बैंकिङ खबर / राष्ट्र बैंकले मौद्रिक आगामी मौद्रीक नीतिका लागि छलफल सुरु गर्दै सुझाव माग गरेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिलाई सन्तुलित र प्रभावकारी बनाउन सुझाव माग गरेको हो । राष्ट्र बैंक आर्थिक अनुसन्धान विभागले सूचना जारी गर्दै सम्बन्धित सबै क्षेत्र, विज्ञ तथा सर्वसाधारणलाई आफ्नो सुझाव पठाउन अनुरोध गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८३ ८४ को बजेट सार्वजनिक भएसँगै केन्द्रीय बैंक मौद्रिक नीतिको तयारीमा जुटेको हो । केन्द्रीय बैंकले त्यसका लागि असार ५ गतेभित्र सुझाव पठाउन सबैलाई आवहान गरेको छ । बजेटले लिएका आर्थिक लक्ष्यहरूलाई सघाउने गरी राष्ट्र बैंकले हरेक वर्ष साउनको पहिलो वा दोस्रो हप्ताभित्र मौद्रिक नीति सार्वजनिक गर्ने गर्दछ।
मौद्रिक नीति किन महत्वपूर्ण छ
मौद्रिक नीति कुनै पनि देशको अर्थतन्त्रलाई सही दिशामा अघि बढाउन प्रयोग गरिने महत्वपूर्ण आर्थिक नीति हो। नेपालमा मौद्रिक नीति नेपाल राष्ट्र बैंकले प्रत्येक वर्ष सार्वजनिक गर्दै आएको छ। यस नीतिमार्फत मुद्रा आपूर्ति, ब्याजदर, कर्जाको प्रवाह तथा वित्तीय प्रणालीको स्थायित्व व्यवस्थापन गरिन्छ। अर्थतन्त्रमा देखिने चुनौती र अवसरलाई सम्बोधन गर्दै आर्थिक वृद्धि, मूल्य स्थिरता तथा वित्तीय अनुशासन कायम राख्न मौद्रिक नीतिले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
मौद्रिक नीतिको पहिलो र प्रमुख उद्देश्य मूल्य स्थिरता कायम गर्नु हो। बजारमा वस्तु तथा सेवाको मूल्य अत्यधिक बढ्दा मुद्रास्फीति नियन्त्रण बाहिर जान सक्छ। यस्तो अवस्थामा राष्ट्र बैंकले मुद्रा आपूर्ति नियन्त्रण गर्ने, ब्याजदर बढाउने वा कर्जा विस्तारलाई सीमित गर्ने उपाय अवलम्बन गर्न सक्छ। यसले बजारमा अत्यधिक पैसा प्रवाह हुन नदिई मूल्यवृद्धिलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
दोस्रो, मौद्रिक नीतिले आर्थिक वृद्धिलाई प्रोत्साहन गर्छ। अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा उद्योग, व्यापार र लगानी क्षेत्र प्रभावित हुन्छन्। यस्तो अवस्थामा केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउने, बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई थप कर्जा प्रवाह गर्न प्रोत्साहित गर्ने तथा तरलता उपलब्ध गराउने नीति लिन सक्छ। यसबाट निजी क्षेत्रको लगानी बढ्ने, उत्पादन विस्तार हुने र रोजगारी सिर्जना हुने अपेक्षा गरिन्छ।
तेस्रो, वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व कायम राख्न मौद्रिक नीति अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा अत्यधिक जोखिम बढ्दा सम्पूर्ण अर्थतन्त्र प्रभावित हुन सक्छ। त्यसैले राष्ट्र बैंकले कर्जा–निक्षेप अनुपात, पूँजी पर्याप्तता, जोखिम व्यवस्थापन लगायतका नियामकीय व्यवस्था मौद्रिक नीतिमार्फत लागू गर्छ। यसले बैंकिङ प्रणालीलाई सुरक्षित, विश्वसनीय र दिगो बनाउन मद्दत पुर्याउँछ।
चौथो, विदेशी विनिमय सञ्चिति तथा बाह्य क्षेत्रको सन्तुलन कायम राख्न पनि मौद्रिक नीति महत्वपूर्ण हुन्छ। आयात अत्यधिक बढ्दा र विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्दा अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा कर्जा प्रवाह नियन्त्रण, आयातमुखी क्षेत्रको व्यवस्थापन तथा विदेशी मुद्रा संरक्षणसम्बन्धी नीतिहरू प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
पाँचौं, मौद्रिक नीति सरकारको वित्तीय नीतिको सहायक साधनका रूपमा पनि काम गर्छ। आर्थिक विकास, पूर्वाधार निर्माण, उत्पादन वृद्धि तथा निजी क्षेत्रको विस्तारजस्ता सरकारी लक्ष्य हासिल गर्न मौद्रिक नीतिले आवश्यक वित्तीय वातावरण तयार गर्छ। सरकार र केन्द्रीय बैंकबीचको समन्वयले आर्थिक स्थायित्व कायम गर्न थप सहयोग पुग्छ।
समग्रमा, मौद्रिक नीति केवल बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग सम्बन्धित विषय मात्र होइन, यसले आम नागरिकको दैनिक जीवन, व्यवसाय, लगानी, रोजगारी र समग्र अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। मूल्य स्थिरता कायम राख्न, आर्थिक वृद्धि प्रवर्द्धन गर्न, वित्तीय प्रणालीलाई सुरक्षित बनाउन तथा बाह्य क्षेत्रको सन्तुलन जोगाउन मौद्रिक नीति अपरिहार्य साधनका रूपमा स्थापित भएको छ। त्यसैले कुनै पनि देशको आर्थिक स्वास्थ्य र दिगो विकासका लागि प्रभावकारी मौद्रिक नीति अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।
