बैंकिङ खबर/ सन् २०२५ मा सुनको मूल्य विश्वव्यापी रूपमा तीव्र गतिमा बढिरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन प्रति औंस ४ हजार डलर पुगेको छ भने नेपाली बजारमा प्रति तोला दुई लाख ५० हजार रुपैयाँ नाघेको छ । यस वर्ष सुनलाई ऐतिहासिक दृष्टिले ‘सुनौलो वर्ष’ भन्न सकिन्छ । यसअघि सुन जति चम्किने गथ्र्यो, त्यो भन्दा यस वर्ष अझ बढी सुन चम्किरहेको छ ।
सुनको मूल्य वृद्धिको मुख्य कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ । सुन प्रायः अमेरिकी डलरमा मूल्यांकन हुन्छ । अमेरिकी अर्थतन्त्रमा अस्थिरता बढ्दा डलर कमजोर हुन्छ, जसको प्रभावले सुनको मूल्य बढ्छ । अन्य मुलुकको आर्थिक अवस्था सुनको मूल्यमा त्यति प्रभावकारी हुँदैन । अहिले अमेरिकाको आर्थिक अस्थिरता र उच्च मुद्रास्फीतिले लगानीकर्तालाई सुनमा आकर्षित गरेको छ ।
सुनको मूल्य वृद्धिलाई केवल अमेरिकी आर्थिक कारणमा मात्र सीमित गर्न सकिँदैन । विश्वव्यापी मुद्रास्फीति, प्रमुख राष्ट्रहरूको वित्तीय नीति, र आर्थिक अनिश्चितता पनि सुनको मूल्य वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । लगानीकर्ताले कठिन आर्थिक अवस्थामा सुरक्षित सम्पत्ति खोज्नुनै मुख्य कारण हो, र सुन यसको लागि सर्वोत्तम विकल्प बनिरहेको छ ।
सुनको मूल्य र इतिहास
सुनको मूल्यमा ऐतिहासिक दृष्टिले धेरै उतार–चढाव आएका छन् । १९७० र १९८० को दशकमा ऊर्जा संकट र उच्च मुद्रास्फीतिको समयमा सुनको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको थियो । लगानीकर्ताहरू मुद्रास्फीतिबाट बच्न सुनमा आकर्षित भए। त्यस्तै, १९७९ मा अमेरिकी अर्थतन्त्रले दोहोरो अंकको मुद्रास्फीतिसँग संघर्ष गरिरहेको अवस्थामा सुनको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको थियो ।
त्यसपछि २००१ मा सेप्टेम्बर ११ को आतंकवादी हमला, २००८ को वैश्विक वित्तीय मन्दी र २०२०–२१ को महामारीको समयमा पनि सुनको मूल्यमा वृद्धि भएको थियो । यी सबै अवस्थाहरूमा सुनले लगानीकर्तालाई सुरक्षित विकल्प दिएको थियो । तर सन् २०२५ मा सुनको मूल्य वृद्धिले ती अघिका सबै घटनालाई पछि पार्दै तीव्र गति कायम राखेको छ ।
नेपालमा सुनको मूल्य
नेपालमा सुनको मूल्यको इतिहास लामो र विविध छ, जसले देशको आर्थिक परिप्रेक्ष्य र अन्तर्राष्ट्रिय बजारका उतारचढावलाई प्रतिविम्बित गर्दछ।
सन् २०२५ को अक्टोबर महिनामा सुनको मूल्य प्रति तोला २ लाख ५० हजार रुपैयाँ नाघेर नयाँ उच्चतम स्तरमा पुगेको छ, जुन नेपालको सुनको मूल्यको इतिहासमा महत्वपूर्ण माइलस्टोन हो ।
नेपालमा सुनको मूल्यको ऐतिहासिक रेकर्डहरूको अभाव भए तापनि, २००० को दशकको अन्त्यतिर सुनको मूल्य प्रति तोला १५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँको बीचमा थियो। यस अवधिमा सुनको मूल्य स्थिर र मध्यम स्तरमा रहेको थियो ।
२०१० को दशकको सुरुवातमा सुनको मूल्यमा क्रमिक वृद्धि देखिन थाल्यो । २०११ मा सुनको मूल्य प्रति तोला ५० हजार रुपैयाँ नाघेको थियो, जुन त्यो समयको लागि ऐतिहासिक मानिन्थ्यो । यस वृद्धिको प्रमुख कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यको वृद्धि र नेपालमा सुनको मागको बढ्दो प्रवृत्ति थियो।
२०२० को दशक र कोभिड–१९ को प्रभाव
२०२० को दशकको आरम्भमा कोभिड–१९ महामारीको कारण विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता सिर्जना भयो। यसले सुनको मूल्यमा तीव्र वृद्धि ल्यायो । २०२० को मध्यतिर सुनको मूल्य प्रति तोला १ लाख २० हजार रुपैयाँ नाघेको थियो। नेपालमा सुनको मूल्यको यो वृद्धिले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्यो र सुनलाई सुरक्षित लगानीको रूपमा हेर्न थालियो।
२०२५ को सुनको मूल्यको ऐतिहासिक
अक्टोबर २०२५ मा, नेपालमा सुनको मूल्य प्रति तोला २ लाख ५० हजार रुपैयाँ नाघेर नयाँ उच्चतम स्तरमा पुगेको छ। यस वृद्धिको प्रमुख कारण अमेरिकी डलरको कमजोरी, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यको वृद्धि, र नेपालमा सुनको मागको निरन्तर वृद्धि रहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रति औंस यस हप्ता चार हजार डलरको स्तरमा पुगेको छ ।
यस अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य वृद्धिले नेपाली बजारमा सोझो प्रभाव पारेको छ। सुनको मूल्य बढ्नुमा नेपालको कुनै प्रत्यक्ष हात छैन। तर यसमा अमेरिकाको अर्थतन्त्रको प्रत्यक्ष प्रभाव छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन प्रायः अमेरिकी डलरमा मूल्याङ्कन हुन्छ। डलर कमजोर हुँदा अन्य मुद्रामा सुनको मूल्य तुलनात्मक रूपमा बढी हुन्छ। अन्य कुनै देशको अर्थतन्त्रमा समस्या आए पनि सुनको मूल्यमा त्यस्तो प्रभाव पर्दैन। तर अमेरिकी अर्थतन्त्र तनावमा पर्दा सुनको मूल्य प्रत्यक्ष रूपमा बढ्छ।
अहिले यही अवस्था देखिएको छ। अमेरिकी अर्थतन्त्र कठिन अवस्थामा हुँदा विश्वका लगानीकर्ताहरू सुनमा बढी आकर्षित हुन्छन्। यही कारणले सुनमा अहिले तीव्र र्याली देखिएको हो। विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूको धारणा अनुसार कठिन आर्थिक परिस्थितिमा सुनले सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन्छ। अमेरिकी मुद्रास्फीति बढ्दा सुनको मूल्य पनि स्वतः बढ्छ।
तर सन् २०२५ मा सुनको मूल्य बढ्ने गति सन् १९७९ भन्दा पनि तीव्र छ। १९७९ मा अमेरिका ऊर्जा संकट र उच्च मुद्रास्फीतिको सामना गरिरहेको थियो। त्यतिबेला पनि लगानीकर्ताहरू सुनतिर आकर्षित भएका थिए र सुनको मूल्य पर्याप्त रूपमा बढेको थियो। त्यसपछि सेप्टेम्बर ११, २००८ को वित्तीय मन्दी र महामारी जस्ता घटनामा पनि सुनको मूल्य बढेको थियो। तर अहिलेको मूल्य वृद्धिले ती अघिका सबै घटनालाई पन्छाइदिएको छ।
सुनको तीव्र र्यालीले मुद्रास्फीतिको बारेमा लामो समयदेखिको चिन्ता र व्यापक आर्थिक अनिश्चिततालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। फेडरल रिजर्भले विगत चार वर्षभन्दा बढी समयदेखि २ प्रतिशत मुद्रास्फीतिको लक्ष्य राखेको भए पनि वास्तविक मुद्रास्फीति त्यसभन्दा बढी रहँदै आएको छ। यसले विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता बढाएको छ। यसबाहेक, अमेरिकाले महामन्दीपछि नदेखिने स्तरमा शुल्क वृद्धि गरेको छ।
यस महिना अमेरिकी सरकारले केही समयसम्म बन्द हुँदा प्रमुख आर्थिक डेटाहरूमा बाधा पुगेको थियो, जसले सुनको मूल्यलाई ५ प्रतिशतले पहिले नै बढाएको छ। यस्तो समयमा लगानीकर्ताहरूले सरकारसँग जोडिएका सम्पत्तिको सट्टा सुनमा लगानी गर्ने प्रवृत्ति देखाएका छन्।
सुनको मूल्य वृद्धिको प्रमुख चालक अमेरिकी डलर हो। डलर अहिले दशकमा सबैभन्दा कमजोर वर्षको सामना गरिरहेको छ। यसले लगानीकर्ताहरूलाई सुनतर्फ धकेलिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलर कमजोर हुँदा सुनले लगानीकर्तालाई सुरक्षित विकल्प प्रदान गर्ने काम गर्दछ।
केन्द्रीय बैंकहरूले भारी मात्रामा सुन खरिद गरिरहेका छन्। विशेष गरी अमेरिकी प्रतिबन्धहरूले रुसी सम्पत्तिहरू फ्रिज भएपछि यो प्रवृत्ति तीव्र भएको छ। यसले विदेशी अधिकारीहरूलाई आफ्नो पैसा सुरक्षित राख्ने विकल्पको रूपमा सुनमा लगानी गर्न प्रेरित गरेको छ।
विश्वका ठूला लगानी बैंकहरूले सुनको भविष्य मूल्यबारे भविष्यवाणी गरेका छन्। गोल्डम्यान साक्सले अर्को वर्षको अन्त्यसम्म सुनको मूल्य ४४,९०० डलर पुग्ने अपेक्षा गरेको छ। विश्वभरि डलरको प्रभाव कम गर्न प्रयास भइरहेको छ। जति डलर कमजोर हुन्छ, त्यति विश्वका लगानीकर्ताहरू सुनतर्फ आकर्षित हुनेछन्। नेपालजस्ता मुलुकले सुनको मूल्य बढेको मात्र हेर्न सक्छन् र यसमा प्रत्यक्ष नियन्त्रण गर्न सक्दैनन्।
सुनमा लगानी गर्ने रणनीतिमा ध्यान दिनुपर्ने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य बढ्नुको मूल कारण अमेरिकी अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता हुनु हो। जब अमेरिकी अर्थतन्त्रमा अस्थिरता हुन्छ, लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्ति खोज्छन्, जसले सुनको माग बढाउँछ।
सुनको मूल्य वृद्धिले न केवल लगानीकर्तालाई लाभ पुर्याउँछ, तर मुद्रास्फीतिलाई पनि ध्यानमा राखेर सम्पत्ति सुरक्षित राख्ने अवसर दिन्छ। इतिहासमा हेर्दा सुनले कठिन आर्थिक अवस्थामा सधैं लगानीकर्तालाई सुरक्षाको विकल्प प्रदान गरेको छ। १९७० र १९८० को दशकमा ऊर्जा संकट र उच्च मुद्रास्फीतिका समयमा पनि सुनको मूल्य वृद्धिले लगानीकर्तालाई सुरक्षित विकल्प दिएको थियो।
त्यस्तै, २००८ को वित्तीय संकट र पछिल्ला महामारीका समयमा पनि सुनको मूल्यमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। सन् २०२५ को हालको बढ्दो ¥यालीले ती अघिका सबै मूल्य वृद्धिलाई पन्छाइदिएको छ।
नेपालमा सुनको मूल्य बढ्नु पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिएको छ। नेपाली बजारमा सुनको मूल्य प्रति तोला २ लाख ५० हजार रुपैयाँ नाघेको छ। यो मूल्य वृद्धिले सामान्य उपभोक्तामा पनि सुनको माग बढाउने संभावना देखाएको छ। सुनको मूल्य वृद्धिले नेपाली लगानीकर्तालाई विदेशी मुद्रा जोखिमबाट बचाउने विकल्प प्रदान गरेको छ।
सुनको मूल्य वृद्धिमा अमेरिकी डलर कमजोर हुनु बाहेक अन्य कारण पनि छन्। विश्वव्यापी मुद्रास्फीति उच्च हुनु, आर्थिक अनिश्चितता बढ्नु, वित्तीय बजारमा अस्थिरता, र अन्य सम्पत्तिको मूल्यमा उतार–चढाव हुनु जस्ता कारणले सुनको माग बढाएको छ। सुनको मूल्य बढ्दा लगानीकर्ताले आफ्नो सम्पत्ति संरक्षण गर्न सुनमा लगानी गर्ने गर्छन्।
सुनको मूल्य वृद्धिले लगानीका विभिन्न विकल्पहरूमा पनि प्रभाव पार्छ। सुनमा लगानी बढ्दा अन्य स्टक, बन्ड र रियल स्टेट बजारमा लगानीको दबाव आउन सक्छ। तर सुनको मूल्य वृद्धिलाई दीर्घकालीन स्थायित्वको संकेत होइन। यदि उत्पादनमुखी लगानी र रोजगारी सृजना नगर्ने अवस्था रह्यो भने सुनको मूल्य वृद्धि केवल अस्थायी टेको मात्र हुनेछ।
सुनको मूल्य वृद्धिले वित्तीय बजारमा सन्तुलन कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। लगानीकर्ताहरूले सुनमा लगानी गर्दा आफ्ना सम्पत्तिलाई मुद्रास्फीति र वित्तीय अनिश्चितताबाट सुरक्षित राख्छन्। सुनको मूल्य वृद्धिले अर्थतन्त्रमा विश्वास कायम गर्न र लगानीकर्तालाई सुरक्षित विकल्प प्रदान गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
सुनको मूल्य वृद्धिको अर्को कारण केन्द्रीय बैंकहरूको ठूलो मात्रामा सुन खरिद हो। विशेष गरी केही मुलुकहरूले आफ्नो विदेशी मुद्रा भण्डारमा सुन समावेश गर्ने अभ्यास गर्दै आएका छन्। यसले विश्व बजारमा सुनको माग बढाएको छ। नेपालजस्ता मुलुकले यसबाट लाभ लिन सक्दैनन्, तर मूल्य वृद्धिको प्रभाव अवश्य अनुभव गर्छन्।
सुनको मूल्य वृद्धिको पछिल्लो प्रवृत्तिले संकेत गर्छ कि वैश्विक आर्थिक अनिश्चितता अझै कायम छ। अमेरिकी अर्थतन्त्रमा सुधार नआएसम्म, विश्वभरि लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्ति खोज्ने प्रवृत्ति जारी रहनेछ। सुन, सुनका सिक्का र अन्य सुनजन्य वस्तुहरू यस अवस्थामा लगानीकर्ताका लागि प्राथमिक विकल्प बन्न पुगेका छन्।
सुनमा लगानी गर्दा दीर्घकालीन दृष्टिकोण अपनाउनु महत्वपूर्ण हुन्छ। छोटो अवधिमा मूल्यमा उतार–चढाव आउन सक्छ, तर लामो अवधिमा सुनले मूल्य स्थायित्व कायम राख्ने सम्भावना बढी हुन्छ। नेपाली लगानीकर्ताले सुनमा लगानी गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अवस्था र अमेरिकी अर्थतन्त्रमा हुने उतार–चढावको जानकारी राख्नु आवश्यक छ।
सन् २०२५ मा सुनको मूल्य बढ्ने प्रमुख कारण अमेरिकी अर्थतन्त्रमा सधैं देखिने अस्थिरता, डलर कमजोर हुनु, र विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता हुन्। यसले लगानीकर्तालाई सुरक्षित विकल्प खोज्न प्रेरित गरेको छ र सुनको माग बढाएको छ। सुनमा लगानी गर्नु आर्थिक रणनीति र सम्पत्ति संरक्षणको दृष्टिले बुद्धिमानीपूर्ण निर्णय हो।
नेपालमा सुनको मूल्य वृद्धिले स्थानीय बजारमा पनि प्रभाव पारेको छ। व्यापारीहरूले मूल्य वृद्धिको फाइदा उठाउने प्रयास गर्ने गर्छन्। तर मूल्य वृद्धिले सुनको वास्तविक माग र आपूर्ति सन्तुलनमा असर पार्छ। लगानीकर्ताले मूल्य वृद्धिको समय उपयोग गर्दै दीर्घकालीन लाभको योजना बनाउन सक्नु पर्छ।
सुनको मूल्य बढ्नुले केवल लगानीकर्तालाई मात्र लाभ पुर्याउँदैन, नेपालजस्ता देशका लागि पनि सुनको आयात–निर्यात सन्तुलनमा प्रभाव पार्छ। मूल्य वृद्धिले सुनको माग बढाउँछ र मूल्य स्थायित्व कायम रहन कठिनाइ उत्पन्न गर्दछ।
सन् २०२५ को सुन वृद्धिले संकेत गर्दछ कि वैश्विक अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता अझै कायम छ। अमेरिकी अर्थतन्त्र, डलरको मूल्य, र विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिले सुनको मूल्य वृद्धिमा मुख्य भूमिका खेलेको छ। नेपाली बजारले यो प्रवृत्तिलाई हेर्दै आफ्नो लगानी रणनीति बनाउनु आवश्यक छ।
अन्ततः, सुनको मूल्य वृद्धिलाई केवल नेपालमा मूल्य वृद्धिको रूपमा हेर्नु पर्याप्त छैन। यो विश्वव्यापी आर्थिक परिस्थिति, अमेरिकी डलरको स्थिति, र लगानीकर्ताको मनोवृत्तिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ। नेपाली लगानीकर्ताले यसलाई अवसरको रूपमा प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। सुनमा लगानी गर्दा सावधानी अपनाउनु आवश्यक छ, तर दीर्घकालीन दृष्टिकोणले लाभदायी हुन सक्छ।
