बैंकिङ खबर / बैंक तथा डिजिटल वालेटको केवाईसी (ग्राहक पहिचान विवरण) अद्यावधिक गर्ने बहानामा सर्वसाधारणको खातामा अनधिकृत पहुँच बनाएर झन्डै ५० लाख रुपैयाँ ठगी गरेको आरोपमा रौतहटबाट तीन जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीका अनुसार यस घटनामा २२ जना पीडित भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय रौतहटका अनुसार ठगीबाट ४९ लाख ८७ हजार ३३३ रुपैयाँ बराबरको रकम प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ । पक्राउ पर्नेमा भारतको बिहारस्थित सीतामढी जिल्लाका २४ वर्षीय मोहम्मद साहिल, २२ वर्षीया सलोनी कुमारी सोनी र रौतहटको गौर नगरपालिका–५ का १८ वर्षीय नितेश कुशवाहा रहेका छन् ।
उनीहरूलाई असोज २३ गते गौर नगरपालिका–३ को पोखरिया टोल र वडा नम्बर ५ को कोइरी टोलबाट पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । घटनामा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूको पहिचान तथा खोजी भइरहेको प्रहरीले बताएको छ ।
केवाईसी अपडेटका नाममा बैंकिङ विवरणमा पहुँच
प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार आरोपितहरूले आफूलाई बैंक वा ई–सेवाका कर्मचारीका रूपमा परिचय दिँदै सर्वसाधारणलाई फोन तथा ह्वाट्सएपमार्फत सम्पर्क गर्ने गरेका थिए । मोबाइल बैंकिङ प्रयोग गर्ने व्यक्तिलाई लक्षित गरी केवाईसी विवरण अद्यावधिक गर्नुपर्ने भन्दै विश्वासमा पार्ने र त्यसपछि भिडियो कलमार्फत मोबाइलको स्क्रिन शेयर गर्न लगाउने गरेको खुलेको छ । गुगल फारम भर्ने वा विवरण अद्यावधिक गर्ने बहानामा ग्राहकका संवेदनशील बैंकिङ जानकारी प्राप्त गरी त्यसको दुरुपयोग गर्ने गरिएको प्रहरीको भनाइ छ । यसरी प्राप्त विवरणका आधारमा पीडितको बैंक खाता तथा डिजिटल वालेटमा अनधिकृत पहुँच बनाई रकम अन्य बैंक खातामा वा क्यूआर कोडमार्फत स्थानान्तरण गर्ने गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट देखिएको छ ।
यो घटनाले डिजिटल बैंकिङ प्रयोगकर्तालाई लक्षित गरी ठगी गर्ने व्यक्तिहरूले बैंकिङ संस्थाको नाम, केवाईसी अद्यावधिक र प्राविधिक सहयोगजस्ता सामान्य प्रक्रियालाई समेत दुरुपयोग गर्न सक्ने जोखिम देखाएको छ ।
डलर र क्रिप्टोकरेन्सीसँग जोडिएको आशंका
प्रहरीले ठगीबाट प्राप्त रकम अमेरिकी डलरमा रूपान्तरण गरी बाइनान्स एपमार्फत स्थानान्तरण गरिएको वा क्रिप्टोकरेन्सीमा लगानी गरिएको हुन सक्ने आशंका गरेको छ । यद्यपि, रकमको वास्तविक प्रवाह, सम्भावित डिजिटल कारोबार र क्रिप्टोकरेन्सीसँगको सम्बन्धबारे अनुसन्धानबाट थप विवरण खुल्न बाँकी छ । ठगीबाट प्राप्त रकम कुन–कुन खातामा जम्मा भयो, कसरी स्थानान्तरण गरियो र यसमा अन्य व्यक्तिको संलग्नता छ कि छैन भन्ने विषयमा प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ ।
नगद, मोबाइल र बैंकिङ कागजात बरामद
पक्राउ परेका व्यक्तिहरूबाट प्रहरीले नेपाली रुपैयाँ १ लाख ६२ हजार २१० र भारतीय रुपैयाँ ३ हजार २३६ नगद बरामद गरेको छ । त्यस्तै, सात थान मोबाइल फोन, ११ थान सिमकार्ड, तीन थान एटीएम कार्ड, तीन थान चेकबुक, एक थान पेनड्राइभ, दुई थान मेमोरी कार्ड तथा विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रकम जम्मा गरिएका ३० थान भौचर बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
अनुसन्धानका क्रममा ठगीको हिसाबकिताब राखिएका डायरी तथा कापी र ग्राहकसँग सम्पर्क गर्दा प्रयोग गरिने संवाद एवं मोबाइलको स्क्रिन शेयर गराउने तरिकासम्बन्धी लिखित सामग्रीसमेत फेला परेको प्रहरीको भनाइ छ । बरामद सामग्रीको प्राविधिक तथा कागजी परीक्षणबाट घटनाको थप विवरण खुल्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । प्रहरीले प्रभु बैंक र ग्लोबल आईएमई बैंकसँग सम्बन्धित चेकसमेत बरामद गरेको जनाएको छ । ती चेक, बैंकिङ कागजात तथा अन्य सामग्री घटनासँग कसरी सम्बन्धित छन् भन्ने विषयमा थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।
मुख्य योजनाकारको खोजी जारी
जिल्ला प्रहरी कार्यालय रौतहटका प्रहरी उपरीक्षक सीताराम रिजालका अनुसार घटनामा संलग्न मुख्य योजनाकारसहित अन्य व्यक्तिहरूको पहिचान भएको छ । उनीहरूको खोजी भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ । पक्राउ परेका व्यक्तिहरूमाथि ठगी तथा संगठित अपराधसम्बन्धी कसुरमा अनुसन्धान अघि बढाइएको छ । अनुसन्धान पूरा भएपछि घटनाको प्रकृति, रकमको कारोबार र संलग्न व्यक्तिबारे थप विवरण खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
डिजिटल बैंकिङ प्रयोगकर्ताले के सावधानी अपनाउने?
बैंक वा डिजिटल वालेटको केवाईसी अद्यावधिक गर्ने नाममा अपरिचित व्यक्तिले फोन गरेमा उसको परिचय आधिकारिक माध्यमबाट पुष्टि गर्नुपर्छ । बैंक तथा वालेटका आधिकारिक कर्मचारी भएको दाबी गर्ने व्यक्तिलाई विश्वास गरेर मोबाइलको स्क्रिन शेयर गर्नु, ओटीपी, पासवर्ड, पिन वा अन्य गोप्य बैंकिङ विवरण उपलब्ध गराउनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ ।
त्यसैगरी, अपरिचित व्यक्तिले पठाएको लिंक खोल्न वा शंकास्पद एप इन्स्टल गर्नुअघि सावधानी अपनाउनुपर्छ । कुनै व्यक्तिले आफूलाई बैंक वा डिजिटल वालेटको कर्मचारी बताए पनि त्यसैका आधारमा आफ्नो खातासम्बन्धी विवरण दिनु हुँदैन । खातामा शंकास्पद कारोबार भएको थाहा पाएमा तत्काल सम्बन्धित बैंक वा डिजिटल वालेटको आधिकारिक ग्राहक सेवा सम्पर्क गरी खाता सुरक्षित गर्न अनुरोध गर्नुपर्छ । आवश्यक परे प्रहरीमा उजुरी दिनु र कारोबारसम्बन्धी प्रमाण सुरक्षित राख्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
डिजिटल बैंकिङको प्रयोग बढ्दै जाँदा त्यससँग सम्बन्धित ठगीबाट बच्न ग्राहकको सतर्कता, वित्तीय संस्थाको सुरक्षा प्रणाली र प्रभावकारी अनुसन्धान महत्त्वपूर्ण हुन्छन् ।
