बैंकिङ खबर/ केही महिनादेखि गहिरो आर्थिक संकटमा फसिरहेको श्रीलंकामा पछिल्लो समय थप संकटको स्थिति सिर्जना भएको छ ।
श्रीलंकाको इतिहासमै यो आर्थिक संकट ७३ वर्षपछिको सबैभन्दा ठूलो हो । यतिबेला सर्वसाधारण नागरिकको जीवन दिन–प्रतिदिन कष्टकर बन्दै गएको छ । संकटबाट मुलुक चाँडै बाहिर निस्कने भरोसालाग्दो आधार हालसम्म देखिएको छैन ।
पेट्रोलियम पदार्थको चर्को मूल्यवृद्धि, घट्दो विप्रेषण र रूस–युक्रेन युद्धजस्ता कारणले बाह्य क्षेत्रलाई संकटोन्मुख बनाए पनि मूल रूपमा सस्तो लोकप्रियताका लागि लिइएका राजनीतिक निर्णयहरू, गलत आर्थिक नीतिजस्ता घरेलु कारणहरूले नै यस मुलुक संकटको भुमरीमा फसेको हो ।
श्रीलंकाली अर्थतन्त्र दशकौंदेखि ऋणमा आधारित थियो । दुई दशकअघिसम्म कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६० प्रतिशत हाराहारी रहेको सार्वजनिक ऋण सन् २०१९ मा ८८ प्रतिशत हुँदै हालका वर्षहरूमा शतप्रतिशत नाघेको छ ।
श्रीलंकाको वैदेशिक ऋण खास गरी अन्तर्राष्ट्रिय पुँजी बजारबाट लिइएको हो जुन कुल ऋणको ४७ प्रतिशत छ । एसियाली विकास बैंक, विश्व बैंकजस्ता बहुपक्षीय दातृ संस्थाहरूबाट लिइएको ऋणले कुल सार्वजनिक ऋणको २२ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन् । वर्तमान राजपाक्ष सरकारले चुनावका दौरान धेरै सस्ता लोकप्रिय कार्यक्रमहरूको घोषणा ग¥यो । ग्रामीण क्षेत्रमा धेरै महत्त्वाकांक्षी विकास पूर्वाधारहरू र कृषि क्षेत्रलाई पूर्ण अर्गानिक खेती प्रणालीमा लैजाने प्रतिबद्धता व्यक्त गरियो । त्यसै गरी करका दरहरूमा व्यापक कटौती गरी जनतालाई ठूलो राहत दिने कार्यक्रमहरू घोषणा गरिए ।
यसैको पृष्ठभूमिमा सन् २०१९ को राष्ट्रपति निर्वाचन र २०२० को संसदीय निर्वाचन वर्तमान राष्ट्रपति गोताबाया राजपाक्षको पार्टीले अत्यधिक बहुमतले जित्यो । अर्कातिर, पर्यटन क्षेत्रमा आक्रामक रूपमा लगानी गरिने कार्यक्रमहरू बनाइए । यी कार्यक्रमहरूलाई राज्य स्रोतबाट धेरै सहुलियत पनि प्रदान गरिए । तर यसरी केही आर्थिक गतिविधिमा आवश्यक वैज्ञानिक विश्लेषणबिना गरिएका उच्च र अप्रत्याशित लगानीहरूले राम्रो प्रतिफल दिन सकेनन् ।
देशमा चरम आर्थिक संकटसँगै श्रीलंकाका बैंकवित्त पनि यतिबेला धरासायी बन्दै गएको छ ।
यता श्रीलंकाको केन्द्रीय बैंकका गभर्नरले सोमबार पदबाट राजीनामा दिनुभएको छ । सात महिनाको कार्यकालपछि देशको आर्थिक र मानवीय संकट झनै बिग्रँदै गएपछि राजीनामा दिनुभएको हो । गभर्नर अजिथ काब्रालले मुलुकको आर्थिक संकट आफूले सम्हाल्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको भन्दै राजीनामा दिनु परेको उल्लेख गर्नु भएको छ ।
In the context of all Cabinet Ministers resigning, I have today submitted my resignation as Governor, @CBSL to HE President Gotabaya Rajapaksa. @GotabayaR #SriLanka #GoSL
— Ajith Nivard Cabraal (@an_cabraal) April 4, 2022
उहाँले राष्ट्रपति गोटाबय राजापाक्षे समक्ष राजीनामा दिएको जनाउनु भएको छ । विदेशी मुद्राको चर्को अभावले सरकारले इन्धन लगायतका अत्यावश्यक वस्तुको आयात तिर्न सकेको छैन । करिब २ करोड २० लाख जनसंख्या भएको यो टापु राष्ट्र सन् १९४८ मा बेलायतबाट स्वतन्त्र भएपछि सबैभन्दा गम्भीर आर्थिक संकटबाट ग्रस्त छ ।
केन्द्रीय बैंकले मंगलबार ब्याजदर निर्णय गर्ने थियो तर घटनाको लागि नयाँ मिति नदिई सोमबार ढिलो घोषणा स्थगित गर्यो ।
एसिया सेक्युरिटीजका लक्षिनी फर्नान्डोले श्रीलंकाली रुपैयाँलाई स्थिर राख्ने प्रयास गर्दा बैंकले आफ्नो मुख्य ब्याजदर कम्तीमा दुई प्रतिशतले बढाउने अपेक्षा गरेको बताएकी छन्। गत महिना यसको अवमूल्यन भएदेखि मुद्राले अमेरिकी डलरको तुलनामा आफ्नो मूल्यको घण्% भन्दा बढी गुमाएको छ ।
कोलम्बोस्थित नीति थिंक ट्याङ्क एडभोकाडोका प्रमुख अपरेसन अफिसर धननाथ फर्नान्डोले मलाई देशको राजनीतिक अस्थिरताले आर्थिक अवस्थालाई अझ बढी असर गर्ने बताउनुभयो । “अबको गभर्नरको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने बारे कुनै निर्णय नभएको, हामी अनिश्चिततामा हेरिरहेका छौं। र अर्को गभर्नरले पनि सुरुबाट सुरु गर्नुपर्नेछ,“ उहाँले भन्नुभयो ।
कोलम्बो युनिभर्सिटीका अर्थशास्त्रकी प्राध्यापक प्रियङ्गा दुरसिङ्घेले ब्याजदर बृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘किनकि बैंकहरूले पहिले नै दरहरू अवास्तविक छन् र उनीहरूले यी दरहरूमा ऋण दिन सक्दैनन्।’ अवरुद्ध मौद्रिक नीति बोर्डको साथ, यस महिनाको अन्तमा आईएमएफसँगको आगामी छलफलले पनि प्रभाव पार्न सक्छ।
श्रीलङ्काका नवनियुक्त अर्थमन्त्रीले एकैदिनमा राजीनामा दिनुभएको छ । सोमबार बेलुका अर्थमन्त्रीमा नियुक्त भएका अलि साब्रीले २४ घण्टा पनि पुरा नहुँदै मंगलबार बिहान राजीनामा दिनुभएको हो । सोमबार उहाँसँगै अरु तीन गरी चार मन्त्रीले सपथ ग्रहण गर्नुभएको थियो ।
