बैंकिङ खबर / नेपाल राष्ट्र बैंकमा चालु आर्थिक वर्ष कर्मचारी अवकाशको दृष्टिले महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ । आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को असार मसान्तसम्म करिब १६१ कर्मचारी सेवाबाट बाहिरिने विवरण सार्वजनिक भएसँगै केन्द्रीय बैंकमा जनशक्ति व्यवस्थापन, कार्यानुभव हस्तान्तरण र भावी नेतृत्व विकासको विषय चर्चामा आएको छ ।
राष्ट्र बैंकमा कर्मचारी अवकाशको संख्या बढ्नुको प्रमुख कारणमध्ये विगतमा ठूलो संख्यामा कर्मचारी नियुक्त हुनु हो । विशेषगरी २०५३ सालमा नियुक्त भएका कर्मचारीको सेवा अवधि लगभग एउटै समयमा पूरा हुन लागेकाले अहिले अवकाशको चाप बढेको हो । सार्वजनिक विवरणअनुसार यस आर्थिक वर्षमा अवकाशमा जाने १६१ जनामध्ये १४१ जना त्यही वर्ष सेवा प्रवेश गरेका कर्मचारी छन् ।
ठूलो संख्यामा कर्मचारी एकै आर्थिक वर्षमा बाहिरिँदा संस्थाका लागि उनीहरूले सम्हाल्दै आएका जिम्मेवारी व्यवस्थित रूपमा हस्तान्तरण गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । केन्द्रीय बैंकको काम सामान्य प्रशासनिक सेवामा मात्र सीमित हुँदैन । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नियमन, सुपरिवेक्षण, आर्थिक अनुसन्धान, मौद्रिक नीति कार्यान्वयन, भुक्तानी प्रणाली र मुद्रा व्यवस्थापनजस्ता जिम्मेवारीमा प्राविधिक ज्ञान तथा दीर्घ अनुभवको भूमिका रहन्छ ।
लामो समय संस्थामा काम गरेका कर्मचारीसँग नियम, प्रक्रिया र कार्यविधिको जानकारीसँगै विभिन्न परिस्थितिमा निर्णय लिँदाको अनुभव पनि हुन्छ । यस्तो अनुभव नयाँ पुस्ताका कर्मचारीमा हस्तान्तरण गर्न सके संस्थागत ज्ञानको निरन्तरता कायम राख्न सहयोग पुग्छ । त्यसैले अवकाशको समयतालिकाअनुसार जिम्मेवारी हस्तान्तरण, कार्यविवरण अभिलेखीकरण र उत्तराधिकारी तयारीलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ ।
राष्ट्र बैंकका लागि अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष रिक्त हुने पदको व्यवस्थापन हो । अवकाशपछि रिक्त हुने पदमा नयाँ कर्मचारी भर्ना गर्ने वा आन्तरिक जनशक्तिबाट जिम्मेवारी सम्हाल्ने प्रक्रिया समयमै अघि बढाउनु आवश्यक हुन्छ । विशेषगरी प्राविधिक र व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीमा आवश्यक सीप भएका कर्मचारी तयार पार्न तालिम, विभागीय अनुभव र कार्यसम्पादनका आधारमा जिम्मेवारी दिने व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ ।
सार्वजनिक विवरणअनुसार राष्ट्र बैंकले कर्मचारी अवकाशको सम्भावित अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै नयाँ कर्मचारी नियुक्ति प्रक्रिया पनि अघि बढाएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा ७१ जना नयाँ कर्मचारी नियुक्त भइसकेको उल्लेख छ । यसले कर्मचारी अवकाश र नयाँ जनशक्ति प्रवेशको प्रक्रिया समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेको देखाउँछ । यद्यपि, नयाँ कर्मचारीको नियुक्तिले अवकाशमा जाने अनुभवी कर्मचारीको कार्यानुभव तत्कालै प्रतिस्थापन गर्छ भन्ने हुँदैन । त्यसका लागि संस्थागत ज्ञान हस्तान्तरण र कामको प्रकृतिअनुसार क्षमता विकास आवश्यक हुन्छ ।
राष्ट्र बैंकमा कर्मचारी अवकाश हुनु नियमित सेवा व्यवस्थापनको प्रक्रिया हो । तर ठूलो संख्यामा कर्मचारी छोटो अवधिमा बाहिरिने अवस्थामा त्यसको व्यवस्थापन कसरी गरिन्छ भन्ने विषयले संस्थाको दीर्घकालीन कार्यक्षमतामा महत्त्व राख्छ । कर्मचारीको अवकाश समयमै अनुमान गर्न सकिने भएकाले त्यसअनुसार पदपूर्ति, जिम्मेवारी हस्तान्तरण र नेतृत्व विकासको योजना कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक हुन्छ ।
चालु आर्थिक वर्षमा देखिएको अवकाशको अवस्थाले राष्ट्र बैंकका लागि जनशक्ति योजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयनको महत्त्व थप स्पष्ट पारेको छ । अनुभवी कर्मचारीको ज्ञान संस्थाभित्रै हस्तान्तरण गर्ने, नयाँ जनशक्तिलाई आवश्यक सीप प्रदान गर्ने र विभागीय कामको निरन्तरता कायम राख्ने व्यवस्था बलियो बनाउन सके अवकाशबाट सिर्जना हुने जनशक्ति रिक्ततालाई व्यवस्थित रूपमा सम्बोधन गर्न सकिनेछ ।
