बैंकिङ खबर / केही वर्षअघिसम्म विश्वले झाङ यिमिङलाई टिकटकका संस्थापकका रूपमा चिन्थ्यो । अहिले उनको परिचय त्यतिमा सीमित छैन । उनी चीनको प्रविधि उद्योगमा कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को तीव्र विस्तारसँगै फेरि देशकै सबैभन्दा धनी व्यक्ति बनेका छन् ।
चीनको हुरुन रिसर्च इन्स्टिच्युटले मंगलबार सार्वजनिक गरेको ‘हुरुन चाइना रिच लिस्ट २०२६’ अनुसार ४३ वर्षीय झाङ यिमिङको अनुमानित सम्पत्ति ९९.७ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा उनको सम्पत्ति ४३ प्रतिशत बढेको हो । यो हुरुनको सूचीमा चीनका कुनै पनि धनी व्यक्तिले अहिलेसम्म कायम गरेको सबैभन्दा उच्च सम्पत्ति हो ।
हुरुनका अनुसार झाङको सम्पत्ति वृद्धिको प्रमुख आधार बाइटडान्सको एआईतर्फको आक्रामक विस्तार हो । बाइटडान्स नै टिकटक तथा चीनमा लोकप्रिय डोयिनको मूल कम्पनी हो । कम्पनीले पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल विज्ञापनको व्यवसायभन्दा बाहिर निस्किएर एआई मोडल, एआई सहायक, भिडियो निर्माण प्रविधि, क्लाउड सेवा र एआई पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ ।
यसले झाङ यिमिङको कथा केवल सफल उद्यमीको जीवनी रहेन । यो डिजिटल प्लेटफर्मबाट सुरु भएको एउटा कम्पनी कसरी एआईको विश्वव्यापी दौडमा प्रवेश गर्यो र त्यससँगै संस्थापकको सम्पत्ति कसरी तीव्र गतिमा बढ्यो भन्ने कथा बनेको छ ।
को हुन् झाङ यिमिङ ?
झाङ यिमिङको जन्म सन् १९८३ मा चीनको फुजियान प्रान्तमा भएको हो । उनले नान्काई विश्वविद्यालयबाट सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे । प्रविधिको क्षेत्रमा काम गर्ने क्रममा उनले इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको व्यवहार, सामग्री वितरण र सिफारिस प्रणालीको सम्भावना नजिकबाट बुझे । सन् २०१२ मा उनले लियाङ रुबोसहित बेइजिङमा बाइटडान्स स्थापना गरे । कम्पनी सुरु गर्दा चीनको इन्टरनेट बजारमा धेरै सामग्री प्लेटफर्म थिए । तर झाङले परम्परागत ढाँचाभन्दा फरक बाटो रोजे ।
उनको मुख्य विचार थियो-प्रयोगकर्तालाई सबैलाई एउटै सामग्री देखाउने होइन, प्रत्येक व्यक्तिको रुचि र व्यवहारअनुसार फरक सामग्री देखाउने । त्यसका लागि कम्पनीले प्रयोगकर्ताको गतिविधि विश्लेषण गर्ने र त्यसकै आधारमा सामग्री सिफारिस गर्ने प्रविधि विकास गर्यो । यही प्रविधिले बाइटडान्सलाई अरूभन्दा फरक बनाउँदै लग्यो ।
कम्पनीले सुरुमा ‘टाउटियाओ’ नामक समाचार तथा सामग्री प्लेटफर्ममार्फत आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्यो । प्रयोगकर्ताले के पढ्छन्, कुन सामग्रीमा कति समय बिताउँछन् र कस्ता विषयमा रुचि देखाउँछन् भन्ने तथ्यांकको प्रयोग गरेर सामग्री सिफारिस गरिन्थ्यो । त्यसपछि बाइटडान्सले छोटो भिडियोको संसारमा प्रवेश गर्यो ।
डोयिन हुँदै टिकटकसम्म
सन् २०१६ मा बाइटडान्सले चीनमा डोयिन सुरु गर्यो । त्यसको केही समयपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई लक्षित गर्दै टिकटक अघि बढाइयो । छोटो भिडियो र शक्तिशाली सिफारिस प्रणालीको संयोजनले टिकटकलाई विश्वभर तीव्र गतिमा फैलायो । टिकटकको सफलता केवल भिडियोको छोटो ढाँचाका कारण आएको थिएन । प्रयोगकर्ताले कुन भिडियो हेर्छन्, कुनमा रोकिन्छन्, कुनलाई मन पराउँछन् र कुन विषयमा बढी रुचि देखाउँछन् भन्ने व्यवहारलाई विश्लेषण गरेर अर्को सामग्री सिफारिस गर्ने प्रणाली यसको ठूलो शक्ति बन्यो ।
यसले प्रयोगकर्तालाई लामो समय प्लेटफर्ममा राख्न मद्दत गर्यो । प्रयोगकर्ता बढेसँगै विज्ञापनदाताको आकर्षण बढ्यो र बाइटडान्सको व्यावसायिक मूल्य पनि तीव्र गतिमा उकालो लाग्यो । टिकटक र डोयिनको विशाल प्रयोगकर्ता आधार बाइटडान्सको एआई यात्राका लागि पनि पछि महत्वपूर्ण सम्पत्ति बन्यो । कम्पनीसँग ठूलो मात्रामा डिजिटल सामग्री र प्रयोगकर्ताको व्यवहारसम्बन्धी अनुभव भएकाले एआई मोडल विकासमा त्यसले प्राविधिक आधार प्रदान गर्यो ।
सीईओ पद छाडे, तर कथा रोकिएन
झाङ यिमिङको एउटा महत्वपूर्ण निर्णय सन् २०२१ मा आयो । उनले बाइटडान्सको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको पद छाडे । त्यसपछि सहसंस्थापक लियाङ रुबोले कम्पनीको नेतृत्व सम्हाले । दैनिक व्यवस्थापनबाट पछि हटे पनि झाङ प्रविधि र कम्पनीको रणनीतिक दिशाबाट पूर्ण रूपमा अलग भएनन् । पछिल्ला वर्षमा उनको ध्यान विशेषगरी एआईतर्फ केन्द्रित भएको विभिन्न रिपोर्टले उल्लेख गरेका छन् ।
यसरी हेर्दा झाङको भूमिका पनि परिवर्तन भएको देखिन्छ । सुरुवातमा कम्पनी निर्माण र विश्वव्यापी विस्तारको नेतृत्व गरेका उनी अहिले प्रविधिको अर्को ठूलो परिवर्तन एआईतर्फ केन्द्रित रणनीतिक शक्तिका रूपमा देखिन्छन् ।
अब बाइटडान्सको ठूलो दाउ एआईमा
बाइटडान्स अहिले सामाजिक सञ्जाल कम्पनीको सीमाभन्दा धेरै पर पुग्ने प्रयासमा छ । यसको केन्द्रमा एआई छ । कम्पनीको ‘डोउबाओ’ एआई सहायक चीनको सबैभन्दा लोकप्रिय एआई एपमध्ये अग्रस्थानमा पुगेको छ । फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार डोउबाओका मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता ३२ करोड ४० लाखसम्म पुगेका थिए । कम्पनीले एआईका लागि ‘सीड’ अनुसन्धान टोली विस्तार गर्दै आधारभूत एआई मोडल विकासमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ ।
बाइटडान्सले एआईमार्फत भिडियो निर्माणमा पनि ठूलो दाउ लगाएको छ । ‘सीडान्स’ यसको उदाहरण हो । सन् २०२६ मा कम्पनीले सीडान्सको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गर्दै पाठ, तस्वीर, भिडियो र अडियोलगायत विभिन्न माध्यम प्रयोग गरेर भिडियो निर्माण तथा सम्पादन गर्न सकिने क्षमता विस्तार गरेको छ । यसको अर्थ बाइटडान्स अब टिकटकका लागि मात्र सामग्री वितरण गर्ने प्रविधि बनाउने कम्पनी बन्न खोजिरहेको छैन । उसले मानिसले सामग्री कसरी बनाउने, हेर्ने, सम्पादन गर्ने र व्यवसायले एआई कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने सम्पूर्ण प्रक्रियामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न खोजिरहेको छ ।
एआईका लागि अर्बौं डलरको वित्तीय दाउ
बाइटडान्सको एआई महत्वाकांक्षा केवल प्रविधि विकासमा सीमित छैन । त्यसका लागि ठूलो वित्तीय स्रोत पनि परिचालन भइरहेको छ । सेप्टेम्बर २०२६ मा बाइटडान्सले करिब २९.६ अर्ब अमेरिकी डलरको ऋण सुविधा जुटाएको थियो । करिब ३० बैंक सहभागी रहेको उक्त ऋण प्रारम्भमा २० अर्ब डलर जुटाउने लक्ष्यसहित अघि बढाइएको थियो । तर बैंकहरूबाट आएको बलियो चासोपछि रकम बढाइएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको थियो ।
यसमा चिनियाँ, अमेरिकी, युरोपेली र सिंगापुरका बैंकहरू सहभागी थिए । चिनियाँ बैंकहरूले कुल रकमको ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा प्रतिबद्ध गरेका थिए । रिपोर्टअनुसार उक्त रकमको ठूलो हिस्सा कम्पनीको एआईसम्बन्धी विस्तार र पूर्वाधारमा प्रयोग हुने अपेक्षा गरिएको थियो । बैंकिङ दृष्टिकोणबाट हेर्दा यो पक्ष झाङ यिमिङको कथाको अझ रोचक हिस्सा हो । एआईको सम्भावनामा प्रविधि कम्पनी मात्र होइन, विश्वका ठूला बैंक तथा वित्तीय संस्थाले समेत ठूलो रकम परिचालन गर्न तयार देखिएका छन् । यसले एआई अब केवल प्रविधिको विषय नभएर ठूलो वित्तीय लगानी र कर्पोरेट ऋणको क्षेत्रसमेत बन्दै गएको देखाउँछ ।
सम्पत्ति ४३ प्रतिशत बढ्नुको अर्थ के हो ?
हुरुनका अनुसार झाङ यिमिङको सम्पत्ति एक वर्षमा ४३ प्रतिशत बढेर ९९.७ अर्ब डलर पुगेको छ । तर यो रकम उनको बैंक खातामा रहेको नगद भने होइन । धनी व्यक्तिको सूचीमा देखाइने सम्पत्ति सामान्यतया कम्पनीमा रहेको स्वामित्व, कम्पनीको अनुमानित मूल्यांकन र अन्य लगानीको मूल्यका आधारमा गणना गरिन्छ । बाइटडान्सको व्यावसायिक सम्भावना र एआई विस्तारप्रति बजारको विश्वास बढ्दा कम्पनीमा झाङको स्वामित्वको अनुमानित मूल्य पनि बढेको हो ।
हुरुनले यस वर्ष चीनको धनसम्पत्तिमा पनि एआईको प्रभाव स्पष्ट देखिएको जनाएको छ । सूचीमा १ हजार ५२९ जना कम्तीमा ५ अर्ब युआन सम्पत्ति भएका व्यक्ति छन् । डलर अर्बपतिको संख्या १ हजार १७६ पुगेको छ । त्यसमध्ये करिब १६० जनाको सम्पत्तिको आधार एआई व्यवसायसँग जोडिएको हुरुनले जनाएको छ । अर्थात् झाङको सम्पत्ति वृद्धि एउटा व्यक्तिको मात्र कथा होइन । चीनको नयाँ अर्थतन्त्रमा एआई, सेमिकन्डक्टर र रोबोटिक्सजस्ता क्षेत्रले सम्पत्ति सिर्जनाको नयाँ केन्द्र बनाइरहेको संकेत पनि हो ।
पुराना उद्योग पछाडि, नयाँ प्रविधि अगाडि
हुरुनको पछिल्लो सूचीले चीनको अर्थतन्त्रमा भइरहेको अर्को परिवर्तन पनि देखाएको छ । एआई, सेमिकन्डक्टर र रोबोटिक्सका उद्यमीको सम्पत्ति बढ्दा उपभोक्ता वस्तु, घरजग्गा र परम्परागत उत्पादन क्षेत्रका धेरै धनी व्यक्तिको सम्पत्ति घटेको छ । चीनका लामो समयसम्म धनी व्यक्तिको सूचीमा अगाडि रहने बोतलको पानी व्यवसायी झोङ सानसान यसपटक ६१ अर्ब डलरसहित दोस्रो स्थानमा झरेका छन् । उनको सम्पत्ति एक वर्षमा २३ प्रतिशत घटेको छ ।
त्यसैगरी एआई कम्पनी डीपसिकका संस्थापक लियाङ वेनफेङ ४१.७ अर्ब डलरसहित सातौँ स्थानमा पुगेका छन् । एआई चिप निर्माता क्याम्ब्रिकनका चेन तियान्सी ३०.५ अर्ब डलरसहित शीर्ष १० मा प्रवेश गरेका छन् । यसले चीनमा सम्पत्ति सिर्जनाको केन्द्र कसरी बदलिँदैछ भन्ने स्पष्ट संकेत गर्छ ।
तर एआईको दौड जोखिममुक्त छैन
बाइटडान्सका लागि एआई ठूलो अवसर भए पनि जोखिम पनि उत्तिकै ठूलो छ । अत्याधुनिक एआई मोडल विकास गर्न डेटा सेन्टर, उच्च क्षमताका चिप, विद्युत्, अनुसन्धानकर्ता र पूर्वाधारमा ठूलो लगानी आवश्यक हुन्छ ।
फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार बाइटडान्सले अन्तर्राष्ट्रिय डेटा सेन्टर विस्तार, एआई चिप खरिद र आफ्नै एआई चिप विकाससम्मका योजनामा लगानी गरिरहेको छ । तर महँगो पूर्वाधार, उन्नत चिपको सीमित उपलब्धता, अमेरिका-चीन प्रविधि तनाव, प्रतिस्पर्धा र एआई लगानीबाट अपेक्षित प्रतिफल प्राप्त हुने-नहुने विषय कम्पनीका प्रमुख चुनौती हुन् ।
यसैले झाङको ९९.७ अर्ब डलरको सम्पत्तिलाई एआईको अन्तिम सफलताको प्रमाणका रूपमा हेर्न मिल्दैन । यो अहिलेको कम्पनी मूल्यांकन र भविष्यको सम्भावनामा आधारित सम्पत्तिको अनुमान हो । बाइटडान्सले एआईमा गरेको ठूलो लगानीलाई दीर्घकालीन आम्दानीमा बदल्न सक्यो भने झाङको सम्पत्ति अझ बढ्न सक्छ । उल्टो अवस्थामा ठूलो लगानीले कम्पनीको लागत र जोखिम बढाउन पनि सक्छ ।
झाङको सफलताको ठूलो पाठ
झाङ यिमिङको यात्राको सबैभन्दा रोचक पक्ष उनले एउटै व्यवसायमा अडिएर सफलता हासिल गरेका होइनन् । समाचार सामग्रीबाट सुरु भएको बाइटडान्स छोटो भिडियोमा पुग्यो, छोटो भिडियोबाट विश्वव्यापी डिजिटल विज्ञापनमा विस्तार भयो र अहिले एआईमा ठूलो दाउ लगाइरहेको छ ।
आज बैंकिङ तथा वित्तीय क्षेत्रमा पनि यही परिवर्तन तीव्र भइरहेको छ । डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल भुक्तानी, डेटा विश्लेषण, एआईमा आधारित ग्राहक सेवा, जोखिम मूल्यांकन र वित्तीय अपराध नियन्त्रणमा प्रविधिको प्रयोग बढिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा झाङ यिमिङको कथा प्रविधिबाट ठूलो आर्थिक मूल्य कसरी सिर्जना गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा अध्ययन गर्न सकिन्छ । तर उनको यात्राले अर्को सन्देश पनि दिन्छ । प्रविधिमा अगाडि बढ्न केवल पैसा र प्रविधि पर्याप्त हुँदैन । प्रयोगकर्ताको आवश्यकता बुझ्ने क्षमता, सही समयमा सही व्यवसायिक निर्णय गर्ने क्षमता र बदलिँदो बजारअनुसार आफूलाई रूपान्तरण गर्ने क्षमता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।
टिकटकले झाङ यिमिङलाई विश्वभर चिनायो । तर २०२६ को उनको नयाँ परिचय टिकटकका संस्थापकमा मात्र सीमित छैन । उनी अहिले चीनको एआई अर्थतन्त्रका सबैभन्दा शक्तिशाली उद्यमीमध्ये एक बनेका छन् । हुरुनको पछिल्लो सूचीले यही परिवर्तनलाई अंकमा देखाएको छ—९९.७ अर्ब डलरको अनुमानित सम्पत्ति, एक वर्षमा ४३ प्रतिशत वृद्धि र चीनको धनी व्यक्तिको सूचीमा पुनः पहिलो स्थान ।
