काठमाडौं । रसुवामा आएको भीषण बाढीका क्रममा बैंकबाट बगेर धादिङको गल्छी पुगेको रकम स्थानीयले बाँडफाँड गरेको घटनामा संलग्न व्यक्तिहरूले रकम फिर्ता गर्न थालेका छन्। प्रतिनिधिसभा सदस्य आशिका तामाङका अनुसार गल्छी मास्टस्थित जनकल्याण स्कुलमा बाढीले बगाएर ल्याएको बैंकको भल्ट फोरेर लगिएको रकममध्ये केही व्यक्तिले फिर्ता गर्न थालेका हुन्। तामाङले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार भल्टमा करिब १ करोड ८० लाख रुपैयाँ रहेको थियो। रकम बाँडफाँड भएको विषय सार्वजनिक भएपछि उनले सम्बन्धित व्यक्तिहरूलाई आफूले लगेको रकम तत्काल फिर्ता गर्न आग्रह गर्दै आएकी थिइन्। अहिले केही व्यक्तिले रकम फिर्ता गर्न थालेको र प्रहरीले फिर्ता भएको रकम गणना गरिरहेको उनले जानकारी दिएकी छन्।
तर, यो घटना बाढीमा हराएको नगद फेला परेको विषय मात्र होइन, प्राकृतिक विपद्ले बैंकिङ प्रणालीको भौतिक पूर्वाधार र नगद सुरक्षामा पार्न सक्ने जोखिमको गम्भीर उदाहरण समेत हो। रसुवा, नुवाकोट र आसपासका क्षेत्रमा आएको बाढीका कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखा कार्यालय, भल्ट तथा अन्य संरचनामा क्षति पुगेको छ। बैंकका शाखा तथा कार्यालयहरू नै बाढीले बगाउँदा त्यहाँ रहेको नगद तथा अन्य महत्वपूर्ण सम्पत्तिसमेत जोखिममा परेको हो। बैंकिङ क्षेत्रका लागि यस्तो घटनाले शाखा कार्यालयको भौतिक सुरक्षासँगै नगद व्यवस्थापन, भल्टको सुरक्षा, अभिलेख संरक्षण र विपद् व्यवस्थापन प्रणाली कति महत्वपूर्ण छ भन्ने देखाएको छ। सामान्य अवस्थामा बैंकको नगद सुरक्षित भल्टमा राखिए पनि कार्यालय नै बाढीले बगाएको अवस्थामा त्यस्तो सुरक्षा संरचना प्रभावहीन हुन सक्छ। त्यसैले उच्च जोखिमयुक्त भौगोलिक क्षेत्रमा रहेका बैंक शाखाका लागि विपद् जोखिम मूल्यांकन र वैकल्पिक सुरक्षा व्यवस्थालाई थप मजबुत बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
यस घटनाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष बैंकको रकममाथि सर्वसाधारणको पहुँच पुगेको अवस्था हो। बाढीले बगाएर ल्याएको भए पनि बैंकको स्वामित्वमा रहेको रकम स्वतः कसैको व्यक्तिगत सम्पत्ति बन्न नसक्ने भएकाले रकम भेटिएपछि सम्बन्धित सुरक्षा निकाय वा बैंकलाई बुझाउनु कानुनी र नैतिक दुवै हिसाबले उचित हुन्छ। अहिले रकम फिर्ता हुन थालेको घटनाले हराएको बैंकिङ सम्पत्तिको खोजी र पुनःप्राप्तिमा स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र बैंकबीचको समन्वय आवश्यक रहेको देखाएको छ। बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रमा बैंकिङ संरचनामाथि परेको क्षति पनि ठूलो छ। शाखा कार्यालय तथा पूर्वाधारमा क्षति हुँदा ग्राहकलाई नियमित सेवा दिन कठिन हुने मात्र होइन, बैंकको नगद, कागजात, उपकरण र अन्य सम्पत्तिको सुरक्षा चुनौतीसमेत बढ्छ। यस्तो अवस्थामा बैंकहरूले वैकल्पिक शाखा, डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ तथा अन्य विद्युतीय भुक्तानी माध्यममार्फत सेवा निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता अझ स्पष्ट भएको छ।
यसैबीच, बाढीका कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कर्मचारीसमेत प्रभावित भएका छन्। कतिपय कर्मचारी सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थामा शाखा कार्यालयको क्षति, नगद तथा भल्टको अवस्था र बैंकका सम्पत्तिको विवरण यकिन गर्नसमेत चुनौती देखिएको छ। त्यसैले अहिलेको प्राथमिकता हराएका कर्मचारी तथा प्रभावित नागरिकको खोजी र उद्धारसँगै बैंकिङ सम्पत्तिको सुरक्षित पुनःप्राप्ति र अभिलेखीकरणमा पनि केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ। रकम फिर्ता गर्ने क्रम सकारात्मक भए पनि कति रकम फिर्ता भयो, कति बाँकी छ र भल्टमा वास्तवमै कति नगद थियो भन्ने यकिन विवरण अनुसन्धानपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ। त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा आएका दाबीलाई अन्तिम तथ्यका रूपमा नलिई प्रहरी तथा सम्बन्धित बैंकको आधिकारिक विवरणलाई आधार मान्नुपर्ने हुन्छ। रसुवा बाढीको यो घटनाले बैंकिङ क्षेत्रलाई प्राकृतिक विपद्का बेला भौतिक सम्पत्ति र नगद सुरक्षाभन्दा पनि समग्र विपद् प्रतिकार्य योजना बलियो बनाउनुपर्ने सन्देश दिएको छ। आगामी दिनमा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका बैंक शाखाको पुनःमूल्यांकन, भल्टको सुरक्षा, आकस्मिक स्थानान्तरण योजना र डिजिटल माध्यमबाट सेवा निरन्तरतामा बैंक तथा नियामक निकायले थप ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
