काठमाडौं । नेपाली सेयर बजारमा केही समययता निरन्तर चर्चामा रहँदै आएका लगानीकर्ता दीपेन्द्र अग्रवाल फेरि एकपटक चर्चामा आएका छन् । बुधबार आफ्नै निवासबाट पक्राउ परेका अग्रवाललाई बिहीबार काठमाडौं जिल्ला अदालतले १० लाख रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गर्न आदेश दिएको छ । सीआईबीका एआईजी उमाप्रसाद चतुर्वेदीका अनुसार अदालतको आदेशपछि धरौटी बुझाएर उनी रिहा भएका हुन् ।
सेयर बजारमा सक्रिय लगानीकर्ता तथा कारोबारीका रूपमा परिचित अग्रवालको नाम पछिल्लो समय सेयर कारोबारसम्बन्धी विवाद, आर्थिक लेनदेन, लगानीकर्ताको गुनासो र नियामकीय अनुसन्धानसँग जोडिँदै आएको छ । सामाजिक सञ्जालमार्फत सेयर बजारका कम्पनी तथा सम्भावित मूल्य परिवर्तनबारे आफ्नो धारणा राख्ने गरेका उनी एक समय बजारका केही लगानीकर्ताका लागि प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा समेत चिनिएका थिए । तर, पछिल्ला घटनाक्रमले उनको कारोबार शैली, लगानीको स्रोत र सेयर बजारमा हुने सम्भावित चलखेलबारे प्रश्न उठाएका छन् ।
विराटनगरदेखि सेयर बजारसम्मको यात्रा
दीपेन्द्र अग्रवालको स्थायी घर मोरङको विराटनगर हो । नेपाल धितोपत्र बोर्डको प्रारम्भिक जाँचबुझ प्रतिवेदनमा उनलाई व्यापारीका रूपमा उल्लेख गरिएको छ । सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध विवरणअनुसार उनी सेयर बजारमा सक्रिय कारोबार गर्दै आएका व्यक्ति हुन् ।
उनको शैक्षिक पृष्ठभूमि, व्यावसायिक यात्राको सुरुवात र सेयर बजारमा प्रवेश गरेको समयबारे विस्तृत तथा स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुने विवरण भने सार्वजनिक अभिलेखमा पर्याप्त देखिँदैन । त्यसैले उनको व्यक्तिगत जीवनीभन्दा सेयर बजारमा उनले बनाएको पहिचान र कारोबारसँग जोडिएका घटनाक्रमलाई आधार बनाएर उनको यात्रा बुझ्न सकिन्छ ।
अग्रवाल सामाजिक सञ्जाल तथा अनलाइन छलफलका माध्यमबाट सेयर बजारसम्बन्धी आफ्नो धारणा राख्ने गर्थे । विशेषगरी क्लब हाउस तथा फेसबुकजस्ता माध्यमबाट कम्पनीका सेयरबारे चर्चा गर्ने र लगानीकर्तामाझ आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्ने गरेको विभिन्न समाचार विवरणमा उल्लेख छ ।
सेयर बजारमा कम्पनीको वित्तीय अवस्था, लाभांश, व्यावसायिक सम्भावना र बजार मूल्यको विश्लेषणभन्दा पनि कहिलेकाहीँ प्रभावशाली व्यक्तिको धारणा तथा सामाजिक सञ्जालमा फैलिने सूचनाले लगानीकर्ताको निर्णय प्रभावित पार्न सक्छ । अग्रवालको लोकप्रियता पनि यही परिवेशमा विस्तार भएको देखिन्छ ।
लगानीकर्तामाझ प्रभाव र कारोबारमाथि उठेका प्रश्न
अग्रवालको कारोबार शैलीलाई लिएर २०८२ सालदेखि विभिन्न विवाद सार्वजनिक हुन थालेका थिए । विशेषगरी अन्य लगानीकर्तासँगको आर्थिक लेनदेन र धितोपत्र दलाल कम्पनीसँगको भुक्तानी विवादले उनलाई प्रहरी अनुसन्धानसम्म पुर्याएको थियो ।
२०८२ साउनमा धनुषाका दिनेशप्रसाद साहले अग्रवालविरुद्ध ठगी तथा आपराधिक विश्वासघातको आरोप लगाउँदै उजुरी दिएका थिए । साहको उजुरीअनुसार सेयर कारोबारका लागि अग्रवालसँग भएको आर्थिक लेनदेनमध्ये ६ करोड ४५ लाख रुपैयाँ फिर्ता नपाएको दाबी गरिएको थियो ।
धितोपत्र बोर्डको अनुसन्धानमा पनि जोडियो नाम
अग्रवालसँग जोडिएको अर्को महत्त्वपूर्ण प्रकरण नेपाल धितोपत्र बोर्डको प्रारम्भिक जाँचबुझसँग सम्बन्धित छ ।
नेपाल धितोपत्र बोर्डले २०८२ सालमा अग्रवालको सेयर कारोबार तथा बजारमा उनको गतिविधिबारे प्रारम्भिक जाँचबुझ गरेको थियो । बोर्डको प्रतिवेदनमा जोशी हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनीको सेयर खरिदपछि लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्ने उद्देश्यले भ्रामक विवरण तथा पूर्वानुमान सार्वजनिक गरेको हुन सक्ने विषय उल्लेख गरिएको छ ।
बोर्डको प्रारम्भिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त कारोबारबाट करिब ४९ लाख १९ हजार ८६५ रुपैयाँ गैरकानुनी नाफा आर्जन भएको हुन सक्ने आशंका गरिएको थियो । त्यस्तै, विभिन्न व्यक्तिका कारोबार व्यवस्थापन प्रणाली (टीएमएस) खाताको प्रयोग, वास्तविक स्वामित्व नबदलिने गरी कारोबार तथा कर्पोरेट डेभलपमेन्ट बैंकको सेयर मूल्य प्रभावित पारेको हुन सक्ने विषयमा पनि अनुसन्धान गरिएको थियो ।
पटक-पटक पक्राउ र धरौटीमा रिहाइ
अग्रवालको नामसँग जोडिएका विवादमध्ये प्रहरी तथा नियामकीय निकायको अनुसन्धान प्रमुख रूपमा देखिन्छ ।
२०८२ साउनमा ठगी तथा आपराधिक विश्वासघातको आरोपमा पक्राउ परेका उनी हाजिरी जमानीमा रिहा भएका थिए । त्यसपछि २०८२ पुसमा धितोपत्र बजारमा भ्रामक सूचना प्रवाह तथा सेयर मूल्य प्रभावित पारेको आरोपमा सीआईबीले पुनः पक्राउ गरेको थियो ।
दोस्रो प्रकरणमा नेपाल धितोपत्र बोर्डको प्रारम्भिक जाँचबुझ प्रतिवेदनका आधारमा अनुसन्धान अघि बढाइएको थियो । त्यसक्रममा अग्रवालले ४९ लाख १९ हजार ८६५ रुपैयाँ धरौटी जमानत बुझाएर रिहा भएको समाचार सार्वजनिक भएको थियो । रिहाइपछि पनि अनुसन्धानको प्रक्रिया जारी रहने बताइएको थियो ।
यसैबीच, पछिल्लो पटक बुधबार आफ्नै निवासबाट पक्राउ परेका अग्रवाललाई बिहीबार काठमाडौं जिल्ला अदालतले १० लाख रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गर्न आदेश दिएको छ । उनले धरौटी बुझाएपछि रिहा भएको सीआईबीका एआईजी उमाप्रसाद चतुर्वेदीले जानकारी दिएका छन् ।
यसरी फरक-फरक प्रकरणमा पटक–पटक पक्राउ पर्नु र धरौटीमा रिहा हुनुले उनको कारोबार तथा आर्थिक गतिविधिबारे अनुसन्धानको विषय निरन्तर सार्वजनिक चासोमा रहेको देखाउँछ ।
सेयर बजारमा प्रभावशाली व्यक्तिको भूमिका र नियमनको चुनौती
अग्रवालसँग जोडिएका घटनाले नेपाली सेयर बजारमा सामाजिक सञ्जालको प्रभाव र लगानीकर्ताको निर्णय प्रक्रियाबारे पनि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् ।
नेपालको दोस्रो बजारमा कम्पनीको सेयर मूल्य माग र आपूर्तिका आधारमा निर्धारण हुन्छ । तर, सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अपुष्ट सूचना, मूल्य बढ्ने पूर्वानुमान र प्रभावशाली व्यक्तिको अभिव्यक्तिले लगानीकर्ताको मनोविज्ञान प्रभावित पार्न सक्छ । विशेषगरी कम्पनीको वित्तीय अवस्था तथा आधारभूत पक्षको विश्लेषण नगरी अरूको सल्लाहका आधारमा लगानी गर्ने प्रवृत्तिले साना लगानीकर्तालाई जोखिममा पार्न सक्छ ।
धितोपत्रसम्बन्धी कानुनले झुटो कारोबार, बजार प्रभावित पार्ने गतिविधि र भ्रामक सूचना प्रवाहलाई कसुरका रूपमा परिभाषित गरेको छ । यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्नु नियामक निकायको प्रमुख जिम्मेवारी हो । त्यसैले अग्रवालसँग जोडिएको अनुसन्धानलाई एउटा व्यक्तिको विवादमा मात्र सीमित नगरी सेयर बजारको पारदर्शिता, कारोबार प्रणालीको विश्वसनीयता र लगानीकर्ता संरक्षणको दृष्टिकोणबाट पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ ।
