बैंकिङ खबर / विश्व अर्थतन्त्रमा ऋणको आकारले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ। इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेसनल फाइनान्स (आईआईएफ) को पछिल्लो Global Debt Monitor अनुसार सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा विश्वव्यापी कुल ऋण १० ट्रिलियन डलरभन्दा बढीले बढेर ३६५ ट्रिलियन डलरभन्दा माथि पुगेको छ ।
यो विश्वव्यापी ऋणको हालसम्मकै उच्च स्तर हो। यद्यपि, सन् २०२५ को पहिलो ६ महिनामा थपिएको करिब २१ ट्रिलियन डलरको तुलनामा यस वर्षको पहिलो ६ महिनामा ऋण विस्तारको गति भने सुस्त भएको छ ।
आईआईएफको गणनामा समेटिएको ३६५ ट्रिलियन डलर सरकारी ऋणमा मात्र सीमित छैन। यसमा सरकार, घरपरिवार, वित्तीय क्षेत्र र गैर–वित्तीय कम्पनी गरी चार प्रमुख क्षेत्रको ऋण समावेश छ। विश्वका १०० भन्दा बढी विकसित तथा उदीयमान अर्थतन्त्रको ऋणलाई समेटेर तयार गरिएको उक्त तथ्यांकले विश्व अर्थतन्त्र अझ उच्च ऋणको वातावरणमा प्रवेश गरिरहेको देखाउँछ ।
उदीयमान बजारमा ऋणको वृद्धि तीव्र
पछिल्लो वृद्धिको ठूलो हिस्सा उदीयमान बजारबाट आएको छ। सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा उदीयमान बजारको ऋण करिब ६.५ ट्रिलियन डलरले बढेर ११० ट्रिलियन डलरभन्दा माथि पुगेको छ ।
यस वृद्धिमा चीनको ठूलो योगदान रहेको आईआईएफको तथ्यांकले देखाउँछ। चीनलाई अलग राख्दा पनि उदीयमान तथा विकासशील अर्थतन्त्रहरूको ऋण पहिलो ६ महिनामा करिब १.७ ट्रिलियन डलरले बढेर ३८ ट्रिलियन डलरको रेकर्ड स्तरमा पुगेको छ ।
ऋण विस्तारमा विशेषगरी सरकार र गैर–वित्तीय कम्पनीको भूमिका उल्लेखनीय रहेको छ। सरकारहरूले सार्वजनिक खर्च, पूर्वाधार तथा अन्य वित्तीय आवश्यकता पूरा गर्न ऋण लिइरहेका छन् भने कम्पनीहरूले लगानी र सञ्चालनका लागि ऋणको प्रयोग गरिरहेका छन् ।
ऋण–जीडीपी अनुपात घटे पनि जोखिम कायमै
विश्वव्यापी ऋणको आकार बढिरहे पनि कुल ऋणको तुलनामा विश्व अर्थतन्त्रको आकार हेर्दा ऋण–जीडीपी अनुपात भने केही घटेको छ ।
आईआईएफका अनुसार विश्वव्यापी ऋण अहिले विश्व जीडीपीको करिब ३१० प्रतिशत बराबर छ। यो सन् २०२१ को सुरुआती उच्च विन्दुभन्दा करिब २५ प्रतिशत बिन्दुले कम हो ।
तर, यो गिरावटलाई विश्वभर ऋण उल्लेख्य रूपमा घटेको अर्थमा लिन नमिल्ने आईआईएफको विश्लेषण छ। पछिल्लो अवधिमा मुद्रास्फीतिले नोमिनल जीडीपी बढाएकाले ऋण–जीडीपी अनुपात कम देखिन सहयोग पुगेको हो ।
यसको अर्थ ऋणको वास्तविक आकार घटेको नभई अर्थतन्त्रको नोमिनल मूल्य बढेका कारण ऋणको तुलनात्मक भार कम देखिएको हुन सक्छ ।
उच्च ब्याजदरले बढाउँदैछ ऋणको सेवा लागत
विश्वव्यापी ऋणको आकारसँगै त्यसमा लाग्ने ब्याज खर्च पनि प्रमुख चुनौती बनेको छ। उच्च ब्याजदरको वातावरणमा पुरानो ऋण परिपक्व भएपछि नयाँ ऋणमार्फत पुनर्कर्जा गर्दा सरकार र कम्पनीले पहिलेभन्दा महँगो ब्याज तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
विशेषगरी ठूलो मात्रामा ऋण परिपक्व हुने अर्थतन्त्रमा यस्तो पुनर्कर्जा लागतले बजेट तथा नगद प्रवाहमाथि दबाब बढाउन सक्छ।
उदीयमान बजारमा विदेशी मुद्रामा लिएको ऋणका कारण जोखिम थप जटिल हुन सक्छ। स्थानीय मुद्रा कमजोर भएमा डलर वा अन्य विदेशी मुद्रामा लिएको ऋणको साँवा तथा ब्याज तिर्न घरेलु मुद्रामा बढी रकम आवश्यक पर्न सक्छ।
विकसित अर्थतन्त्रले ब्याजमा ३.३ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी तिरे
आईआईएफको तथ्यांकअनुसार विकसित अर्थतन्त्रहरूले पछिल्लो एक वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कारोबार हुने सरकारी ऋणको ब्याज भुक्तानीमा मात्रै ३.३ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी खर्च गरेका छन् ।
यो रकम विश्वव्यापी रूपमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), रक्षा र स्वच्छ ऊर्जामा हुने अनुमानित वार्षिक खर्चभन्दा पनि ठूलो हो। उपलब्ध तुलनाअनुसार एआई क्षेत्रमा करिब २.६ ट्रिलियन डलर, रक्षा क्षेत्रमा ३.१ ट्रिलियन डलर र स्वच्छ ऊर्जामा करिब २.३ ट्रिलियन डलर बराबरको खर्च हुने अनुमान गरिएको छ ।
यसले ऋणको आकारभन्दा पनि त्यसको सेवा लागत विश्व अर्थतन्त्रका लागि किन महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ भन्ने देखाउँछ ।
जी–७ मा सरकारी ऋणको लागत उच्च
जी–७ अर्थतन्त्रमा समेत सरकारी ऋणको औसत लागत बढेको छ। आईआईएफका अनुसार जी–७ देशहरूको औसत सरकारी ऋण उठाउने लागत सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछिको उच्च स्तरमा पुगेको छ। त्यहाँ वार्षिक ब्याज खर्च अघिल्लो तुलनात्मक स्तरभन्दा करिब ८५ प्रतिशतले बढेको आईआईएफले जनाएको छ ।
ब्याजदर उच्च रहँदा पुरानो ऋणको पुनर्कर्जा महँगो हुने भएकाले नयाँ ऋण नबढे पनि सरकारको ब्याज दायित्व बढ्न सक्छ । यसले सार्वजनिक बजेटमा ऋण सेवा भुक्तानीको हिस्सा बढाउने सम्भावना रहन्छ ।
ऋणको आकारभन्दा संरचना र भुक्तानी क्षमता महत्वपूर्ण
विश्वव्यापी ऋण ३६५ ट्रिलियन डलर पुग्नु ठूलो अंक भए पनि यही तथ्यांकका आधारमा विश्व अर्थतन्त्रमा तत्काल ऋण संकट आउँछ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
ऋणको जोखिम मूल्यांकन गर्दा ऋण कुन क्षेत्रमा छ, कति अवधिका लागि लिइएको छ, ब्याजदर कस्तो छ, कति ऋण विदेशी मुद्रामा छ र ऋणीको आम्दानी तथा पुनर्कर्जा क्षमता कस्तो छ भन्ने पक्ष महत्वपूर्ण हुन्छ।
आईआईएफले पनि विश्व ऋणको संरचना, ऋण सेवा लागत र वित्तीय अवस्थालाई समग्र रूपमा हेर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।
विश्व अर्थतन्त्रमा ऋणको कुल आकार लगातार नयाँ रेकर्डतर्फ अघि बढिरहँदा यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको ऋण तिर्न लाग्ने लागत हो। ऋण विस्तारको गति केही सुस्त भए पनि उच्च ब्याजदर र ठूलो मात्रामा पुरानो ऋण पुनर्कर्जा गर्नुपर्ने आवश्यकताले आगामी दिनमा सरकार, कम्पनी र वित्तीय बजारमा दबाब कायम राख्न सक्ने देखिन्छ।
