बैंकिङ खबर/ विश्वप्रसिद्ध प्रविधि उद्यमी एलन मस्कले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को तीव्र विकासले आगामी दशकमा मानव जीवन, रोजगारी र विश्व अर्थतन्त्रमा अभूतपूर्व परिवर्तन ल्याउने दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार एआई र मानवजस्तै काम गर्न सक्ने रोबोटहरूको व्यापक प्रयोगसँगै उत्पादन र सेवाको क्षमता यति धेरै बढ्न सक्छ कि अहिलेको जस्तो पैसामाथिको निर्भरता क्रमशः घट्दै जानेछ। हालै सार्वजनिक भएको एक अन्तर्वार्तामा मस्कले भविष्यमा एआईले मानवभन्दा धेरै बौद्धिक क्षमता हासिल गर्ने र अधिकांश उत्पादन तथा सेवा स्वचालित प्रणालीमार्फत उपलब्ध हुने अवस्था सिर्जना हुन सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार मानिसले आज पैसा कमाउनुको मुख्य उद्देश्य आवश्यक वस्तु तथा सेवा प्राप्त गर्नु हो। तर यदि एआई र रोबोटहरूले ती वस्तु तथा सेवा अत्यधिक मात्रामा उपलब्ध गराउन सके भने पैसाको महत्व अहिलेको जस्तो नहुन पनि सक्छ। मस्कले सन् २०३६ सम्म विश्व “प्रचुरताको अर्थतन्त्र” तर्फ जान सक्ने आफ्नो अनुमान सार्वजनिक गरेका छन्। उनले भविष्यमा वस्तु र सेवाको उत्पादन यति धेरै हुने अवस्था आउन सक्ने बताए, जहाँ अभावभन्दा व्यवस्थापन ठूलो चुनौती बन्न सक्छ। यद्यपि यो उनको भविष्यसम्बन्धी व्यक्तिगत आकलन हो, कुनै निश्चित आर्थिक पूर्वानुमान होइन।
उनले एआईको विकासले सकारात्मक अवसरसँगै गम्भीर चुनौती पनि ल्याउने चेतावनी दिएका छन्। विशेषगरी कार्यालय, उद्योग, वित्तीय सेवा, उत्पादन, यातायात, ग्राहक सेवा र सूचना प्रविधिजस्ता क्षेत्रमा अहिले मानिसले गरिरहेका धेरै काम स्वचालित प्रणालीले गर्न सक्ने भएकाले रोजगारीको स्वरूप नै परिवर्तन हुने उनको भनाइ छ। भविष्यमा मानिसले अनिवार्य रूपमा काम गर्नुपर्ने अवस्था घट्न सक्ने र धेरै पेशाहरू पुनःपरिभाषित हुन सक्ने मस्कको धारणा छ। यसअघि पनि मस्कले एआईको प्रभावका कारण परम्परागत रोजगारीमा ठूलो परिवर्तन आउने र सरकारहरूले नयाँ सामाजिक सुरक्षा प्रणालीबारे सोच्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका थिए। उत्पादनशीलता अत्यधिक बढेपछि आर्थिक गतिविधिको ढाँचा नै फेरिन सक्ने र मानव श्रमको भूमिका अहिलेको भन्दा फरक हुन सक्ने उनको तर्क रहँदै आएको छ। मस्कका यी अभिव्यक्तिले विश्वभर अर्थशास्त्री, प्रविधि विज्ञ र नीतिनिर्माताबीच नयाँ बहस सुरु गराएको छ। केही विशेषज्ञहरूले एआईले उत्पादन क्षमता, नवप्रवर्तन र आर्थिक वृद्धिमा ठूलो योगदान पुर्याउने स्वीकार गरे पनि “पैसाको महत्व हराउने” वा “काम वैकल्पिक बन्ने” जस्ता दाबीलाई भने दीर्घकालीन सम्भावनाका रूपमा मात्र हेर्नुपर्ने बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार स्रोतको उपलब्धता, राजनीतिक निर्णय, कानुनी संरचना, सामाजिक असमानता र प्राकृतिक सीमितताजस्ता पक्षले पनि भविष्यको अर्थतन्त्र निर्धारण गर्ने भएकाले एआई मात्रले सबै समस्या समाधान गर्छ भन्न सकिँदैन।
यद्यपि एउटा विषयमा भने अधिकांश विशेषज्ञको सहमति देखिन्छ—एआईको प्रभाव अब प्रयोगशालामा सीमित छैन। बैंकिङ, स्वास्थ्य, शिक्षा, उद्योग, सञ्चार, कृषि, अनुसन्धान र सार्वजनिक सेवासम्म यसको प्रयोग तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ। यसले उत्पादकत्व बढाउने अवसर सिर्जना गरे पनि सीप विकास, रोजगार रूपान्तरण, गोपनीयता, साइबर सुरक्षा र नैतिक प्रयोगजस्ता विषयलाई समान रूपमा प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता पनि बढाएको छ। विश्वकै धनी व्यक्तिमध्ये एक मानिने एलन मस्कले “भविष्यमा पैसाको महत्व कम हुन सक्छ” भन्ने धारणा सार्वजनिक गरेपछि सामाजिक सञ्जालदेखि आर्थिक वृत्तसम्म व्यापक बहस सुरु भएको छ। यो भविष्यवाणी वास्तविकतामा कति रूपान्तरण हुन्छ भन्ने कुरा समयले तय गर्नेछ। तर एआईले विश्व अर्थतन्त्र, श्रम बजार र मानव जीवनशैलीमा गहिरो प्रभाव पार्ने सम्भावनाबारे भने अहिले नै विश्वव्यापी छलफल तीव्र बन्दै गएको छ।
