बैंकिङ खबर/ चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ४३ हजारभन्दा बढी ऋणीका लागि ६५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी सहुलियतपूर्ण कर्जा स्वीकृत गरेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकको साउन मसान्तसम्मको तथ्यांकअनुसार विभिन्न लक्षित क्षेत्रका ४३ हजार ५१ ऋणीका लागि कुल ६५ अर्ब ४० करोड ३३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा स्वीकृत भएको हो ।
राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार उक्त अवधिमा स्वीकृत कर्जामध्ये ३२ अर्ब ९७ करोड ९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी बक्यौता रहेको छ । स्वीकृत कर्जा र बक्यौता फरक सूचक हुन् । स्वीकृत कर्जाले बैंक तथा वित्तीय संस्थाले उपलब्ध गराउन मञ्जुरी दिएको रकम जनाउँछ भने बक्यौताले सम्बन्धित कर्जाको बाँकी रकम देखाउँछ ।
सहुलियतपूर्ण कर्जा कार्यक्रमले कृषि, महिला उद्यमशीलता, युवा स्वरोजगार तथा अन्य लक्षित व्यवसायमा वित्तीय पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्य राख्छ । पहिलो महिनाको तथ्यांकमा कृषि तथा पशुपन्छी व्यवसाय र महिला उद्यमशीलता कर्जाको हिस्सा उल्लेख्य देखिएको छ ।
कृषि तथा पशुपन्छी व्यवसायमा ४० अर्बभन्दा बढी स्वीकृति
सहुलियतपूर्ण कर्जाअन्तर्गत सबैभन्दा ठूलो रकम कृषि तथा पशुपन्छी व्यवसायका लागि स्वीकृत भएको छ । राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार साउन मसान्तसम्म यस शीर्षकमा १८ हजार ३४२ ऋणीका लागि ४० अर्ब १८ करोड १७ लाख रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा स्वीकृत भएको छ ।
यस क्षेत्रको कर्जा बक्यौता २६ अर्ब ७० करोड ६४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ । कुल स्वीकृत सहुलियतपूर्ण कर्जामा कृषि तथा पशुपन्छी व्यवसायको हिस्सा ठूलो देखिनुले यस कार्यक्रमअन्तर्गत उक्त क्षेत्र प्रमुख कर्जा गन्तव्य बनेको संकेत गर्छ ।
कृषि उत्पादन, पशुपालन तथा व्यावसायिक कृषि गतिविधिमा वित्तीय स्रोत परिचालन गर्न यस्तो कर्जाले सहयोग पुर्याउन सक्छ । यद्यपि, कर्जा स्वीकृतिको रकमले मात्रै उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना वा किसानको आम्दानीमा भएको परिवर्तन मापन गर्दैन । त्यसका लागि कर्जाको वास्तविक उपयोग र त्यसबाट प्राप्त उपलब्धिसमेत अध्ययन गर्नुपर्छ ।
महिला उद्यमशीलतामा २४ अर्बभन्दा बढी कर्जा स्वीकृत
महिला उद्यमशीलता पनि सहुलियतपूर्ण कर्जाको प्रमुख क्षेत्रका रूपमा देखिएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार साउन मसान्तसम्म यस शीर्षकमा २४ हजार १७८ ऋणीका लागि २४ अर्ब ३८ करोड ७५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा स्वीकृत भएको छ ।
महिला उद्यमशीलता कर्जाको बक्यौता ५ अर्ब ७३ करोड ८३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी रहेको छ । महिलालाई व्यवसाय स्थापना, सञ्चालन तथा विस्तारका लागि वित्तीय स्रोतमा पहुँच उपलब्ध गराउने उद्देश्यले यस्तो कर्जा कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
महिला उद्यमशीलताका लागि ठूलो रकम स्वीकृत हुनु वित्तीय पहुँचको दृष्टिले महत्त्वपूर्ण देखिए पनि यसले मात्रै महिला उद्यमीको व्यवसाय विस्तार भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । कर्जा प्राप्त गर्ने उद्यमीको संख्या, व्यवसायको निरन्तरता, आम्दानी, रोजगारी र कर्जा भुक्तानीको अवस्थाले कार्यक्रमको वास्तविक प्रभाव देखाउन सक्छ ।
युवा स्वरोजगारदेखि अन्य लक्षित क्षेत्रमा पनि कर्जा
सहुलियतपूर्ण कर्जा कार्यक्रम कृषि र महिला उद्यमशीलतामा मात्र सीमित छैन । राष्ट्र बैंकको साउन मसान्तको विवरणमा शिक्षित युवा स्वरोजगार, विदेशबाट फर्केका युवाको परियोजना, दलित समुदायको व्यवसाय विकास, उच्च तथा प्राविधिक र व्यावसायिक शिक्षा, प्राकृतिक विपद् पीडितको निजी आवास तथा कपडा उद्योग सञ्चालनलगायतका शीर्षकमा पनि कर्जा स्वीकृत भएको देखिन्छ ।
तथ्यांकअनुसार शिक्षित युवा स्वरोजगार कर्जाअन्तर्गत ७१ जना र विदेशबाट फर्केका युवा परियोजना कर्जाअन्तर्गत १२३ जना ऋणी रहेका छन् । दलित समुदायको व्यवसाय विकास कर्जामा २३९ जना तथा प्राकृतिक विपद् पीडितको निजी आवास निर्माण कर्जामा १४ जना ऋणीका लागि कर्जा स्वीकृत भएको छ ।
यी शीर्षकले विभिन्न समूह तथा व्यवसायलाई वित्तीय पहुँच उपलब्ध गराउने लक्ष्य राख्छन् । तर, ऋणीको संख्या र स्वीकृत रकममा देखिने अन्तरलाई मूल्यांकन गर्दा कर्जाको माग, बैंकको स्वीकृति प्रक्रिया र लक्षित समूहसम्म सुविधाको पहुँचसमेत ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।
सहुलियतपूर्ण कर्जाको प्रभावकारिता कसरी मापन गर्ने ?
सहुलियतपूर्ण कर्जाको उद्देश्य लक्षित व्यवसाय तथा उद्यमीलाई वित्तीय स्रोतमा पहुँच सहज बनाउनु हो । सामान्य कर्जाको तुलनामा ब्याजसम्बन्धी सुविधा उपलब्ध हुने भएकाले यसले योग्य ऋणीको वित्तीय लागत घटाउन सहयोग गर्न सक्छ । तर, सुविधा पाउने प्रक्रिया र सर्त सम्बन्धित कार्यविधिअनुसार निर्धारण हुन्छन् ।
कर्जा स्वीकृतिको ठूलो रकमलाई मात्र कार्यक्रमको सफलता मान्नुभन्दा वास्तविक कर्जा प्रवाह, उपयोग भएको रकम, ब्याज अनुदानको कार्यान्वयन, व्यवसायको निरन्तरता र कर्जा असुलीको अवस्था पनि विश्लेषण गर्न आवश्यक छ ।
पहिलो महिनाको तथ्यांकले सहुलियतपूर्ण कर्जाअन्तर्गत कृषि तथा पशुपन्छी व्यवसाय र महिला उद्यमशीलतामा उल्लेख्य रकम स्वीकृत भएको देखाएको छ । आगामी महिनामा कर्जा उपयोग र बक्यौताको अवस्था कसरी परिवर्तन हुन्छ भन्ने तथ्यांकले कार्यक्रमको प्रभावकारिताबारे थप स्पष्ट तस्वीर दिनेछ ।
