बैंकिङ खबर/ सुनलाई ‘सुरक्षित लगानी’ को प्रमुख आधार मानिन्छ । विश्व अर्थतन्त्रमा हुने उतार–चढाव, महँगाइको दर, अमेरिकी डलरको मूल्य, भू-राजनीतिक तनाव, ब्याजदरको परिवर्तनजस्ता कारणले सुनको मूल्यमा प्रत्यक्ष असर गर्छ । नेपालमा पनि सुनको मूल्य पछिल्लो एक दशकमा निरन्तर उकालो लाग्दै आएको छ । विगत १० वर्षको अन्तरालमा सुनको मूल्य लगभग तीन गुणा बढिसकेको छ ।
१० वर्षअघिको मूल्य स्थिति
सन् २०१४ (वि.सं. २०७१-७२) तिर नेपालमा सुनको मूल्य प्रतितोला करिब ५०-५५ हजार रुपैयाँको हाराहारीमा थियो । सो समयमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य औसत १,२०० देखि १,२५० अमेरिकी डलर प्रति औंसको स्तरमा थियो । त्यतिबेला नेपालमा आर्थिक स्थिरता, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको मजबुती र पेट्रोलियम पदार्थको तुलनात्मक सस्तो मूल्यका कारण सुनको मूल्य स्थिर जस्तो देखिएको थियो ।
२०१६-२०१८ : स्थिर देखिए पनि बढ्ने संकेत
सन् २०१६ देखि २०१८ को बीचमा सुनमा अलि उतारचढाव भए पनि उल्लेख्य वृद्धि देखिएन । यस अवधिमा नेपालमा सुनको मूल्य ५५ हजारदेखि ६० हजार रुपैयाँबीच झुलेको थियो । तर, अमेरिकामा ब्याजदरमा देखिएको परिवर्तन र चीन–अमेरिका बीचको व्यापार युद्धले सुनमा विश्वभर माग बढ्न थालेको संकेत यसै अवधिमा देखियो ।
२०१९–२०२० : कोभिड महामारी र सुनको उछाल
सन् २०१९ पछि परिस्थितिले ठुलो मोड लियो । चीन–अमेरिका व्यापार युद्ध, इरान र अमेरिका बीचको तनावले सुनमा माग बढायो । तर, सन् २०२० को सुरुवातमा विश्वव्यापी कोभिड–१९ महामारी फैलिँदा सुनको मूल्य इतिहासकै उच्च बिन्दुमा पुग्यो ।
नेपालमा सुनको मूल्य पहिलोपटक दुई लाख रुपैयाँ नजिक पुग्यो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा औंसको मूल्य २,०७५ अमेरिकी डलरसम्म पुग्दा नेपालमा प्रतितोला सुनको मूल्य ९५ हजारदेखि १ लाख रुपैयाँसम्म चुलियो । अनिश्चितताको समयमा लगानीकर्ताले सुरक्षित सम्पत्तिको रूपमा सुन रोजेका कारण यो मूल्यवृद्धि भएको हो ।
२०२१–२०२२ : उतारचढाव र स्थिरीकरण
कोभिडपछि केही समय अन्तर्राष्ट्रिय बजार सामान्य बन्दै गयो । ब्याजदर वृद्धि, अमेरिकी डलर बलियो बन्दै जाँदा सुन केही सस्तो भयो । नेपालमा पनि सुन ८५ हजारदेखि ९५ हजार रुपैयाँसम्ममा कारोबार भयो । तर, विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखला अवरोध, रुस–युक्रेन युद्ध, इन्धन मूल्यवृद्धि आदिले सुन पुनः महँगो हुँदै गयो।
२०२३–२०२४ : निरन्तर उकालो
पछिल्ला दुई वर्षमा सुन पुनः लगातार महँगो बन्दै गएको छ । महँगाइ नियन्त्रणका लागि अमेरिकाले ब्याजदर बढाउँदा सुरुवाती चरणमा सुन दबाबमा परे पनि दीर्घकालीन हिसाबले लगानीकर्ताले सुनमै विश्वास राखे ।
नेपालमा २०२३ (वि.सं. २०७९-८०) मा सुन तोलामा १ लाख १० हजार नाघ्यो । त्यसपछि २०२४ मा पुग्दा यो मूल्य अझै बढ्दै प्रतितोला १ लाख ८५ हजारदेखि २ लाख नजिक पुग्यो ।
२०७९ सालमा विवाह–ब्रतबन्ध, चाडपर्वमा सुन किन्न बाध्य उपभोक्ताले बढी खर्च बेहोर्नु परेको थियो भने २०८०-८१ सालमा त सुन किन्ने सोच्नेहरुको संख्या झन् घट्यो । सुन महँगो भएकै कारण नेपाली बजारमा सुनको माग घटेको तथ्य नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले पनि सार्वजनिक गर्दै आएको छ ।
एक आवमा प्रतितोला ४४ हजार पाँच सय रुपैयाँले बढ्यो
गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा सुनको मूल्य प्रतितोला ४४ हजार पाँच सय रुपैयाँले वृद्धि भएको छ । गत आर्थिक वर्षको २०८१/८२ को पहिलो दिन साउन १ गते सुनको मूल्यले नयाँ रेकर्ड बनाएको थियो । गत साउन १ गते छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला ९०० रुपैयाँले बढेर १ लाख ४७ हजार ८०० रुपैयाँ कायम भएको थियो । २०८०/८१ को अन्तिम दिन असार ३१ गते प्रतितोला १ लाख ४६ हजार ९ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । तर पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमा छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला ४४ हजार पाँच रुपैयाँले बढेको छ ।
२०२५ : हालसम्मकै उच्च मूल्य
हाल नेपालमा सुन प्रतितोला २ लाख रुपैयाँ नाघेर कारोबार भइरहेको छ । गत वर्षको तुलनामा मात्रै प्रतितोला सुनमा करिब ३०–४० हजार रुपैयाँको वृद्धिले नेपाली बजारमा रेकर्ड बनाएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भने औंसको मूल्य २,५०० अमेरिकी डलर नजिक पुगेको छ । भदौ १३ गते सुनको मूल्य तोलामा दुई लाख ६०० रुपैयाँ निर्धारण भएको छ । यस्तै चाँदी दुई हजार ३६० रुपैयाँमा खरिदबिक्री भइरहेको छ । अन्तरराष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार भदौ १३ गते प्रतिऔँस सुन तीन हजार ४०८ अमेरिकी डलरमा कारोबार भइरहेको छ ।
किन बढ्दैछ सुनको मूल्य ?
सुनको मूल्य वृद्धिका पछाडि केही प्रमुख कारण रहेका छन् :
अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र युद्ध : रुस–युक्रेन युद्ध, अमेरिकासहित विभिन्न मुलुकबीच बढ्दो तनाव।
अमेरिकी डलर र ब्याजदर : ब्याजदरमा उतारचढाव हुँदा सुनको आकर्षण बढ्छ।
महँगाइ दर : विश्वव्यापी महँगाइ बढ्दा सुनलाई सुरक्षित लगानीको माध्यम मानिन्छ।
माग र आपूर्ति : विशेष गरी चीन र भारतमा सुनको माग उच्च छ, जसले मूल्यलाई थप उचाल्छ।
उपभोक्तामाथिको असर
नेपालमा विवाह, ब्रतबन्ध, दशैँ–तिहार जस्ता चाडपर्वमा सुनको माग बढी हुन्छ। तर पछिल्लो मूल्य वृद्धिले सामान्य उपभोक्ताको पहुँच टाढा बनाएको छ। मध्यमवर्गीय परिवारका लागि आवश्यक समयमा सुन किन्ने परम्परागत संस्कार नै कठिन बन्दै गएको छ। सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार १० वर्षयता सुन किन्ने ग्राहक संख्या करिब ४० प्रतिशतले घटिसकेको छ।
निकट भविष्यमा सुन अझै बढ्ने सम्भावना प्रबल छ। अमेरिकी अर्थतन्त्र, ब्याजदर नीति, चीनको आर्थिक अवस्था, मध्यपूर्व र युरोपमा देखिने भूराजनीतिक तनावका कारण सुनको मूल्य उकालो नै लाग्ने अनुमान गरिएको छ। नेपालमा पनि डलरको भाउ, आयात व्यवस्थापन र कर नीतिले प्रत्यक्ष असर गर्नेछ।
