बैंकिङ खबर / अमेरिकाको केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले तीन वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलोपटक नीतिगत ब्याजदर बढाएपछि विश्व वित्तीय बजारमा यसको प्रभावबारे चासो बढेको छ । फेडले सेप्टेम्बर १६ मा ब्याजदर ०.२५ प्रतिशत विन्दुले बढाएर ३.७५ देखि ४ प्रतिशतको दायरामा पुर्याएको हो ।
फेडको यो निर्णय विश्व अर्थतन्त्रमा मूल्यवृद्धिको दबाब अझै पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा नआएको संकेतका रूपमा आएको छ । अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले मुद्रास्फीति आफ्नो २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि रहेको भन्दै मूल्य स्थिरतातर्फ फर्काउन थप कडाइ आवश्यक रहेको जनाएको छ । फेडका अनुसार अमेरिकी अर्थतन्त्रको गतिविधि भने पछिल्लो समय बलियो गतिमा विस्तार भइरहेको छ ।
यसअघि बजारमा ब्याजदर घट्ने अपेक्षा बलियो बनेको थियो । तर मुद्रास्फीतिको दबाब कायम रहनु, ऊर्जा बजारमा देखिएको अस्थिरता र भूराजनीतिक अनिश्चितताले अमेरिकी मौद्रिक नीतिको दिशा परिवर्तन गरेको हो । फेडको पछिल्लो निर्णयले आगामी महिनामा पनि ब्याजदर उच्च रहन सक्ने संकेत दिएको छ । Reuters का अनुसार फेडले आगामी अवधिमा थप दर वृद्धि हुन सक्ने संकेतसमेत गरेको छ ।
महँगो पैसाको प्रभाव विश्व बजारसम्म
अमेरिकामा ब्याजदर बढ्दा त्यसको प्रभाव अमेरिकी अर्थतन्त्रमा मात्र सीमित हुँदैन । अमेरिकी ट्रेजरीको प्रतिफल, डलरको मूल्य, अन्तर्राष्ट्रिय पुँजी प्रवाह र विश्वभरका ऋणको लागतमा यसको प्रभाव पर्न सक्छ ।
अमेरिकी डलरमा लगानीको आकर्षण बढेमा विकासशील तथा उदीयमान अर्थतन्त्रबाट विदेशी पुँजी बाहिरिने दबाब सिर्जना हुन सक्छ । त्यस्तै, डलरमा लिइएका ऋणको लागत बढ्दा बाह्य वित्तीय दायित्व भएका मुलुकमा थप दबाब पर्न सक्छ ।
विश्व बजारमा लगानीकर्ताले उच्च प्रतिफल दिने अमेरिकी सम्पत्तितर्फ आफ्नो लगानी सार्न थालेमा अन्य मुलुकको सेयर बजार, बन्ड बजार तथा विदेशी विनिमय बजारमा उतारचढाव बढ्न सक्छ । त्यसैले फेडको निर्णयलाई विश्व वित्तीय बजारले अमेरिकी मौद्रिक नीतिको मात्र विषयका रूपमा हेर्दैन ।
नेपालमा कस्तो असर पर्न सक्छ ?
नेपालको अर्थतन्त्रमा फेडको निर्णयको प्रभाव प्रत्यक्षभन्दा पनि अप्रत्यक्ष माध्यमबाट देखिन सक्छ । अमेरिकी डलरसँग नेपाली रुपैयाँको विनिमय दर जोडिएको अवस्थामा डलर बलियो हुँदा नेपाली रुपैयाँमाथि दबाब पर्न सक्छ ।
डलर महँगिँदा पेट्रोलियम पदार्थ, मेसिनरी, प्रविधि तथा अन्य आयातित वस्तुको लागत बढ्ने सम्भावना रहन्छ । यसको असर आयातमा निर्भर व्यवसाय र समग्र मूल्य प्रणालीमा पर्न सक्छ ।
अर्कोतर्फ, अमेरिकी ब्याजदर उच्च रहँदा विश्वव्यापी ऋणको लागत पनि बढ्न सक्छ । बाह्य स्रोतबाट ऋण वा लगानी जुटाउने नेपाली बैंक तथा व्यवसायका लागि अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय वातावरण थप महँगो बन्न सक्ने जोखिम रहन्छ ।
तर नेपालमा यसको प्रभाव कति गहिरो हुन्छ भन्ने कुरा अमेरिकी ब्याजदर मात्रले निर्धारण गर्दैन । नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीति, बैंकिङ प्रणालीको तरलता, विदेशी मुद्रा सञ्चिति, रेमिट्यान्स तथा आयात–निर्यातको अवस्थाले पनि प्रभावको आकार निर्धारण गर्छ ।
बजारका लागि मुख्य संकेत
फेडको पछिल्लो निर्णयको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको अमेरिकी केन्द्रीय बैंक तत्कालै ब्याजदर कटौतीतर्फ फर्किन तयार नभएको संकेत हो । सेप्टेम्बरको आर्थिक प्रक्षेपणमा थप एकपटक ब्याजदर वृद्धि हुन सक्ने संकेत देखिएको छ ।
यसले आगामी महिनामा विश्व वित्तीय बजारको ध्यान अमेरिकी मुद्रास्फीति, रोजगारी, ऊर्जा मूल्य र फेडका आगामी निर्णयतर्फ केन्द्रित रहने देखाउँछ ।
फेडको ब्याजदर वृद्धि आफैंमा विश्व अर्थतन्त्रमा नयाँ संकट सुरु भएको प्रमाण भने होइन । तर मुद्रास्फीतिसँग जुध्न विश्वकै प्रभावशाली केन्द्रीय बैंकले फेरि मौद्रिक नीति कडा बनाउनु भने विश्व अर्थतन्त्र अझै सहज अवस्थामा नपुगेको महत्वपूर्ण संकेत हो । उच्च ब्याजदर लामो समय कायम रहेमा लगानी, ऋणको माग र आर्थिक वृद्धिमा दबाब बढ्न सक्ने भएकाले यसको असर आगामी महिनाका आर्थिक तथ्यांकले थप स्पष्ट पार्नेछ ।
