बैंकिङ खबर/ नेपाल राष्ट्र बैंकले नेपालमा नगद विदेशी मुद्रा भित्र्याउने तथा नेपालबाट बाहिर लैजाने सम्बन्धी व्यवस्थालाई पुनः स्पष्ट गर्दै सर्वसाधारण, वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली, पर्यटक तथा अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुहरूलाई लागू हुने नियम सार्वजनिक गरेको छ। विदेशी विनिमयसम्बन्धी कानुनी व्यवस्थाबारे व्यवहारमा देखिएका अन्योल हटाउने उद्देश्यले राष्ट्र बैंकको विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागले नयाँ सूचना जारी गर्दै विदेशी मुद्रा तथा भारतीय रुपैयाँ ओसारपसारका सीमा, प्रक्रिया र कानुनी दायित्वबारे विस्तृत जानकारी दिएको हो। राष्ट्र बैंकका अनुसार नेपाली तथा विदेशी नागरिकले अमेरिकी डलर ५,००० वा सो बराबरको अन्य विदेशी मुद्रा नगद रूपमा नेपालमा ल्याउन सक्नेछन्। तर, उक्त सीमाभन्दा बढी रकम बोकेर नेपाल प्रवेश गर्ने यात्रुले अनिवार्य रूपमा भन्सार कार्यालयमा घोषणा गरी प्रमाणित गराउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसरी घोषणा नगरी ठूलो परिमाणमा विदेशी मुद्रा ल्याएमा प्रचलित विदेशी विनिमयसम्बन्धी कानुनअनुसार कारबाही हुन सक्ने राष्ट्र बैंकले स्पष्ट गरेको छ। राष्ट्र बैंकले नेपालबाट विदेश जाने क्रममा पनि विदेशी मुद्रा लैजाने विषयमा कानुनी प्रक्रिया पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। विदेश भ्रमण, अध्ययन, उपचार वा अन्य प्रयोजनका लागि विदेशी मुद्रा लैजाँदा राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमा र स्वीकृत प्रक्रियाअनुसार मात्र लैजान पाइने व्यवस्था रहेको सूचनामा उल्लेख छ। यसले विदेशी विनिमय प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउनुका साथै अवैध मुद्रा कारोबार नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भारतीय रुपैयाँ सम्बन्धी व्यवस्थालाई पनि राष्ट्र बैंकले पुनः स्पष्ट पारेको छ। सूचनाअनुसार नेपाल–भारतबीच आवतजावत गर्ने यात्रुले भारतीय रुपैयाँ २५ हजारसम्म बोकेर आउन वा लैजान सक्नेछन्। तर, नेपाली नागरिकले भारतबाहेक अन्य कुनै पनि मुलुकमा भारतीय रुपैयाँ लैजान वा त्यहाँबाट नेपाल ल्याउन भने पाउने छैनन्। भारतीय रुपैयाँको प्रयोग केवल नेपाल–भारतबीचको यात्रामा मात्र सीमित रहने व्यवस्था यथावत राखिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। त्यसैगरी, राष्ट्र बैंकले भारत सरकारले सन् २०१६ नोभेम्बर ८ अघि प्रचलनमा रहेका भारतीय ५०० र १,००० रुपैयाँका नोटलाई कानुनी मान्यता समाप्त गरिसकेको विषयलाई पनि पुनः स्मरण गराएको छ। त्यसैले ती नोट नेपालमा ल्याउन, राख्न वा कुनै पनि प्रकारको कारोबारमा प्रयोग गर्न नमिल्ने व्यवस्था अझै कायम रहेको स्पष्ट गरिएको छ। विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) ऐन, २०१९ र विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) नियमावली, २०२० अन्तर्गत जारी गरिएको यो सूचनाले विदेशी मुद्रा व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी, पारदर्शी र कानुनसम्मत बनाउने लक्ष्य राखेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। पछिल्लो समय वैदेशिक रोजगारी, पर्यटन, अध्ययन तथा व्यवसायिक यात्राको संख्या बढ्दै गएकाले विदेशी मुद्रा बोकेर यात्रा गर्ने व्यक्तिहरूलाई कानुनी सीमा र प्रक्रियाबारे जानकारी गराउनु आवश्यक भएको राष्ट्र बैंकको निष्कर्ष छ। बैंकका अनुसार विदेशी मुद्रा भित्र्याउने वा बाहिर लैजाने क्रममा भन्सार घोषणा गर्ने व्यवस्था केवल औपचारिक प्रक्रिया मात्र नभई वित्तीय पारदर्शिता, सम्पत्ति शुद्धीकरण नियन्त्रण तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय मापदण्डको पालनासँग पनि प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको विषय हो। त्यसैले यात्रुहरूले यात्रा अघि सम्बन्धित नियमबारे जानकारी लिएर मात्र विदेशी मुद्रा बोकेर यात्रा गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
राष्ट्र बैंकले विदेशी विनिमयसम्बन्धी सम्पूर्ण कारोबार बैंकिङ प्रणालीमार्फत तथा प्रचलित कानुनबमोजिम गर्न सबैलाई आग्रह गरेको छ। साथै, विदेशी मुद्रा तथा भारतीय रुपैयाँसँग सम्बन्धित कुनै पनि अन्योल वा जानकारी आवश्यक परेमा राष्ट्र बैंक वा सम्बन्धित अधिकृत निकायसँग सम्पर्क गर्न पनि सुझाव दिएको छ। यस सूचनाले विशेषगरी विदेशबाट फर्किने नेपाली, वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिक, पर्यटक, व्यवसायी तथा अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुहरूलाई विदेशी मुद्रा सम्बन्धी कानुनी सीमा र जिम्मेवारीबारे स्पष्ट जानकारी दिने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, अवैध विदेशी मुद्रा कारोबार नियन्त्रण गर्दै नेपालको विदेशी विनिमय व्यवस्थापन प्रणालीलाई अझ व्यवस्थित र विश्वसनीय बनाउन पनि यो व्यवस्था महत्वपूर्ण हुने विश्वास गरिएको छ।
