बैंकिङ खबर/ पछिल्लो समयमा वाणिज्य बैंकहरूले उल्लेखनीय रूपमा आधार दर (बेस रेट) घटाएका छन्। तर सर्वसाधारणका लागि ‘बेस रेट’ भनेको के हो? र, यसको घटबढले उनीहरूको जीवनमा के असर पार्छ? यसबारे जान्न आवश्यक छ।
बेस रेट भनेको के हो?
बेस रेट भन्ने वित्तीय शब्दावली हो, जसलाई नेपालीमा आधार दर भनिन्छ। यो दर बैंकहरूले कुनै पनि ऋण (कर्जा) दिनुअघि निर्धारण गर्ने न्यूनतम ब्याज दर हो।
बैंकहरूले सञ्चालन खर्च, निक्षेपको लागत (cost of deposit), जोखिम लागत, र न्यूनतम प्रतिफल (profit margin) का आधारमा बेस रेट निर्धारण गर्छन्। यसमा प्रिमियम थपिएर अन्तिम कर्जाको ब्याजदर तोकिन्छ।
बेस रेट घट्दा कस्ता असर पर्छन्?
१. कर्जा सस्तो हुन्छ
बेस रेट घट्दा कुल कर्जाको ब्याजदर पनि घट्छ।
उदाहरणका लागि, कुनै बैंकको बेस रेट ८% बाट घटेर ६% भयो भने, पहिले ११% ब्याजमा पाइने ऋण अब ९% मा पाउन सकिन्छ।
२. व्यवसाय र लगानीकर्ता लाभमा
ब्याजदर घट्दा व्यवसायिक ऋण सस्तोमा उपलब्ध हुन्छ। यसले उद्योग, व्यापार र स्टार्टअपहरूलाई नयाँ लगानी गर्न सजिलो बनाउँछ।
३. घर, गाडी, शैक्षिक ऋण सस्तो
घर किन्ने, गाडी किन्न वा विदेश पढ्न ऋण लिनेहरूलाई कम ब्याजमा ऋण पाइन्छ। मासिक किस्ता (EMI) पनि घट्छ।
४. मौद्रिक नीतिको असर देखिन्छ
राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत कर्जाको लागत नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गर्छ। बेस रेट घट्नु भनेको मौद्रिक नीति प्रभावकारी भएको संकेत पनि हुन सक्छ।
५. निक्षेपकर्ताका लागि असर
यता निक्षेपकर्ता (बचतकर्ता) ले भने कम ब्याज पाउने सम्भावना हुन्छ। किनभने बैंकले कर्जा सस्तोमा दिन थालेपछि निक्षेपमा दिने ब्याज पनि घटाउने गर्छन्।
किन घट्यो बेस रेट?
तरलता प्रशस्त: बैंकहरूसँग पर्याप्त रकम भएकोले सस्तो ब्याजमा ऋण दिन तयार छन्।
कर्जाको माग घट्नु: आर्थिक मन्दी वा अनिश्चितताका कारण ऋणको माग घट्दा बैंकहरू ब्याज घटाएर आकर्षित गर्न खोज्छन्।
राष्ट्र बैंकको निर्देशन: नियामक निकायले बजारमा तरलता बढाउन वा आर्थिक गतिविधि चलायमान राख्न ब्याजदर घटाउने संकेत दिन सक्छ।
एक वर्षमा नेपालका वाणिज्य बैंकहरूको आधार दर (बेस रेट) उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनसम्म आइपुग्दा २० वटै वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ६.११ प्रतिशतमा झरेको छ। अघिल्लो वर्षको साउनमा यो दर ८.१३ प्रतिशत थियो। यसरी आधार दर २.०२ प्रतिशत विन्दुले घटेको हो।
राष्ट्रिय वाणिज्यदेखि एनआईसी एशियासम्मको दर यस्तो छ
बैंक अनुसारको आधार दर हेर्दा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले सबैभन्दा न्यून ४.८९ प्रतिशतको दर कायम गरेको छ। त्यसपछि स्टान्डर्ड चार्टर्ड बैंक ४.९० प्रतिशत, एभरेष्ट बैंक ५.३५ प्रतिशत, नेपाल बैंक र ग्लोबल आइएमई बैंक ५.७६ प्रतिशत, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक ५.७८ प्रतिशत, नबिल बैंक ५.८३ प्रतिशतमा छन्।
त्यस्तै, कृषि विकास बैंकको आधार दर ६.०३ प्रतिशत, सानिमा बैंक ६.१५ प्रतिशत, एनएमबि बैंक ६.२२ प्रतिशत, नेपाल एसबिआई बैंक ६.२९ प्रतिशत, माछापुच्छ्रे बैंक ६.३० प्रतिशत, सिद्धार्थ बैंक र सिटिजन बैंक ६.३५ प्रतिशत, र लक्ष्मी सनराइज बैंकको ६.५२ प्रतिशत छ।
केही बैंकहरू अझै उच्च दरमा
यसबीचमा केही बैंकहरूको आधार दर अझै उच्च रहेको देखिन्छ। हिमालयन बैंक ६.५७ प्रतिशत, कुमारी बैंक र प्राइम कमर्सियल बैंक ६.६२ प्रतिशत, प्रभु बैंक ६.६६ प्रतिशत, र सबैभन्दा उच्च दर कायम गर्ने एनआईसी एशिया बैंक ७.१७ प्रतिशतमा छन्।
