बैंकिङ खबर/ अर्थतन्त्र चलायमान (गतिशील) रहनु आर्थिक समृद्धिका लागि अपरिहार्य हुन्छ । उत्पादन, व्यापार, लगानी, उपभोग, वित्तीय गतिविधि तथा सरकारी नीति मिलेर अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउँछन्।
यदि कुनै कारणले अर्थतन्त्र सुस्त हुन्छ वा गतिहीन बन्छ भने वित्तीय क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रूपमा विभिन्न नकारात्मक प्रभाव पर्छ। यसले बैंकिङ प्रणाली, सेयर बजार, बीमा क्षेत्र, रोजगारी, तथा सरकारी वित्तीय प्रणालीलाई गम्भीर रूपमा असर गर्न सक्छ।
नेपालमा पनि पछिल्लो समय अर्थतन्त्र सुस्ताउँदा वित्तीय क्षेत्रमा यसका दीर्घकालीन असरहरु देखिन थालेका छन् । कोरोना संक्रमणपछिका वर्षहरुमा सरकारले अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन नसक्दा वित्तीय क्षेत्रमा यसको प्रभाव देखिन थालेको हो ।
चालू आर्थिक वर्षको दोस्रो त्रैमाससम्म आइपुग्दा सुस्त अर्थतन्त्रका बाछिटाहरु व्यक्तिको आयव्ययदेखि वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, वित्त, लघुवित्त र बिमा कम्पनीहरुको वासलातसम्ममा देखिएका छन् ।
१. बैंकिङ तथा वित्तीय संस्थामा प्रभाव
अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा वित्तीय क्षेत्रको मेरुदण्ड मानिने बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू प्रभावित हुन्छन्।
क. ऋण प्रवाहमा गिरावट आउँछ
व्यवसाय तथा व्यक्ति दुवैले नयाँ ऋण लिन हिच्किचाउँछन्।
बैंकहरूले पनि अर्थतन्त्रको अनिश्चितताका कारण ऋण दिन सशंकित हुन्छन्।
उद्योग तथा व्यवसायलाई आवश्यक पूँजी अभाव हुन सक्छ, जसले उत्पादन गतिविधि घटाउँछ।
उदाहरण
नेपालमा आर्थिक मन्दीको अवस्थामा व्यापार व्यवसायहरू बन्द हुँदा ऋणको माग घटेको देखिन्छ।
ख. निक्षेप संकलनमा कमी आउँछ
सर्वसाधारण तथा व्यवसायहरूले बैंकमा बचत गर्ने प्रवृत्ति कम गर्छन्।
निक्षेप नबढ्दा बैंकको लगानी क्षमतामा असर पर्छ।
बैंकहरूको तरलता व्यवस्थापन जटिल हुन सक्छ।
उदाहरणः
महँगी बढ्दा मानिसहरूले बैंकमा पैसा जम्मा गर्न छाडेर दैनिक उपभोगका लागि खर्च बढाउने गर्छन्।
ग. ब्याजदरमा अस्थिरता आउन सक्छ
तरलता उच्च भएमा बैंकहरूले ऋण दिन आकर्षक बनाउन ब्याजदर घटाउन सक्छन्। तर, बैंकहरूको जोखिम बढेमा ऋणको ब्याजदर उच्च हुन सक्छ।
उदाहरणः
नेपालमा बैंकहरूबीच तरलता संकट आउँदा ऋणको ब्याजदर एकाएक उच्च हुने गरेको छ।
घ. खराब कर्जा बढ्छ
ऋणीहरूले समयमै ऋण तिर्न नसक्दा बैंकहरूको खराब कर्जा बढ्न सक्छ। बैंकहरूले कर्जाको पुनर्संरचना गर्नुपर्छ, जसले बैंकको लाभांश घटाउँछ।
उदाहरणः
नेपालका धेरै व्यवसायी तथा उद्योगीहरूले ऋण नतिरेका कारण बैंकहरूको खराब कर्जा दर उच्च भएको छ।
सेयर बजारमा असर
अर्थतन्त्र कमजोर हुँदा लगानीकर्ताहरू अनिश्चित भविष्यको डरले सेयर बजारमा लगानी गर्न हिच्किचाउँछन्।
क. सेयर मूल्यहरू घट्छन्
लगानीकर्ताहरूले सेयर बिक्री गरी सुरक्षित सम्पत्तिमा लगानी गर्छन्।
सेयर बजारमा तरलता कम हुँदा नयाँ लगानी घट्छ।
ख. आइपीओ तथा नयाँ लगानी संकुचित हुन्छ
नयाँ कम्पनीहरूले सेयर बजारमा Initial Public Offering -IPO हिच्किचाउँछन्।
सेयर बजारमा नयाँ लगानीकर्ताको आकर्षण कम हुन्छ।
ग. विदेशी लगानी घट्न सक्छ
विदेशी लगानीकर्ताहरू अनिश्चित अर्थतन्त्रमा जोखिम मोल्न चाहँदैनन्।
विदेशी लगानी घट्दा सेयर बजारमा नकारात्मक मनोवैज्ञानिक प्रभाव पर्छ।
उदाहरणः
नेपालमा २०२३ मा सेयर बजार ओरालो लाग्नुको प्रमुख कारण लगानीकर्ताहरूको वित्तीय अनिश्चितता थियो।
३. बीमा क्षेत्रमा असर
बीमा क्षेत्र वित्तीय सुरक्षाको माध्यम हो, तर अर्थतन्त्र कमजोर हुँदा यसमा पनि नकारात्मक प्रभाव पर्छ।
क. बीमा शुल्क तिर्ने क्षमता घट्छ
मानिसहरूले आफ्नो खर्च व्यवस्थापन गर्न बीमा योजनाहरू त्याग्ने सम्भावना हुन्छ।
बीमा कम्पनीहरूको आम्दानी घट्छ।
ख. क्लेम (दाबी) गर्ने दर बढ्छ
स्वास्थ्य बीमा, जीवन बीमा तथा अन्य योजनाहरूमा दाबी गर्ने दर बढ्न सक्छ।
बीमा कम्पनीहरूको वित्तीय दायित्व बढ्दा नाफा कम हुन्छ।
ग. नयाँ बीमा पोलिसी बिक्रीमा गिरावट आउँछ
मानिसहरूले अनावश्यक खर्च कटौती गर्दा बीमा योजनामा रुचि कम देखाउँछन्।
उदाहरणः
कोरोना महामारीपछि नेपालमा बीमा पोलिसी किन्ने संख्यामा गिरावट आएको थियो।
४. रोजगारी तथा आम्दानीमा प्रभाव
अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा रोजगारीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्छ।
क. नयाँ रोजगारी सिर्जना नहुन सक्छ
व्यवसाय तथा बैंकहरूले नयाँ कर्मचारी भर्ती गर्न हिच्किचाउँछन्।
बेरोजगारी दर बढ्न सक्छ।
ख. तलब तथा बोनस कटौती हुन सक्छ
वित्तीय संस्थाहरूले कर्मचारीहरूको तलब तथा भत्ता कटौती गर्न सक्छन्।
बोनस तथा अन्य सुविधा कटौती हुन्छ।
ग. स्टार्टअप तथा साना व्यवसायहरू प्रभावित हुन्छन्
नयाँ लगानी नआउँदा स्टार्टअपहरू बन्द हुन सक्छन्।
साना व्यवसायहरू पूँजी अभावका कारण धराशायी हुन सक्छन्।
उदाहरणः
नेपालमा पछिल्लो समय वित्तीय संकटका कारण धेरै कम्पनीहरूले कर्मचारी कटौती गरेका छन्।
५. सरकारी राजस्व तथा नीतिमा असर
अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा सरकारको आम्दानी पनि घट्छ।
क. कर संकलनमा गिरावट आउँछ
व्यापार व्यवसाय कमजोर हुँदा सरकारलाई प्राप्त हुने कर राजस्व घट्छ।
बजेट घाटा बढ्न सक्छ।
ख. सरकारी खर्चमा कटौती हुन सक्छ
सरकारले विकास निर्माण तथा सेवा क्षेत्रमा लगानी कटौती गर्न सक्छ।
ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू प्रभावित हुन सक्छन्।
ग. आर्थिक पुनरुत्थानका लागि सरकारी हस्तक्षेप आवश्यक पर्छ
मौद्रिक नीतिमा परिमार्जन गर्नुपर्छ।
आर्थिक पुनरुत्थानका लागि राहत कार्यक्रम तथा वित्तीय प्रोत्साहन योजना ल्याउनुपर्छ।
अर्थतन्त्र गतिहीन हुँदा वित्तीय क्षेत्र गम्भीर रूपमा प्रभावित हुन्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू कमजोर बन्छन्, सेयर बजार ओरालो लाग्छ, बीमा क्षेत्र कमजोर हुन्छ, रोजगारी संकट आउँछ, र सरकारी राजस्व घट्छ।
के गर्न सकिन्छ?
ब्याजदरलाई सन्तुलित राख्न मौद्रिक नीति समायोजन गर्नु।
व्यवसाय तथा व्यक्तिहरूलाई प्रोत्साहनका लागि सहुलियत ऋण तथा कर छुट प्रदान गर्नु।
वैकल्पिक आयस्रोतहरू विकास गर्ने नीति अपनाउनु।
वित्तीय शिक्षालाई प्रवद्र्धन गरी सही लगानीका उपायहरू सुझाउनु।
यदि यी उपायहरू प्रभावकारी रूपमा लागू गरिएमा, अर्थतन्त्रलाई पुनः गतिशील बनाउन सकिन्छ।
