बैंकिङ खबर / दसैँ पर्व नजिकिँदै गर्दा नेपाल राष्ट्र बैंकले नेपाली बैंकनोटको संरक्षण गर्न र दक्षिणा दिँदा जिम्मेवार रूपमा नोटको प्रयोग गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ। बैंकले दसैँमा टीका र जमरासँगै दक्षिणा दिने परम्परालाई निरन्तरता दिँदा बैंकनोटलाई सफा, सुरक्षित र चलनचल्तीयोग्य अवस्थामा राख्नुपर्नेमा जोड दिएको हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको वित्तीय सचेतनासम्बन्धी सूचनामार्फत बैंकनोटमा अनावश्यक लेख्ने, कोर्ने, विभिन्न पदार्थ लगाउने तथा नोटलाई च्यात्ने वा बिगार्ने गतिविधिबाट टाढा रहन सर्वसाधारणलाई अनुरोध गरेको छ। साथै, सम्भव भएसम्म दक्षिणा तथा अन्य आर्थिक कारोबारमा डिजिटल भुक्तानीका माध्यम प्रयोग गर्न पनि बैंकले प्रोत्साहित गरेको छ।
दक्षिणा दिँदा नोटको अवस्थाप्रति ध्यान दिन आग्रह
नेपाली समाजमा दसैँका अवसरमा मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गरेपछि दक्षिणा लिने–दिने परम्परा रहिआएको छ। यस अवधिमा नयाँ तथा सफा नोटको माग बढ्ने र नगद कारोबारसमेत उल्लेख्य हुने भएकाले बैंकनोटको उचित प्रयोग र संरक्षण आवश्यक हुने गर्दछ।
राष्ट्र बैंकको सन्देशले चाडपर्वका बेला नोटको प्रयोग गर्दा त्यसको गुणस्तरमा असर पर्ने गतिविधि नगर्न ध्यानाकर्षण गराएको छ। नोटमा लेख्ने, केरमेट गर्ने, अनावश्यक पदार्थ लगाउने वा असावधानीपूर्वक प्रयोग गरेर बिगार्ने कार्यले मुद्रा व्यवस्थापनमा थप चुनौती सिर्जना गर्न सक्ने भएकाले नागरिक स्वयं सचेत हुनुपर्ने सन्देश बैंकले दिएको छ।
नोट सफा र सुरक्षित राख्न तीन सुझाव
नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकनोटको संरक्षणका लागि सर्वसाधारणलाई मुख्यतः तीन विषयमा ध्यान दिन आग्रह गरेको छ। पहिलो, बैंकनोटमा रातो, अबिर वा अन्य पदार्थ नलगाउने तथा नोटमा अनावश्यक लेख्ने र चिह्न बनाउने कार्य नगर्ने। विशेषगरी दसैँमा टीका र जमरासँगै दक्षिणा दिने क्रममा नोटमा विभिन्न पदार्थ लाग्न सक्ने भएकाले सावधानी अपनाउन आवश्यक छ।
दोस्रो, नोटलाई नच्यात्ने, नबिगार्ने र फोहोर नबनाउने। बैंकनोटको उचित प्रयोगले त्यसलाई लामो समयसम्म चलनचल्तीमा राख्न सहयोग पुर्याउँछ। त्यसैले नगद कारोबार गर्दा नोटको अवस्थाप्रति ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।
तेस्रो, बैंकनोटलाई सफा, सुक्खा र सुरक्षित स्थानमा राख्ने। नोटलाई अनावश्यक रूपमा मोड्ने, च्यातिने गरी राख्ने वा अन्य कारणले क्षति पुग्ने अवस्थामा छोड्नु हुँदैन। नागरिकको सामान्य सावधानीले पनि नोटको संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ।
डिजिटल भुक्तानीलाई प्रोत्साहन
राष्ट्र बैंकले दसैँमा दक्षिणा दिँदा सम्भव भएसम्म डिजिटल भुक्तानीका माध्यम प्रयोग गर्न पनि आग्रह गरेको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले उपलब्ध गराएका मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर भुक्तानी तथा अन्य विद्युतीय भुक्तानी सेवाको उपयुक्त प्रयोगले नगदमा निर्भरता घटाउन र कारोबारलाई सहज बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ।
नेपालमा डिजिटल वित्तीय सेवाको प्रयोग विस्तार हुँदै गएको सन्दर्भमा चाडपर्वमा पनि यस्ता माध्यमको प्रयोग बढाउनु वित्तीय सचेतनाको महत्वपूर्ण पक्ष हो। यद्यपि, नगद प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्थामा बैंकनोटलाई उचित रूपमा प्रयोग गर्नु र त्यसको संरक्षण गर्नु उत्तिकै आवश्यक रहन्छ।
मुद्रा संरक्षणमा नागरिकको भूमिका महत्वपूर्ण
बैंकनोटको गुणस्तर कायम राख्नु केन्द्रीय बैंक वा वित्तीय संस्थाको मात्र जिम्मेवारी होइन। दैनिक कारोबार गर्ने नागरिक, व्यवसायी तथा दक्षिणा दिने व्यक्तिहरूको व्यवहारले पनि नोटको अवस्था निर्धारण गर्दछ। त्यसैले नोटको संरक्षणलाई व्यक्तिगत बानी र सामूहिक जिम्मेवारीका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
विजया दशमी २०८३ को अवसरमा राष्ट्र बैंकले दिएको सन्देशले परम्परागत सांस्कृतिक अभ्याससँगै वित्तीय अनुशासनलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने विषयलाई उजागर गरेको छ। टीका, जमरा र दक्षिणाको सांस्कृतिक महत्व कायम राख्दै नोटको सुरक्षित प्रयोग गर्नु तथा सम्भव हुने स्थानमा डिजिटल भुक्तानी रोज्नु यस अभियानको मुख्य उद्देश्य हो।
नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय सेवासम्बन्धी गुनासो तथा उजुरी दर्ताका लागि आफ्नो अनलाइन गुनासो व्यवस्थापन पोर्टल www.gunaso.nrb.org.np समेत उपलब्ध गराएको छ।
स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंकको दसैँमा नोटको जतनसम्बन्धी वित्तीय सचेतना पोस्टर।
