बैंकिङ खबर/ केही वर्षअघि तरलता अभावका कारण कर्जा विस्तार गर्न संघर्ष गरिरहेका बैंक तथा वित्तीय संस्था अहिले भने बिल्कुलै फरक परिस्थितिमा पुगेका छन्। बैंकिङ प्रणालीमा लगानीयोग्य रकम पर्याप्त छ, निक्षेप निरन्तर बढिरहेको छ र ब्याजदर पनि तुलनात्मक रूपमा घट्दो क्रममा छ। तर, यी सबै सकारात्मक संकेतका बीच पनि बैंकहरू अपेक्षित रूपमा कर्जा विस्तार गर्न सफल भएका छैनन्। बैंकिङ क्षेत्रको पछिल्लो अवस्था हेर्दा समस्या अब पैसाको अभाव होइन, विश्वास, लगानीको वातावरण र गुणस्तरीय ऋणीको अभाव बनेको देखिन्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत तरलता व्यवस्थापनलाई सहज बनाउँदै आएको, रेमिट्यान्स उच्च दरमा भित्रिएको, बैंकहरूमा निक्षेप वृद्धि भएको तथा वित्तीय प्रणालीमा पर्याप्त नगद सञ्चार भएको अवस्थामा पनि निजी क्षेत्रबाट नयाँ कर्जाको माग उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सकेको छैन। बैंकहरूले लगानी गर्न रकम खोजिरहेका छन्, तर व्यवसायीहरू भने नयाँ ऋण लिनभन्दा पुरानो ऋण व्यवस्थापन, खर्च नियन्त्रण र जोखिम न्यूनीकरणतर्फ केन्द्रित देखिएका छन्।
अर्थतन्त्रमा देखिएको सुस्त गतिले निजी क्षेत्रको मनोबल कमजोर बनाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। पछिल्ला दुई वर्षयता निर्माण क्षेत्र, घरजग्गा कारोबार, उत्पादनमूलक उद्योग, व्यापार तथा उपभोगमा आएको मन्दीले व्यवसाय विस्तार गर्ने योजनालाई प्रभावित पारेको छ। बजारमा माग कमजोर हुँदा नयाँ उद्योग स्थापना गर्ने वा व्यवसाय विस्तार गर्ने निर्णय धेरै उद्यमीले स्थगित गरेका छन्। यसको प्रत्यक्ष असर बैंकको कर्जा विस्तारमा परेको छ। बैंकिङ क्षेत्रका अधिकारीहरूका अनुसार अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती गुणस्तरीय कर्जा खोज्नु हो। बैंकसँग लगानीयोग्य रकम भए पनि समयमै साँवा–ब्याज तिर्न सक्ने, स्थिर नगद प्रवाह भएका, पारदर्शी वित्तीय विवरण प्रस्तुत गर्ने र भविष्यमा पनि व्यवसाय टिकाउ हुने ग्राहकको संख्या सीमित हुँदै गएको छ। त्यसैले बैंकहरू कर्जा स्वीकृतिमा पहिलेभन्दा बढी सावधानी अपनाइरहेका छन्। यसबीच निष्क्रिय कर्जा बढ्दै जानुले पनि बैंकहरूको जोखिम व्यवस्थापन नीति थप कडा बनेको छ। विगतमा सजिलै कर्जा पाउने क्षेत्र अहिले विस्तृत वित्तीय विश्लेषण, नगद प्रवाह, धितोको गुणस्तर र व्यवसायिक सम्भाव्यता मूल्याङ्कनपछि मात्र कर्जा स्वीकृत हुने अवस्थामा पुगेका छन्। यसले स्वस्थ बैंकिङ अभ्यासलाई बल दिएको भए पनि कर्जा विस्तारको गति भने केही सुस्त बनाएको छ। ब्याजदर घटेपछि सामान्यतया कर्जा माग बढ्ने अपेक्षा गरिन्छ। तर अहिलेको अवस्थामा व्यवसायीहरूको प्राथमिकता ब्याजदरभन्दा बजारको अवस्था बनेको छ। उत्पादन गरे पनि बिक्री हुने सुनिश्चितता कमजोर छ, लगानी गरे पनि प्रतिफल अनिश्चित छ र उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमता पूर्ण रूपमा सुधारिएको छैन। यस्तो अवस्थामा कम ब्याजदरले मात्र नयाँ लगानीलाई उत्साहित गर्न नसकेको देखिन्छ।
यद्यपि कृषि, जलविद्युत्, सूचना प्रविधि, पर्यटन, नवीकरणीय ऊर्जा, निर्यातमुखी उद्योग तथा साना मझौला उद्यम जस्ता क्षेत्रमा अझै पनि बैंकहरूले कर्जा विस्तारको सम्भावना देखिरहेका छन्। विशेषगरी उत्पादन र रोजगारी सिर्जना गर्ने परियोजनालाई प्राथमिकता दिँदै बैंकहरूले दीर्घकालीन लगानीयोग्य क्षेत्र खोजिरहेका छन्। बैंकहरूबीच राम्रो ग्राहक आकर्षित गर्ने प्रतिस्पर्धा पनि बढ्दो छ। कतिपय बैंकहरूले कर्जा प्रक्रिया छिटो बनाएका छन् भने केहीले सेवा शुल्कमा छुट, लचिलो पुनर्भुक्तानी अवधि र प्रतिस्पर्धी ब्याजदरमार्फत गुणस्तरीय ग्राहक तान्ने प्रयास गरिरहेका छन्। तर बैंकहरूको जोड जोखिम कम भएका र दीर्घकालीन रूपमा वित्तीय अनुशासन कायम गर्न सक्ने ग्राहकमै केन्द्रित देखिन्छ। अर्थविद्हरूका अनुसार अहिलेको अवस्थालाई सुधार गर्न बैंकहरूको प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। सरकारी पूँजीगत खर्च समयमै हुनुपर्ने, निजी क्षेत्रलाई नीतिगत स्थिरताको भरोसा दिलाउनुपर्ने, उद्योग व्यवसायमैत्री वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने तथा उत्पादन र लगानी बढाउने नीति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको उनीहरूको भनाइ छ। निजी क्षेत्रको आत्मविश्वास पुनःस्थापित भए मात्र बैंकमा रहेको तरलता वास्तविक आर्थिक गतिविधिमा रूपान्तरण हुन सक्ने उनीहरूको विश्लेषण छ।
