बेंकिङ खबर / लघुवित्त क्षेत्र लामो समयदेखि खराब कर्जा, ऋणीको भुक्तानी क्षमता कमजोर हुनु, असुलीमा समस्या र बढ्दो प्रावधानका कारण दबाबमा थियो। तर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वित्तीय विवरणले भने यही क्षेत्रमा केही राहतको संकेत देखाएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले दिएको कर्जा पुनर्संरचनाको सुविधा, ऋणीलाई भुक्तानीका लागि थप समय, असुलीमा आएको सुधार र कतिपय संस्थामा खराब कर्जा घट्दा लघुवित्त कम्पनीहरूको नाफा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत ५० लघुवित्त वित्तीय संस्थाको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार गत आर्थिक वर्षमा यी संस्थाको कुल खुद नाफा १२ अर्ब २ करोड ४३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो नाफा ४ अर्ब ७५ करोड ६ लाख रुपैयाँ मात्र थियो। यसरी एक वर्षमै लघुवित्त क्षेत्रको नाफा ७ अर्ब २७ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले बढेको छ। प्रतिशतमा हेर्दा नाफा १५३.११ प्रतिशतले उकालो लागेको देखिन्छ।
नाफाको यस्तो वृद्धिलाई हेर्दा लघुवित्त क्षेत्र संकटबाट बाहिर निस्कन थालेको संकेत देखिन्छ। तर यसलाई मात्र आधार बनाएर लघुवित्त क्षेत्र पूर्ण रूपमा स्वस्थ भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न भने हतार हुनेछ। किनकि धेरै संस्थाको खराब कर्जा अझै उच्च छ। कतिपय संस्थामा नाफा बढे पनि खराब कर्जा उल्टै बढेको छ। यसले लघुवित्त क्षेत्रको सुधार समान र दिगो नभएको देखाउँछ।
नाफामा छिमेक अगाडि
नाफाको आकारका आधारमा छिमेक लघुवित्त सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा १ अर्ब २९ करोड ८० लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यसको नाफा ७.०२ प्रतिशतले बढेको हो। अझ महत्वपूर्ण कुरा, कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात २.५५ प्रतिशतबाट घटेर २.३० प्रतिशतमा आएको छ। यसले छिमेकको नाफा वृद्धि केवल लेखांकन सुधारमा मात्र आधारित नभई ऋण असुली र कर्जा गुणस्तरमा समेत सुधार आएको संकेत गर्छ।
जीवन विकास लघुवित्त १ अर्ब ८ करोड २२ लाख रुपैयाँ नाफासहित दोस्रो स्थानमा छ। कम्पनीको नाफा ५३.२० प्रतिशत बढ्दा खराब कर्जा ६.६५ प्रतिशतबाट ५.३३ प्रतिशतमा झरेको छ। डिप्रोक्स लघुवित्तले पनि ९८ करोड ९४ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यसको नाफा ७१.५२ प्रतिशत बढेको छ भने खराब कर्जा ११.३० प्रतिशतबाट ६.४९ प्रतिशतमा झरेको छ। नेशनल लघुवित्तको नाफा पनि ५३.७९ प्रतिशतले बढेर ८९ करोड १३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। कम्पनीको खराब कर्जा ५.४५ प्रतिशतबाट ४.१६ प्रतिशतमा झरेको छ। यी ठूला संस्थाको तथ्यांकले लघुवित्त क्षेत्रमा असुली र कर्जा व्यवस्थापनमा केही सुधार आएको देखाउँछ।
खराब कर्जा घटे पनि समस्या समाप्त भएको छैन
लघुवित्त क्षेत्रमा सबैभन्दा सकारात्मक पक्ष खराब कर्जामा आएको कमी हो। धेरै संस्थाले गत आर्थिक वर्षमा आफ्नो NPL घटाएका छन्। डिप्रोक्सको खराब कर्जा करिब ४.८१ प्रतिशत बिन्दुले घटेको छ। ग्रामीण विकास लघुवित्तको खराब कर्जा ९.९६ प्रतिशतबाट ६.७२ प्रतिशतमा झरेको छ। फर्वार्ड माइक्रोफाइनान्समा पनि १९.८६ प्रतिशतबाट १६.१७ प्रतिशतमा सुधार भएको छ। मातृभूमि लघुवित्तको खराब कर्जा ३३.७६ प्रतिशतबाट २६.६१ प्रतिशतमा झरेको छ।
तर यी तथ्यांकले अर्को गम्भीर पक्ष पनि देखाउँछन्। खराब कर्जा घटे पनि कतिपय संस्थामा यसको स्तर अझै अत्यन्त उच्च छ। मातृभूमिको NPL २६.६१ प्रतिशत, स्वस्तिकको २३.५० प्रतिशत, धौलागिरिको २०.५२ प्रतिशत, नेरुडे मिर्मिरेको १९.८६ प्रतिशत, युनिक नेपालको १९.४३ प्रतिशत र विजयाको १७.३७ प्रतिशत छ। अर्थात् खराब कर्जा घटेको भए पनि केही संस्थाको ऋण पोर्टफोलियो अझै जोखिमपूर्ण अवस्थामा छ। त्यसैले नाफा बढ्यो भन्दैमा लघुवित्त क्षेत्रको आधारभूत समस्या समाधान भयो भन्न मिल्दैन।
लघुवित्तको वित्तीय अवस्थामा आएको सुधारको पछाडि नियामकीय सहुलियत पनि महत्वपूर्ण कारण बनेको देखिन्छ। कर्जा पुनर्संरचना तथा पुनर्तालिकीकरणको सुविधाले तत्काल किस्ता तिर्न नसक्ने ऋणीलाई केही समय दिएको छ। यसबाट ऋणीलाई राहत पुगेको छ भने संस्थालाई पनि खराब कर्जा व्यवस्थापन गर्न केही सहज भएको छ। तर पुनर्संरचना आफैंमा खराब कर्जा समाधान होइन। ऋणीको आम्दानीको स्रोत पुनः सञ्चालनमा आयो, व्यवसाय चल्यो र ऋण तिर्न सक्ने क्षमता फर्कियो भने मात्र यस्तो सुविधा दीर्घकालीन सुधारमा परिणत हुन्छ। अन्यथा अहिलेको NPL घटेको देखिए पनि भविष्यमा पुनः खराब कर्जा बढ्ने जोखिम रहन्छ। यसकारण अहिले लघुवित्तको नाफा वृद्धिलाई ‘सुधारको सुरुवात’ का रूपमा लिन सकिन्छ, पूर्ण समाधानका रूपमा होइन।
सबैभन्दा ठूलो नाफा वृद्धि भएका संस्था
प्रतिशतका आधारमा हेर्दा केही लघुवित्तको नाफा असाधारण रूपमा बढेको छ। ग्लोबल आईएमई लघुवित्तको नाफा ४३५.३३ प्रतिशतले बढेर ४० करोड ११ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। ग्रामीण विकास लघुवित्तको नाफा २७५.८२ प्रतिशत बढेको छ। त्यस्तै आशा लघुवित्तको नाफा १५५.२२ प्रतिशत, सम्पदा लघुवित्तको १,२८९.३१ प्रतिशत, सूर्योदय वोमीको ५०३.८३ प्रतिशत, अवियानको ४,५५८.८७ प्रतिशत र एनएमबी माइक्रोफाइनान्सको ८९८.४५ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ। तर प्रतिशतको ठूलो वृद्धि देखेर मात्र यी संस्था सबैभन्दा बलियो बनेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। उदाहरणका लागि अघिल्लो वर्ष नाफा निकै सानो रहेको संस्थाको सामान्य सुधारले पनि प्रतिशतमा अत्यन्त ठूलो वृद्धि देखाउन सक्छ। त्यसैले नाफाको प्रतिशतसँगै नाफाको वास्तविक आकार, खराब कर्जा, प्रावधान, पूँजी पर्याप्तता र सञ्चालन आम्दानीलाई पनि हेर्न आवश्यक हुन्छ।
घाटाबाट नाफामा फर्किएका संस्था
लघुवित्त क्षेत्रको अर्को सकारात्मक पक्ष घाटामा रहेका केही संस्था नाफामा फर्किनु हो। फर्वार्ड माइक्रोफाइनान्स अघिल्लो वर्ष ३६ करोड ४६ लाख रुपैयाँ घाटामा रहेकोमा गत वर्ष ६२ करोड ३५ लाख रुपैयाँ नाफामा पुगेको छ। सीवाईसी नेपाल पनि ९ करोड ६ लाख रुपैयाँ घाटाबाट २९ करोड ४८ लाख रुपैयाँ नाफामा फर्किएको छ। मातृभूमिले ५२ करोड ३२ लाख रुपैयाँको घाटाबाट २८ करोड ३५ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। मानुषी, धौलागिरि, जनउत्थान, स्वस्तिकलगायत केही संस्था पनि घाटाबाट नाफामा फर्किएका छन्। यसले विगतको संकटबाट केही संस्थाले पुनरुत्थान गर्न थालेको देखाउँछ। तर घाटाबाट नाफामा फर्किनु मात्र पर्याप्त छैन। ती संस्थाको ऋणको गुणस्तर र आगामी वर्षको असुली क्षमता अझ महत्वपूर्ण हुनेछ।
नाफा बढेका तर खराब कर्जा पनि बढेका संस्था
लघुवित्त क्षेत्रको सुधारलाई एकतर्फी रूपमा हेर्न नहुने सबैभन्दा ठूलो कारण यही हो। कतिपय संस्थाको नाफा बढेको छ, तर खराब कर्जा पनि बढेको छ। साना किसान विकास लघुवित्तको नाफा २५.३६ प्रतिशतले घट्दा खराब कर्जा २.६५ प्रतिशतबाट २.९६ प्रतिशत पुगेको छ। आशा लघुवित्तको नाफा १५५.२२ प्रतिशत बढे पनि खराब कर्जा ६.४९ प्रतिशतबाट ८.५७ प्रतिशत पुगेको छ। त्यस्तै जनउत्थान सामुदायिकको खराब कर्जा ९.३५ प्रतिशतबाट १७.१४ प्रतिशत पुगेको छ। स्वस्तिक लघुवित्तमा १७.२५ प्रतिशतबाट २३.५० प्रतिशत र विन नेपालमा १०.६९ प्रतिशतबाट १६.१२ प्रतिशत पुगेको छ।
यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ- नाफा बढेको छ, तर कर्जाको गुणस्तर कस्तो छ ?
लघुवित्तको दीर्घकालीन स्वास्थ्य मापन गर्न नाफाभन्दा पनि ऋण असुली, खराब कर्जा, प्रावधान, पूँजी र व्यवसायको गुणस्तर महत्वपूर्ण हुन्छ। ठूला संस्थामध्ये साना किसान विकास लघुवित्त र निर्धन उत्थान लघुवित्तको वित्तीय अवस्था भने तुलनात्मक रूपमा कमजोर देखिएको छ। साना किसानको नाफा २५.३६ प्रतिशत घटेर ६५ करोड ३१ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ। खराब कर्जा पनि बढेको छ। अझ निर्धन उत्थानको नाफा ६४.९९ प्रतिशतले घटेर ३५ करोड ९ लाख रुपैयाँमा झरेको छ भने खराब कर्जा ९.९१ प्रतिशतबाट १२.८० प्रतिशत पुगेको छ। यसले लघुवित्त क्षेत्रभित्र पनि संस्थागत अवस्था फरक–फरक रहेको देखाउँछ। एउटै नियामकीय वातावरणमा सञ्चालन भए पनि सबै संस्थाको ऋण पोर्टफोलियो, ग्राहकको अवस्था, असुली क्षमता र व्यवस्थापन क्षमता समान छैन।
अबको मुख्य चुनौती : सुधार टिकाउने
लघुवित्तको अहिलेको सुधारको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा आगामी आर्थिक वर्षमा हुनेछ। पुनर्संरचना गरिएका ऋणको वास्तविक अवस्था त्यसबेला अझ स्पष्ट हुनेछ। अहिले किस्ता तिर्ने समय पाएका ऋणीले नियमित रूपमा भुक्तानी गर्न थाले भने अहिलेको सुधार दिगो बन्न सक्छ। तर ऋणीको आयस्रोत नफर्किएको अवस्थामा पुनर्संरचित ऋण फेरि खराब कर्जामा परिणत हुन सक्छ। त्यसैले लघुवित्त संस्थाले अब नयाँ कर्जा विस्तारभन्दा पुरानो कर्जाको गुणस्तर सुधारमा बढी ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। ऋणीको वास्तविक आम्दानी, व्यवसायको अवस्था र तिर्न सक्ने क्षमताको मूल्यांकन नगरी कर्जा विस्तार गर्दा अहिलेको समस्या फेरि दोहोरिन सक्छ।
लघुवित्त क्षेत्रको अर्को चुनौती ऋणीको विश्वास पुनःस्थापित गर्नु पनि हो। विगतका वर्षमा लघुवित्त संस्थामाथि चर्को ब्याज, असुलीको दबाब र ऋणीमाथिको भारलाई लिएर प्रश्न उठेका थिए। त्यसैले आगामी दिनमा संस्थाले केवल नाफा कमाउनेभन्दा पनि जिम्मेवार कर्जा प्रवाह, पारदर्शी शुल्क, प्रभावकारी वित्तीय साक्षरता र ग्राहक संरक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेछ।
निष्कर्ष
गत आर्थिक वर्षको वित्तीय विवरणले लघुवित्त क्षेत्रमा ‘संकटबाट सुधारतर्फ’ जाने संकेत दिएको छ। ५० सूचीकृत लघुवित्तको कुल नाफा १५३.११ प्रतिशत बढ्नु, धेरै संस्थाको खराब कर्जा घट्नु र घाटामा रहेका केही संस्था नाफामा फर्किनु सकारात्मक संकेत हुन्। तर अर्को पक्ष उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। केही संस्थामा खराब कर्जा अझै २० प्रतिशतभन्दा माथि छ भने केहीको NPL गत वर्षभन्दा बढेको छ। यसको अर्थ लघुवित्त क्षेत्रको समस्या समाप्त भएको छैन, केवल केही हदसम्म व्यवस्थापन भएको हो। त्यसैले अहिलेको नाफा वृद्धिलाई उत्सवभन्दा बढी परीक्षाको नतिजा का रूपमा हेर्नुपर्ने देखिन्छ। अबको चुनौती यही सुधारलाई दिगो बनाउनु हो। पुनर्संरचना गरिएको ऋण वास्तविक रूपमा असुल हुने, खराब कर्जा निरन्तर घट्ने, ऋणीको आम्दानी बढ्ने र नयाँ कर्जा जिम्मेवार ढंगले विस्तार हुने अवस्था बनेमा मात्र लघुवित्त क्षेत्र वास्तवमै स्वस्थ भएको मान्न सकिन्छ। अहिलेको तथ्यांकले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ- लघुवित्त क्षेत्रमा नाफा फर्किएको छ, तर जोखिम भने अझै बाँकी छ। अब संस्थाहरूको सफलता कति नाफा कमाए भन्नेभन्दा पनि कति गुणस्तरीय कर्जा दिए, कति ऋण असुल गरे र खराब कर्जा कति स्थायी रूपमा घटाउन सके भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।
