Banking Khabar
ट्रेन्डिङ: वित्तीय अपराध जेन्जी पुस्ता अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ भारतीय बैंकिङ हाइलाइट राष्ट्र बंक बैंक-वित्त इन्स्योरेन्स
Top Banner

बैंकहरुमा बढेको बढ्यै छ – धितो लिलाम हुन नसक्ने सम्पत्तिको थुप्रो !

२०८३ मंसिर २ गते

बैंकिङ खबर / बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कर्जा प्रवाह गर्दा ऋणीबाट धितो लिन्छन्। ऋण नतिरेको अवस्थामा त्यही धितो लिलाम गरेर बैंकले आफ्नो पैसा असुल गर्ने व्यवस्था छ। तर पछिल्लो समय बैंकहरूले कर्जा असुलीका लागि लिलाम गर्न खोजेका सम्पत्ति बिक्री हुन नसक्ने समस्या बढ्दै गएको छ। ऋणीले कर्जा तिर्न नसक्ने, धितो लिलाम गर्दा खरिदकर्ता नआउने र अन्ततः बैंक आफैँले सम्पत्ति सकार्नुपर्ने अवस्थाले बैंकिङ क्षेत्रलाई नयाँ चुनौती थपेको छ।

बैंकहरूले ऋण असुलीका लागि पटक–पटक लिलाम बिक्रीको सूचना प्रकाशित गरिरहेका छन्। तर बजारमा घरजग्गाको कारोबार सुस्त हुँदा बैंकले लिलाम गर्न खोजेका सम्पत्ति बिक्री हुन सकेका छैनन्। कतिपय सम्पत्तिका लागि पटक–पटक लिलाम प्रक्रिया अघि बढाउँदा पनि खरिदकर्ता नआएपछि बैंकले धितो सकारेर आफ्नो नाममा राख्नुपर्ने अवस्था छ।

यसरी बैंकको नाममा आएको सम्पत्ति गैरबैंकिङ सम्पत्तिका रूपमा वित्तीय विवरणमा देखिन्छ। यो सम्पत्ति बैंकले कर्जा दिएर प्राप्त गरेको प्रतिफल होइन, बरु कर्जा असुल हुन नसकेपछि बाध्य भएर स्वीकार गरेको सम्पत्ति हो। बैंकको पैसा ऋणका रूपमा बजारमा परिचालन हुनुपर्नेमा जग्गा, भवन तथा अन्य सम्पत्तिमा अड्किने अवस्था यसले सिर्जना गर्छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाको गैरबैंकिङ सम्पत्ति पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को अन्त्यमा करिब १० अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ रहेको गैरबैंकिङ सम्पत्ति आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को अन्त्यमा ५० अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ पुगेको थियो। त्यसपछि पनि यो समस्या समाधान हुन सकेको छैन। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ५७ अर्ब रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ।

वाणिज्य बैंकहरूमा मात्रै गैरबैंकिङ सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा रहेको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार वाणिज्य बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४८ अर्ब रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको छ। यसले बैंकहरूको कर्जा असुली प्रक्रियामा समस्या रहेको र धितो बिक्री गरेर रकम फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया सहज नभएको देखाउँछ।

बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्नुको प्रमुख कारण घरजग्गा कारोबारमा आएको सुस्तता, आर्थिक गतिविधिमा कमी, ऋणीको आम्दानी घट्नु र कर्जा तिर्न नसक्ने अवस्था हो। बैंकले धितोको मूल्यांकन गरेर कर्जा प्रवाह गरे पनि कर्जा बिग्रिएपछि त्यही धितो बिक्री गरेर पैसा फिर्ता ल्याउन कठिन भइरहेको छ। बजार मूल्य र बैंकले गरेको मूल्यांकनबीच अन्तर हुँदा पनि लिलाम बिक्री प्रक्रिया प्रभावित हुने गरेको छ।

बैंकले धितो सकारेर आफ्नो नाममा राखेपछि त्यसलाई बिक्री गरेर नगदमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ। तर सम्पत्ति बिक्री नभएमा बैंकको रकम लामो समयसम्म त्यही सम्पत्तिमा अड्किन्छ। गैरबैंकिङ सम्पत्तिले प्रत्यक्ष ब्याज आम्दानी गर्दैन। उल्टै सम्पत्तिको संरक्षण, कर, कानुनी प्रक्रिया र व्यवस्थापनमा खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ। यसले बैंकको वित्तीय स्रोत परिचालनमा असर पार्छ।

अर्कोतर्फ, बैंकले गैरबैंकिङ सम्पत्ति बिक्री गर्दा वास्तविक बजार मूल्यभन्दा कम मूल्य प्राप्त गर्नुपर्ने अवस्था आएमा नोक्सानी व्यहोर्नुपर्ने जोखिम पनि रहन्छ। बैंकको ब्यालेन्ससिटमा देखाइएको सम्पत्तिको मूल्य र बजारमा बिक्री गर्न सकिने मूल्य फरक हुन सक्छ। लामो समयसम्म सम्पत्ति बिक्री हुन नसक्दा बैंकको वित्तीय विवरणमा देखिने सम्पत्तिको वास्तविक मूल्यबारे पनि प्रश्न उठ्न सक्छ।

गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्दै जानु खराब कर्जाको समस्यासँग पनि जोडिएको छ। ऋणीले कर्जा तिर्न नसकेपछि बैंकले असुली प्रक्रिया अघि बढाउँछ। तर कर्जा असुलीका लागि धितो लिलाम गर्दा बिक्री नभएपछि बैंकले सम्पत्ति सकार्नुपर्ने अवस्था आउँछ। यसरी खराब कर्जाको समस्या बैंकको नाममा सम्पत्ति थुप्रिने अर्को समस्यामा परिणत हुन्छ।

बैंकहरूले गैरबैंकिङ सम्पत्ति व्यवस्थापन गर्न विभिन्न उपाय अपनाउँदै आएका छन्। पुनः लिलाम बिक्री गर्ने, अनलाइन माध्यमबाट बिक्रीको प्रयास गर्ने, सम्पत्तिको मूल्यांकन पुनः गर्ने र आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउने काम भइरहेका छन्। तर बजारमा पर्याप्त खरिदकर्ता नहुँदा यस्तो प्रयासले अपेक्षित परिणाम दिन सकेको छैन।

बैंकिङ क्षेत्रका लागि गैरबैंकिङ सम्पत्ति व्यवस्थापन अब कर्जा असुलीको सामान्य प्रक्रिया मात्रै नभई वित्तीय स्वास्थ्यसँग जोडिएको विषय बनेको छ। बैंकहरूको रकम उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन हुनुपर्नेमा बिक्री हुन नसकेको सम्पत्तिमा अड्किन थालेपछि कर्जा प्रवाह, नाफा, पुँजी र जोखिम व्यवस्थापनमा असर पर्न सक्छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्दै गएपछि समस्याग्रस्त कर्जा तथा सम्पत्ति व्यवस्थापनका लागि छुट्टै संस्था अर्थात् एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनी स्थापना गर्ने विषय पनि चर्चामा आएको छ। यस्तो संस्थाले बैंकहरूको समस्याग्रस्त सम्पत्ति खरिद वा व्यवस्थापन गरेर बैंकको ब्यालेन्ससिटबाट जोखिमपूर्ण सम्पत्ति हटाउन सहयोग गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर यसको कानुनी संरचना, वित्तीय स्रोत, सम्पत्ति मूल्यांकन र सञ्चालन मोडालिटीबारे स्पष्टता आवश्यक छ।

बैंकहरूले कर्जा प्रवाह गर्दा धितोको मूल्यलाई प्राथमिकता दिने परम्परागत अभ्यासबाट बाहिर निस्कनुपर्ने आवश्यकता पनि यसले देखाएको छ। ऋणीको वास्तविक आम्दानी, व्यवसायको नगद प्रवाह, परियोजनाको सम्भाव्यता र कर्जा तिर्न सक्ने क्षमताको मूल्यांकन नगरी धितोमा मात्रै आधारित कर्जा प्रवाह गर्दा भविष्यमा यस्तै समस्या दोहोरिन सक्छ।

अहिले बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएको गैरबैंकिङ सम्पत्तिको थुप्रोले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ—बैंकले ऋण दिँदा सुरक्षित ठानेको धितो, ऋण असुल हुन नसकेपछि बैंककै लागि बोझ किन बनिरहेको छ? बैंकको कर्जा असुली प्रक्रिया प्रभावकारी बनाउन, सम्पत्ति बिक्रीको बजार विकास गर्न र बैंकहरूको स्रोत उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्न नीतिगत तथा संरचनागत सुधार आवश्यक देखिन्छ।

Ad