बैंकिङ खबर / दसैँलाई लक्षित गर्दै बढेको नगद मागसँगै नेपाली बजारमा चलनचल्तीको मुद्राको मात्रा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । असोज महिनामा बजारमा करिब ६३ अर्ब रुपैयाँ थप मुद्रा प्रवाह भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको विवरण उद्धृत गर्दै सार्वजनिक गरिएको समाचारअनुसार भदौ मसान्तसम्म ७ खर्ब ९४ अर्ब रुपैयाँ रहेको चलनचल्तीको मुद्रा असोज २८ गतेसम्म आइपुग्दा ८ खर्ब ५७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको हो ।
दसैँका बेला खाद्यान्न, लत्ताकपडा, यातायात, उपहार तथा अन्य उपभोग्य वस्तुको खरिदबिक्री बढ्ने भएकाले नगदको माग पनि बढ्ने गर्छ । चाडपर्वमा दक्षिणा दिने, आफन्तलाई उपहार प्रदान गर्ने र घरपरिवारका लागि आवश्यक सामग्री खरिद गर्ने प्रचलनले नगद कारोबारलाई थप गति दिने गरेको छ । डिजिटल भुक्तानीका माध्यम विस्तार भइरहे पनि नेपाली समाजमा चाडपर्वका बेला नगदको प्रयोग अझै महत्वपूर्ण देखिन्छ ।
नयाँ तथा सुकिला नोट सटहीमा १३ अर्ब रुपैयाँ
दसैँ, तिहार र छठलाई लक्षित गर्दै नेपाल राष्ट्र बैंकले नयाँ तथा सुकिला नोट सटहीको व्यवस्था गरेको छ । उपलब्ध विवरणअनुसार यस अवधिमा करिब १३ अर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट सटही भएका छन् । यसमध्ये राष्ट्र बैंकको थापाथलीस्थित केन्द्रीय कार्यालय तथा प्रादेशिक कार्यालयमार्फत करिब ३ अर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट सटही गरिएको छ भने वाणिज्य बैंकहरूले ग्राहकलाई सुविधा उपलब्ध गराउन करिब १० अर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट लिएका छन् ।
राष्ट्र बैंकले असोज १ गतेदेखि ५, १०, २०, ५० र १०० रुपैयाँ दरका नोट सटहीको सुविधा उपलब्ध गराएको थियो । केन्द्रीय बैंकका कार्यालयसँगै बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखामार्फत सर्वसाधारणले यस्तो सुविधा प्राप्त गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ ।
नयाँ नोट सटहीको व्यवस्थाले चाडपर्वमा आवश्यक पर्ने साना दरका नोटको उपलब्धता सहज बनाउन सहयोग गर्छ । विशेषगरी दसैँमा टीका लगाएर दक्षिणा दिने परम्पराका कारण साना दरका नोटको माग बढ्ने गर्छ । यद्यपि, नोट सटहीका लागि भएको रकम र समग्र बजारमा चलनचल्तीमा रहेको मुद्राको परिमाण फरक सूचक हुन् । नोट सटहीको रकमलाई बजारमा थपिएको कुल नगदसँग एउटै अर्थमा बुझ्नु हुँदैन ।
डिजिटल भुक्तानी बढे पनि नगदको माग कायम
मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर भुक्तानी तथा विद्युतीय कारोबारका माध्यम विस्तार हुँदै गए पनि चाडपर्वको समयमा नगदको आवश्यकता पूर्ण रूपमा हटेको छैन । विशेषगरी औपचारिक डिजिटल भुक्तानीको पहुँच सीमित भएका स्थान तथा साना कारोबारमा नगदको प्रयोग अझै व्यापक छ ।
चाडपर्वका बेला बजारमा नगदको प्रवाह बढ्नुले उपभोग तथा कारोबारमा मौसमी गतिविधि बढेको संकेत दिन सक्छ । तर चलनचल्तीको मुद्रा बढेको तथ्यलाई मात्र आधार मानेर समग्र उपभोग, आर्थिक वृद्धि वा मूल्यवृद्धिमा परेको प्रभावको निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन । त्यसका लागि वस्तु तथा सेवाको माग, मूल्यस्तर, बैंकिङ प्रणालीमा रहेको निक्षेप र अन्य आर्थिक सूचकसमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले मुद्रा व्यवस्थापनअन्तर्गत बजारमा आवश्यक पर्ने नोट उपलब्ध गराउने र प्रयोगमा रहेका नोटको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आएको छ । चाडपर्वका समयमा नोटको माग व्यवस्थापन गर्नुका साथै सुरक्षित तथा सहज भुक्तानी प्रणालीको विस्तार गर्नु पनि वित्तीय प्रणालीका लागि महत्वपूर्ण पक्ष हो ।
