै आएको छ ।
राष्ट्र बैंकको मुद्रा व्यवस्थापन विभागले चलनचल्तीमा रहेका नोटको गुणस्तर जाँच गर्ने तथा बिग्रिएका वा चलनचल्तीका लागि अनुपयुक्त नोटलाई सटही गर्ने कामसमेत गर्छ । यसकारण दसैंमा दक्षिणा दिन नयाँ नोट लिन चाहने नागरिकले नयाँ नोट साट्न सक्नेछन् भने दैनिक कारोबारका लागि सुकिला तथा चलनचल्तीमा रहेका नोट पनि प्रयोग गर्न सक्नेछन् ।
नयाँ नोट लिन चाहने नागरिकले आफूलाई पायक पर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखामा सम्पर्क गर्नुपर्ने हुन्छ । शाखामा उपलब्ध मौज्दातअनुसार नोट सटही गर्न सकिनेछ । विगतमा जस्तो एउटै दिन ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण पुगेर लामो लाइन बस्नुपर्ने अवस्था नहोस् भन्ने उद्देश्यले पनि यसपटक नियमित प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिइएको देखिन्छ । यद्यपि नयाँ नोट सटहीको माग बैंकअनुसार फरक हुन सक्ने भएकाले नजिकको शाखामा उपलब्धता बुझेर जानु व्यवहारिक हुन्छ ।
