Saturday , February 25 2017

अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ

२० अर्ब भारु नोटका ‘पहाडझैँ खातहरु’ फोहोरमा फालिँदै 

भारत सरकारले पाँच सय र एक हजार दरका भारु नोटहरु खारेज गर्ने निर्णय गरेपछि त्यहाँको केन्द्रीय बैंकलाई करिब २० अर्ब रुपियाँ बराबरका काम नलाग्ने नोटहरु यसै महिना नष्ट गर्नुपर्ने जिम्मेवारी आइलागेको छ । अघिल्लो मार्चसम्म पाँच सय र एक हजारका करिब ९० अर्ब भन्दा बढी संख्यामा नोटहरु बजारमा रहेको बताइन्छ जसबाट नष्ट गर्नुपर्ने नोटहरुको परिमाण केही अनुमान गर्न पनि सहयोग पुग्छ । केन्द्रीय बैंकले च्यातिएका र ढुसी परेका नोटहरुलाई नियमित रुपमा नष्ट गर्दै तिनीहरुलाई चम्किला नयाँ नोटले प्रतिस्थापन गर्ने गर्दछ । 

ic

फोहोरमा फालिने छ २० अर्ब भारु

रिजर्भ बैंक अफ इण्डियाले त्यसरी नोट नष्ट गर्ने क्रममा ब्रिकेट अर्थात कम धुँवा निकाल्ने एक किसिमको प्राङ्गारिक उर्जाको स्रोत बनाउने गरेको छ । तर त्यो आम रुपमा बनाइने ब्रिकेट भन्दा फरक रहेको छ । भारतमा खासगरी खेतीपातीबाट निस्कने फोहोरबाट बनाइने ब्रिकेट खाना पकाउन, बत्ती बाल्न र तातो बनाउन प्रयोग गर्ने गरिन्छ । कोइलाभन्दा सस्तो मूल्य पर्ने ब्रिकेटले कम खरानी निकाल्छन् र प्रदूषण पनि कम गराउने गर्छ । भण्डारण गर्न पनि सजिला त्यस्ता ब्रिकेट कारखानाहरुमा तरल पदार्थ तताउने इन्धनका रुपमा पनि प्रयोग गरिन्छन् । ती स्वचालित मेसिनहरुले नोटलाई एकदमै उपयुक्त ढंगले नष्ट गरिदिन्छन् । 

ic

तर केन्द्रीय बैंकका एक जना अधिकारीका अनुसार नोटबाट बनाइने ब्रिकेटहरु कडा भएपनि चाँडै फुट्नसक्ने भएकाले त्यस्ता काममा प्रयोगमा आउँदैनन् । त्यही भएर केन्द्रीय बैंकका भारतभरका १९ वटा कार्यालयमा रहेका २७ वटा ब्रिकेट बनाउने मेसिनहरुले अब नष्ट गर्नुपर्ने नोटका एकदमै साना आकारका ब्रिकेटहरु बनाउने छन् जसलाई भारतका फोहोर फाल्ने विशाल ल्याण्डफिल क्षेत्रमा विसर्जन गरिनेछ ।

नोट नष्ट गर्ने काम चुनौतिपूर्ण 

कहिलेकाहीँ त्यसरी नष्ट गरिने नोटहरु पुनर्प्रयोग गर्न सकिने चिजहरु जस्तै फाइल, क्यालेन्डर, आकर्षक सज्जासहितका कलम, कप लगायत उपहारमा दिइने सामाग्री बनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ । अमेरिकामा पनि त्यस्तै खालको प्रचलन रहेको छ, जहाँ त्यसरी नष्ट गर्नुपर्ने नोटहरु गुप्तचर निकायहरुमा पठाइन्छ । काम नलाग्ने नोटहरु टुक्रा–टुक्रा पारेर कतिपय अवस्थामा फोहोर फाल्ने ल्याडफिल साइटमा पठाउने वा फेडेरल रिजर्भ बैंक घुम्न आउने आगन्तुकहरुलाई उपहारका रुपमा दिने चलन छ । भारतको केन्द्रीय बैंकका अधिकारीहरु २० अर्ब बराबरका बैंक नोट नष्ट गर्नु ठूलो चुनौती हुने बताउँछन् ।

विगतमा १६ अर्ब नष्ट गरिएको 

सन् २०१५–१६ मा भारतले करिब १६ अर्ब बराबरका सडेका नोटहरुलाई नष्ट गरेको थियो । बैंकिङ प्रणालीमा झण्डै पाँच लाख नक्कली नोटहरु फेला परेपछि करिब १४ अर्ब बराबरको नोट सन् २०१२ देखि २०१३ सम्म नष्ट गरिएका थिए । एक जना अधिकारी भन्छन्, ‘त्यति ठूलो परिमाणमा नोटहरु नष्ट गर्न खासै चुनौती छैन किनभने हामीसँग पर्याप्त नोट टुक्र्याउने र ब्रिकेट बनाउने एकदमै बढी क्षमता भएका उपकरणहरु छन्, ती स्वचालित मेसिनहरुले नोटलाई एकदमै उपयुक्त ढंगले नष्ट गरिदिन्छन्।’ त्यही भएर नचल्ने भारतीय नोटका पहाड जत्रो आकारका खातहरु केही समयभित्रै साँच्चिकै फोहोरमा रुपान्तरण हुनेछन् ।

imagesभारतमा नगद तथ्य

चीनपछि भारत सबैभन्दा ठूलो नोट उत्पादक र प्रयोगकर्ता हो । सन् १९३५ मा करिब १२ करोड ४० लाख रहेको बैंक नोटको संख्या सन् २०१६ सम्म आइपुग्दा बढेर ९० अर्ब पुगेको छ । भारतमा सन् १८६१ मा कागजका सरकारी नोटहरुको प्रयोग प्रचलनमा आएको थियो ।
सन् १९३५ मा रिजर्भ बैंक अफ इन्डियाले नगद आपूर्तिको पनि जिम्मेवारी लिएको थियो । १९२० को दशकको लगभग अन्त्यसम्म भारतीय नोटहरु ब्रिटेनमा छापिने गरेका थिए । भारतमा बैंक नोट छाप्न चारवटा प्रेस र सिक्काहरु बनाउने चारवटा टक्सारहरु रहेका छन् ।
(रिपोर्ट : बीबीसीबाट) 
 

एउटी महिलालाई प्रहरीले घुस ख्वाउन खोज्दा…

ic-notesभारतको राजधानी दिल्लीस्थित जहांगीपुरीमा टीटू नामका एक कबाडीबाट प्रहरीले झन्डै एक करोड भारतीय रुपैयाँ बरामद गर्यो । तर, यो रकमलाई सरकारी ढुकुटीमा जम्मा नगरेपछि यो विषय अहिले चर्चाको विषय बनिरहेको छ । कबाडीको घरमा भेटिएको शंकास्पद रकम सरकारलाई बुझाउनुको सट्टा प्रहरीले कालोधनको संज्ञा दिएका छन् । प्रहरीले यो रकम एक महिलाको उजुरीका आधारमा बरामद गरेको थियो । उजुरीकर्ता महिलाका अनुसार, प्रहरीले यस खबरलाई दबाउन खोजिरहेका छन् । यस खबरलाई लुकाउनका लागि आफूलार्ई प्रहरीले लाखौँ रुपैयाँ घुस समेत दिएको उक्त महिलाको आरोप छ । प्रहरीले महिलालाई दिएको रकम उनको घरमा नै पाइएको छ । महिलाले आफैँले उक्त रकम आफ्नो घरमा देखाएकी हुन् ।

वास्तवमा, जहांगीपुरीको यस घरमा बस्ने कबाडीले यो पैसा बोरामा बन्द गरिएको अवस्थामा भेटेको थियो । ठूला दरका भारतीय नोटमा प्रतिबन्द लगाएपछि कोही अन्जान मानिसले उक्त रकम फ्यालेर गएको थियो ।  पैसाले भरिएको बोरा भेटेपछि कबाडीले प्रहरीलाई खबर नगरी आफ्नो घरमा लिएर गएको थियो । छिमेकमा बस्ने यी महिलाले यसको बारेमा थाहा पाएपछि प्रहरीलाई खबर गरेकी थिइन् । खबर पाएपछि प्रहरीले कबाडीको घर गएर सबै रकम लगेको उक्त महिलाले बताएकी छिन् । तर, प्रहरीले उक्त रकम सरकारलाई बुझाएका छैनन् ।

यो घटना यहीँ सकिएन । प्रहरीले सरकारलाई बुझउनुपर्ने पैसा आफैँ राखेको खबर पाएपछि ती महिलाले पीसीआरलाई सबै घटना बेलिविस्तार लगाइन् । पीसीआरलाई खबर गरेर थाहा पाएर प्रहरीले उनलाई चौकीमा बोलाए । चौकीबाट उनलाई बाबू जगजीवन राम हस्पिटलमा लगियो र उनको मेडिकल जाँच गराइयो । त्यसपछि अर्को दिनको साँझसम्म उनलाई प्रहरी चौकीमा राखियो । चौकीमा रहँदा उनलाई एसएचओले धम्काए । त्यसपछि प्रहरीहरु मिलेर जबरजस्ती उनको हातमा नोटहरु थमाइदिए । मुख बन्द नगरे महिला प्रहरीद्धारा कुटाउने धम्की समेत प्रहरीहरुले दिए । 

यस विषयमा थप छानविन भइरहेको बताइएको छ । महिलाले झुट बोलेको हुन सक्ने आशंकाहरु पनि आइरहेको छ । यद्यपि, प्रहरीलाई कबाडीको घरबाट पैसा लैजाँदै गरेको उक्त महिलाबाहेक अरु व्यक्तिले पनि देखेको पाइएको छ । उक्त घटनाका प्रत्यक्षदर्शी भएको दाबी गर्नेहरुले पनि आफ्नो बयानमा प्रहरीले थैलोमा भरेर पैसा लगेको बताएका छन् । एजेन्सीको सहयोगमा

अमेरिकामा ट्रम्प राष्ट्रपति हुँदा भारतलाई हुने फाइदा र बेफाइदा

trump-modiसंतेश कुमार सिंह – विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली पदमा डोनाल्ड ट्रम्पको उदयले सम्पूर्ण विश्वव्यवस्थामा एक दूरगामी परिवर्तन स्थापित गर्नेछ । संयुक्त राज्य अमेरिकाको आन्तरिक राजनीतिक परिदृश्यमा यसको प्रभाव त पर्छ नै, उसको विदेशी नीतिमा पनि प्रभाव देखिनेछ । ओबामाको कार्यकालमा गरिएका बैदेशिक प्रयासहरुमा आमूल परिवर्तन देखिनेछ । भारत सँधै अमेरिकाको एक सहयोगी राष्ट्र रहिआएको छ । ऐतिहासिक रुपमा दुबै देशले मिलेर विश्वका थुप्रै समस्याहरुको विरुद्धमा आवाज उठाएका छन् । यसका थुप्रै कारण छन्, जस्तै : दुबै देश लोकतान्त्रिक हुन्, दुबै चीनबारे चिन्तित छन्, दुबै देश आतंकवादबाट प्रभावित छन्, दुबै विश्व परिवेशमा आफ्नो उचाई कायम राख्न र अझ उचाईमा पुग्न रुचि राख्छन्, दुबै आफ्नो अर्थव्यवस्थालाई स्थिर बनाईराख्न तत्पर छन् ।

डोनाल्ड ट्रम्प अमेरिकाको राष्ट्रपति बन्नु के भारतका लागि उपयोगी सावित होला या यसले भारतलाई हानी पुर्याउला ? यहाँ बुझ्नुपर्ने कुरा यो छ कि अमेरिका एक यथार्थवादी मुलुक हो, जुन आफ्नो राष्ट्रिय हितका लागि सँधै तत्पर रहन्छ । विश्व राजनीतिमा भारत सँधै नै अमेरिकाको लागि धेरै महत्वपूर्ण मुलुक रहिआएको छ । राष्ट्रपतिमा जोसुकै होओस्, उ सँधै नै व्यवहारिक दृष्टिकोणले भारतलाई आफ्नो साथमा राख्ने पक्षमा रहिआएको छ । निःसन्देह डोनाल्ड ट्रम्पको आगमनले भारतलाई केही विशेष लाभ हुनेछ । भारत र अमेरिकाबीच चलिआएको सम्बन्ध सुधार आगामी दिनमा पनि जारी रहनेछ । ट्रम्पको कार्यकालमा केही यस्ता विन्दु छन् जसमा भारत अलि बढी नै आशा लिएर अमेरिकासँग आफ्नो सम्बन्ध अघि बढाउनेछ । 

आतंकवाद्विरुद्धको लडाईमा साथ मिल्नेछ
ट्रम्पले आफ्नो चुनावी भाषण दिने क्रममा भने का थिए – ‘यदि उनी राष्ट्रपति बने भने आतंकवादलाई पूर्ण रुपमा मेटाउन भरपूर प्रयास गर्नेछन् ।’ भारत पनि आतंकवादबाट धेरै प्रभावित छ । आशा गरौँ, यस मामिलामा भारत ट्रम्पलाई पाकिस्ताको विरुद्धमा ल्याउन सफल हुनेछ । राष्ट्रपतिको रुपमा ट्रम्प पनि भारतलाई आफ्नो साथमा राख्न पूर्ण प्रयास गर्नेछन् । किनकि, अमेरिकालाई भारत जस्तो देशको समर्थनको आवश्यकता रहनेछ । चुनावको समयमा ट्रम्पले भनेका थिए –‘पाकिस्तान संसारकै सबैभन्दा खतरनाक मुलुक हो । र यसको विरुद्धमा भारतले मूख्य भूमिका निभाउन सक्छ ।’ यसले उनको भारतप्रतिको मित्रवत् दृष्टिकोण देखाउँछ ।

पाकिस्तानको विरुद्धमा भारत र अमेरिकाको सम्बन्ध यदि मजबुत भयो भने यसले आतंकवादको विरुद्धको लडाई मजबुत हुनेछ जुन दुबै देशका लागि जरुरी छ । पाकिस्तानलाई अमेरिकाले २००२ देखि हालसम्म ३० बिलियन डलर सहयोग गरेको छ । ट्रम्पको कार्यकालमा यसमा नियन्त्रण गर्न पूर्ण प्रयास गरिनेछ । यो कुरा उनले आफ्नो चुनावी भाषणमा नै गरेका थिए, जुन भारतक लागि पक्कै पनि सहयोगी सावित हुनेछ । 

चीनलाई किनारा लगाउन मद्धत मिल्नेछ
दोस्रो महत्वपूर्ण कुरा, ट्रम्पको कार्यकालमा चीनप्रति दुबै देशको नीति रहनेछ । चीन एउटा यस्तो देश हो जो सँधै भारतका लागि टाउको दुखाई बनिरहेको छ । चीन दुबै देशका लागि सामाजिक रुपले चुनौती त हो नै, आर्थिक रुपले पनि यो चुनौती बनेर उभिएको छ । अमेरिको विरुद्ध जसरी पछिल्ला केही वर्षहरुमा चीनले आफ्नो नीति बनाएको छ, यो उसका लागि चिन्ताजनक छ । चाहे पर्ल अफ स्ट्रिंग को नीति होस्, वन बेल्ट वन रूट को नीति होस् या साउथ चाइना सीमा चीनको बढ्दो दबदबा । यसको मूख्य उद्देश्य विश्व पटलमा अमेरिका र भारतजस्ता देशलाई किनारा लगाउनु हो । यसको विरुद्ध ट्रम्प पक्कै भारतलाई साथ लिएर चल्नेछ । किनकि दुबै देश एउटै रोगबाट ग्रसित छन् ।  

सामाजिक रुपमा दुबै देश चिबाट प्रभावित त छन् नै आर्थिक रुपमा पनि प्रभाव परिरहेको छ । अमेरिकामा बेरोजगारीको समस्या बढिरहेको छ । र यसको एक कारण चीनमा उत्पादक क्षेत्रमा भएको विकाससँग प्रत्यक्ष रुपमा सम्बन्धित छ । ट्रम्पले आफ्नो चुनावी भाषणमा यस विषयको उठान गर्दै भनेका थिए कि उनी राष्ट्रपति बने भने चीनको बढ्दो आर्थिक प्रभाव कम गर्न पूर्ण प्रयास गर्नेछन् । भारत पनि चीनसँगको व्यापार असन्तुलनको शिकार भइरहेको छ । पछिल्लो केही महिनामा चीनको व्यवहारले भारतको सामाजिक मात्रै हैन आर्थिक क्षेत्रमा पनि नकारात्मक असर पारेको छ । भारत ट्रम्पसँग चीनको विषयमा धेरै अपेक्षा लिएर बसेको छ, जुन पारस्परिक हितमा हुनेछ । यदि ट्रम्प भारतलाई साथ लिएर चिनलाई घेर्ने कोशिस गर्छ भने यसका कुनै आश्चार्यको कुरा छैन ।

चुनावको समयमा अमेरिकी भारतीयहरुद्धारा आयोजित एक चुनावी सभामा ट्रम्पले भनेका थिए कि उनी हिन्दुहरु र भारतलाई धेरै माया गर्छन् । उनको भनाई यहीँ रोकिएन । उनले अगाडि भने मोदी एक सशक्त नेता हुन् । र उनी पनि मोदीले जस्तै र मोदीको साथमा काम गर्नेछन् । यसै कारण थियो कि उनले चुनावी सभाहरुमा मोदीले जस्तै नारा लगाएका थिए । जस्तै, ’अबकी बार ट्रम्प सरकार’ । मोदीले जस्तै जनताको दिल छुने मुद्धालाई उठाए । यो होइन कि ट्रम्पले मात्रै भारतको प्रशंसा गरे । भारतमा पनि हिन्दु सेना र दक्षिणपन्थी विचारधारा भएका मानिसहरुले ट्रम्पको जीतका लागि प्रार्थना सभाको आयोजना गरेका थिए । अमेरिकी चुनावको परिणाम आएपछि मानिसहरुले भारतमा पनि खुसियाली मनाए । यसकारण आशा गरौँ दुबै एकै सोच भएका सरकारहरु एकअर्काको साथमा मिलेर काम गर्नेछन् ।

भारतप्रति अमेरिकाको पूरानो नीतिलाई निरन्तरता दिनेछन्
ट्रम्पले आफ्नो कार्यकालमा भारतप्रति अमेरिकाको पुरानो नीतिहरुलाई पनि अघि बढाउनेछन् । जसले दुई देशप्रतिको सम्बन्धलाई प्रगाढ बनाउनेछ । एनएसजीको सदस्यता, संयुक्त राष्टमा स्थायी सदस्यताको विषय या संयुक्त राष्ट्रमा आतंकवादमाथि भारतको प्रस्तावको समर्थन जस्ता विषयमाथि अमेरिकाले भारतलाई सहयोग गर्ने सम्भावना रहिरहनेछ । यसको सट्टामा भारतले अमेरिकालाई विश्व व्यापार संगठन र जलवायु सम्मेलनमा सहयोग गर्ने पूरा सम्भावना रहनेछ । 

समस्याको कारण पनि बन्न सक्छ ट्रम्प सरकार
यसो हैन कि, सहयोग मात्रै रहनेछ, केही यस्ता विषय पनि छन् जुन दुबै देशका लागि समस्याका कारण पनि बन्नेछ । अमेरिकामा यदि निगमित कर ३५ प्रतिशतबाट घटाएर १५ प्रतिशत गरियो भने यसले व्यापारको सम्भावना अमेरिकामा धेरै हुनेछ, जुन भारतका लागि नोक्सानजनक हुन सक्छ । जस्तो कि, ट्रम्पले चुनावको समयमा भनेका थिए । ट्रम्पले आफ्नो भाषणको समयमा भनेका थिए कि अमेरिकामा बसाईँ सरेर आउनेहरुलाई रोक्नका लागि उनी कडा प्रवासी कानुन बनाउनेछन्, जुन भारतका लागि कुनै पनि कोणबाट राम्रो हुने छैन । किनकि धेरै संख्यामा भारतीय मूलका एच–वन वीजाधारक अमेरिकामा कार्यरत छन् । यदि यसो भयो भने भारत र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा तनाव सिर्जना हुन सक्छ । 

ट्रम्पले भनेका थिए कि, यदि उनी राष्ट्रपति बने भने उनी अमेरिकालाई तेलको क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बनाउनेछन् । यसका लागि उनी ओपेक जस्ता तेल व्यापार गर्ने संगठनलाई पनि प्रभावित गर्नेछन्, जुन भारतका लागि राम्रो हुने छैन । किनकि भारत तेलको माग पूर्तिका लागि यीनैमा निर्भर छ । यसप्रति पनि ध्यान दिनु जरुरी छ कि दुबै देश यस समस्यालाई कसरी समाधान गर्छन् । स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि ठूलो परिवर्तन गर्ने घोषणा हुन सक्छ, किनकि ट्रम्पले आफ्नो चुनावी भाषणको समयमा भनेका थिए कि उनी ओबामा मेयर स्वास्थ्य नीतिलाई हटाउनेछन् । यसको प्रत्यक्ष प्रभाव भारतजस्तो विकासशील देशका स्वास्थ्य क्षेत्रमा पर्नेछ । जबकि भारत पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य समस्याबाट गुज्रिरहेको छ । यी चुनौतीहरुलाई यदि दुबै देश मिलेर सामना गर्न सफ भए भने यो भन्नु गलत हुने छैन कि भारत र अमेरिका आगामी दिनमा विश्व स्तरमा आफ्नो स्थान बनाउन र आफ्नो हित पूरा गर्न पक्कै सफल हुनेछन् । (लेखक दिल्ली विश्वविद्यालयकोे शहीद भगत सिंह कलेजमा राजनीति विज्ञानका सहायक प्राध्यापक हुन् ।) आजतकबाट अनुवादित

दक्षिण भारतमा विश्वकै महँगो विवाह : किन हुँदैछ आलोचना ? 

riddy-familyदक्षिण भारतको कर्नाटका राज्यमा विश्वकै एउटा सबैभन्दा खर्चिलो वैवाहिक समारोहको आयोजना भइरहेको छ । पूर्व प्रान्तिय मन्त्री तथा एक जना विवादित खानी व्यवसायी जनार्दन रेड्डीले आफ्नी छोरी ब्रह्माणीको विवाहमा करिव आठ अर्ब रुपियाँ खर्च गर्न लागेको विवरणहरुमा जनाइएको छ । पाँच दिन चल्ने उक्त विवाहमा दशौँ हजार पाहुना निम्त्याइएको छ भने बलिउड कलाकारहरुले आफ्नो प्रस्तुती दिने बताइएको छ ।
आलोचकहरुले लाजमर्दो पाराले पैसाको प्रदर्शन गरेको भन्दै विवाहको आलोचना गरिरहेका छन् ।

तडकभडक
दशौँ लाख भारतीय सर्वसाधारण पाँच सय र एक हजार रुपियाँका नोटमा लागेको प्रतिबन्धका कारण छटपटिरहेको असहज परिस्थितिमा उक्त विवाहको खबर प्रकाशमा आएको हो । समाचार विवरणहरुका अनासार विवाहका लागि सुन र एलसीडी स्क्रिन जडित निम्ता कार्डका लागि डेढ करोड रुपियाँ भन्दा बढी खर्च गरिएको छ । त्यस्तै बेहुलीको साडीका लागि २७ करोड रुपियाँ भन्दा बढी र गरगहनाका लागि झण्डै डेढ अर्ब रुपियाँ खर्च गरिएको छ । भारतीय संचारमाध्यमका अनुसार विवाहस्थलमा ३ हजार निजी सुरक्षाकर्मी र ३ सय प्रहरीका साथै तालिमप्राप्त कुकुर र बम निस्क्रिय बनाउने सुरक्षा दस्ता पनि तैनाथ गरिएको छ । विवाहस्थलमा प्राचीन दरवार र मन्दिरको नक्कल गरि तीसंग मिल्दा संरचना पनि बनाइएका छन् ।

riddy-family-1कालोधन
भारतमा नगदमा आधारित अर्थ व्यवस्था छ र विवाहमा ज्यादा नगदै खर्च गर्ने गरिएको देखिन्छ । खानी व्यवसायी रेड्डीले बेंग्लोर र सिङ्गापुरमा रहेका उनका सम्पत्ति धरौटीमा राखिएको तथा विवाह समारोहको खर्चको भुक्तानी ६ महिना अघि नै गरिसकिएको जनाइएको छ । भड्किलो विवाहको समाचारसँगै कालो धन विरुद्धको भारतीय प्रधानमन्त्रीको कारबाही धनी व्यक्ति लक्षित छन् कि छैनन भनेर प्रश्न उठिरहेको छ । भारतीय जनता पार्टीका पूर्व नेता रेड्डीमाथि भ्रष्टाचारको आरोप लागेको छ र उनले तीन वर्ष जेलमा पनि बिताएका छन् । 

आफू माथि लागेका आरोप अस्वीकार गर्दै आएका रेड्डी एक वर्ष अघि जमानतमा रिहा भएका थिए । विवाहको समारोह स्थल बेंग्लोर प्यालेसमा केही महिना अघि बाटै तयारी गरिएको र विवाहको मन्डप र सजावटका लागि भारतीय चलचित्र उद्योग बलिउडका आठ जना निर्देशकहरुलाई निम्ताइएको जनाइएको छ । बीबीसी

मान्छेलाई पैसाको लोभ : रुसी अर्थमन्त्री २० लाख डलर घुसहित पक्राउ

alexiभनिन्छ, मानिस स्वभावैले लोभी हुन्छ । मानिसको यो लोभी प्रवृत्तिले कहिले कहाँ लगेर फसाउँछ थाहा हुँदैन । लोभले लाभ, लाभले विलाप । रुसका अर्थमन्त्रीले यो भनाइलाई सावित गरिदिएका छन् । 

रुसका अर्थमन्त्री एलेक्सी उल्याकायेब पक्राउ घुस लिएको आरोपमा परेका छन् । रुसको भ्रष्टाचार विरोधी संस्था इन्भेष्टिगेटिभ कमिटीका अनुसार मन्त्री एलेक्सी एक तेल कम्पनिबाट २० लाख डलर घुस लिएको आरोपमा पक्राउ परेका हुन् । मन्त्री एलेक्सी घुससहित रंगेहात पक्राउ परेको कमिटीकी प्रवक्ता स्वतलाना पेट्रोनेकोवलाई उद्धृत गर्दै रुसी समाचार एजेन्सीले जनाएको छ । रोजेनफण्टले अर्को तेल कम्पनी बासेनफण्टको ५० प्रतिशत स्वामित्वका लागि स्वीकृति दिँदा अर्थमन्त्री एलेक्सीले धम्की दिएर घुस लिएको समाचारमा जनाइएको छ । 
 
मन्त्री एलेक्सीविरुद्ध छिट्टै मुद्दा दायर गरिने इन्भेष्टिगेटिभ कमिटीले जनाएको छ । यदि घुस लिएको आरोप प्रमाणित भएमा उनलाई आठदेखि १५ वर्षसम्म जेल सजाय हुनसक्ने छ ।

उदाएको भारु र हराएको भारु (हेर्नुस् फोटोमा)

भारत सरकारले भारतीय ५ सय र १ हजार दरका नोटमा प्रतिबन्ध लगाएर २ हजार दरका नयाँ नोट निकालेको छ । कालोधन नष्ट गर्ने उद्देश्यले विद्यमान ठूला दरका नोट हटाएर भारत सरकारले थप सेक्युरिटी फिचर्ससहितका नयाँ २ हजार दरका नोट प्रकाशन गरेको हो । 

यस्तो छ, नयाँ २ हजार दरको भारु 

ic-2000-1 ic-2000-2 ic-2000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

यी हुन् प्रतिबन्धित भारतीय नोटहहरु

ic-500 ic-1000

ट्रम्पको जीतले विश्व सेयर बजारमा उथलपुथल : क्षणभरमै डुब्यो कराडौँ रकम

stock downअमेरिकाको ४५ औँ राष्ट्रपतिमा डोनाल्ड ट्रम्प निर्वाचित भएपछि विश्व सेयर बजारमा उथलपुथल आएको छ । अमेरिकी चुनावमा ट्रम्पको जीतको संकेतसँगै ग्लोबल मार्केटमा तीब्र गिरावट आएको हो । 

भारत सरकारले ५०० र १००० दरका भारतीय नोट बन्द गरेको प्रभाव नसकिँदै ट्रम्प राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि भारतीय सेयर बजारमा यसको डरलाग्दो असर देखियो । बम्बे स्टक एक्सचेन्जको तथ्याङ्क अनुसार ग्लोबल स्टक मार्केटमा खलबली मच्चिएको छ । बम्बे स्टकमार्केटमा १ मिनेटको बीचमा स्थानीय लगानीकर्ताले ७ लाख करोड रुपैयाँको नोक्सानी भोग्नुपरेको बताइएको छ । ८ नोभेम्बरमा बीएसआईमा सूचीकृत भएका कम्पनीको मार्केट क्याप १११.४४ लाख करोड रुपैयाँ थियो । बजार खुल्नेबित्तिकै यो आँकडा १०४.३५ लाख करोड रुपैयाँको अवस्थामा आइपुगेको हो । 

ट्रम्पको जितको सम्भावना देखिनेबित्तिकै अमेरिकाको बजारमा पनि तीब्र गिरावट आयो । एसएन्डपी फ्युचर्समा ५ प्रतिशतको गिरावट आउने बित्तिकै कारोबार रोकियो । अर्कातिर डाओ फ्युचर्समा ८०० अंकको गिरावट देखियो । जापानको निक्केई सेयर बजारमा पनि ५ प्रतिशतको गिरावट देखियो । 

बजार विज्ञहरुका अनुसार, डोनाल्डको आर्थिक नीति स्पष्ट छैन । उनको नीति बजारका लागि सही छैन । साथै रिपब्लिकनबाट राष्ट्रपति बन्दा विश्वभरको स्टक मार्केटमा दबाब पर्ने इतिहास रहेको छ । ट्रम्पको भिसा र विदेश कम्पनीको कारोबारमा कडाई गर्ने नीतिको असर सेयर बजारमा देखिएको हो । 

अमेरिका विश्वकै शक्तिशाली मुलुक हो । यहाँको अर्थतन्त्रको दिशाले अन्य मुलुकहरुको अर्थतन्त्रको दिशा निर्देश गर्दछ । सबैको अनुमान विपरीत ट्रम्प राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि विश्वभरका सेयर लगानीकर्तामा निराशा छाएको छ । विश्व सेयर बजारमा बुधबार देखिएको गिरावटले अझै निरन्तरता पाउने अनुमान विश्लेषकहरुले गरेका छन् । 

विश्वकै शक्तिशाली पदमा अर्बपति ट्रम्प : के होला अमेरिकाको भविष्य ?

trump

रिपब्लिकन उम्मेद्वार डोनाल्ड ट्रम्प सबैको अनुमान विपरित अमेरिकाको नयाँ राष्ट्रपति बनेका छन् । मत परिणमअनुसार उनले डेमोक्रेटिक उम्मेदवार हिलारी क्लिनटनलाई पछि पार्दै अमेरिकाको ४५ औँ राष्ट्रपति बन्न सफल भएका हुन् । आधिकारिक रुपमा २७० इलेक्टोरल मत पाएको घोषणा भएपछि उनले आफ्ना समर्थकहरुलाई सम्बोधन गर्दै धन्यवाद ज्ञापन गरेका छन् । समर्थकहरुलाई निराश नपार्ने प्रतिज्ञा समेत जाहेर गरेका छन् । आफ्ना देशवासीलाई मात्र नभई अन्य देशहरुलाई पनि न्यायपूर्ण व्यवहार गर्ने उनले बताएका छन् । 

ट्रम्पको हेडक्वार्टरमा विजयको उत्साह छाउँदा यता, क्लिन्टनले भने चुनावको विषयमा आज केही पनि प्रतिक्रिया नदिने भएकी छिन् । दुई कार्यकाल राष्ट्रपति भएका डेमोक्रेट पार्टीका राष्ट्रपति बाराक ओबामाले भने चुनावको दिन सम्बोधन गर्दै ’जे भए पनि भोलि बिहान सूर्य उदाउँछ’ भनेका छन् । उक्त भिडियो अहिले अमेरिकामा भाइरल भएको छ । 

यसअघि, ट्रम्पले फेरि पनि आफूले हारे नतिजा अस्विकार गर्ने बताएका थिए । निर्धारण गरिएभन्दा बढी समय  मतदान केन्द्र खुला राखेको आरोप उनले लगाएका थिए । उनकै पक्षमा बढी मत देखिएसँगै ट्रम्प पहिलोपटक गभर्नरको रुपमा कहिल्यै काम नगरेका व्यक्ति अमेरिकी राष्ट्रपति बनेका छन् । साथै, उनले सबैभन्दा धेरै उमेरमा राष्ट्रपति बन्ने रेकर्ड समेत राखेका छन् । 

अमेरिका विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली राष्ट्र हो । अमेरिकाको राजनीतिक परिवर्तनले विश्वका सबै मुलुकलाई प्रभावित बनाउने गर्दछ । अब डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकाको भविष्यको निर्णय गर्नेछन् भने अमेरिकाको भविष्यले विश्व अर्थतन्त्रको भविष्य निर्धारण गर्नेछ ।  

को हुन् डोनाल्ड ट्रम्प ?
सत्तरी वर्षका ट्रम्प जीवनशैली, व्यवहार, सम्पत्ती लगायतका कारण सँधै चर्चामा रहन्छन् । उनको व्यक्तिगत जीवनबारे पनि धेरैलाई चासो छ उनले तीन पटक विवाह गरेका छन् । पहिलो विवाह इभाना जेल्नी कोभासँग, दोस्रो मार्ला मेपलसँग र तेस्रो मिलिनिया नर्ससँग भएको थियो । उनी अहिले तेस्री श्रीमतीसँग छन् । । उनी न्यूयोर्कको प्रख्यात ट्रम्प टावरमा बस्छन् । ट्रम्प विलासी जीवनशैलीका सौखिन भए तापनि उनका पिता फ्रेड ट्रम्प एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका थिए । यसै कारण विशेषतः अमेरिकाका मध्यम वर्गियहरुले ट्रम्पलाई खुबै रुचाउँछन् । 

मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएर पनि रियलस्टेटमा लगानी गरेर फ्रेडले ठूलो सफलता हात पारे । नतिजास्वरुप आज डोनाल्ड ट्रम्प एक अर्वपतिको जीवन बाँचिरहेका छन् । यसबाहेक, ट्रम्प होटल र ट्रम्प प्यालेस लगायत उनका नामका थुप्रै सम्पत्तीहरु विश्वका थुप्रै सहरमा छन् । 

घरमा ट्रम्पलाई हतियारसँग खेलिरहेको भेटेपछि १३ बर्षको छँदा ट्रम्पलाई उनका पिताले न्यूयोर्क मिलिटरी एकेडेमीमा पठाए । गतल व्यवहार गरेको भन्दै उनी त्यहाँबाट निकालिए । लगत्तै अमेरिकाको प्रख्यात वार्टन बिजनेस स्कूलमा भर्ना भएर उनी व्यापार पढ्न थाले । त्यसपछि ट्रम्पले पारिवरिक व्यापारमा पिताको साथ दिए । रियलस्टेट बिजनेशसँगै, होटल र क्यासिनोमा लगानी विस्तार गरे । सन् १९७० मा घाटामा रहेको ग्राण्ड हायात होटललाई सात करोड डलरमा किनेर मर्मत गरी उनी रातारात करोडपती बन्न पुगे । 

सन् १९९६ देखि २०१५ सम्म ट्रम्प मिस युएसए र मिस युनिभर्स जस्ता ब्युटि कन्टेस्ट आयोजना गर्ने कम्पनीका मालिक थिए । कतिपय पुराना मिस युनिभर्सहरुले ट्रम्पको तारिफ गरेका छन् ।  कतिपयले उनीमाथि पटक पटक यौन दुव्र्यवहारको आरोप पनि लगाएका छन् । ट्रम्प विगतमा ’द एप्रिनटेस’ नामक टेलिभिजन सो समेत सञ्चालन गर्थे । यसले उनलाई सेलिब्रेटी बनायो । सन् २००४ मा उनको शो अमेरिकामा प्रख्यात बन्यो ।  

संक्षिप्तमा हेर्नुहोस्, को हुन् अमेरिकी राष्ट्रपतिका दाबेदार : क्लिनटन र ट्रम्प ?

अहिले अमेरिकामा चर्चा र परिचर्चाको शिखरमा रहेको बिषय भनेको नै राष्ट्रपतिको उम्मेदवारहरुको चुनाब हो । यसले अमेरिका मात्र नभई विश्वको ध्यान खिचेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति बन्नका लागि डोनाल्ड ट्रम्प र हिलारी क्निटनबिच कडा प्रतिष्पर्धा भइरहेको छ । विश्वकै शक्तिशाली मुलुक भएको नाताले अमेरिकी राष्ट्रपति को बन्ने भन्ने विषयमा सवत्र चासो छ । कोही ट्रम्पका पक्षमा छन् भने कोही क्लिनटनका पक्षमा वकालत गरिरहेका छन् । यो बीचमा अमेरिकी राष्ट्रपति दाबेदार क्लिनटन र ट्रम्प को हुन् त ? यो पनि जानीराख्नुस् : 

हिलारी क्लिनटन
hilariहिलारी क्लिन्टनको जन्म २६ अक्टुबर १९४७ शिकागोको इलिनोइसमा भएको थियो । हिलारीले ल को डिग्री एल युनिभर्सिटीबाट पुरा गरेकी हुन् । उनीले १९७५ मा अफुसंग कक्षामा पढने साथी बिल क्लिंटन संग बिहे गरिन् । जो अमेरिको पुर्व राष्ट्रपति पनि हुन् । 

१९९३ देखि २००१ सम्म बिल क्लिन्टन अमेरिकाको राष्ट्रपति हुदा हिलारी अमेरिकाको प्रथम महिला बन्न पुगिन् । २००७ मा आएर हिलारीले राष्टपति चुनावमा भाग लिने योजना बनाइन् । २००८ मा आएर यिनलाई यो कुराको स्पष्ट भयो कि बहुमत बराक ओबामा संग छ । ओबामाले आफ्नो जीत पछि हिलारी क्लिन्टनलाई राज्य सचिबमा नियुक्त गरे । यसरी नै हिलारीले २००९ देखि १३ सम्ममा सचिब पदको पुरा फाइदा उठाउन सफल भईन् । 

राष्ट्रपतिका लागि उम्मेदवारी दिएसँगै अमेरिकाको २४० बर्षको इतिहासमा प्रमुख राजनीतिक दलको प्रमुख राष्ट्रपति पदको उम्मेदवार बनेर चर्चामा आएकी उनी राष्ट्रपति बनिन् भने संसारकै सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाको रुपमा परिचित हुनेछिन् ।

डोनाल्ड ट्रम्प
donaldडोनाल्ड ट्रम्प रिपब्लिकन पार्टीका तर्फबाट अमेरिकी राष्ट्रपतिको प्रतिष्पर्धी हुन् । सत्तरी वर्षका ट्रम्प जीवनशैली, व्यवहार, सम्पत्ती लगायतका कारण सँधै चर्चामा रहन्छन् । उनको व्यक्तिगत जीवनबारे पनि धेरैलाई चासो छ उनले तीन पटक विवाह गरेका छन् । पहिलो विवाह इभाना जेल्नी कोभासँग, दोस्रो मार्ला मेपलसँग र तेस्रो मिलिनिया नर्ससँग भएको थियो । उनी अहिले तेस्री श्रीमतीसँग छन् । । उनी न्यूयोर्कको प्रख्यात ट्रम्प टावरमा बस्छन् । ट्रम्प विलासी जीवनशैलीका सौखिन भए तापनि उनका पिता फ्रेड ट्रम्प एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका थिए । यसै कारण विशेषतः अमेरिकाका मध्यम वर्गियहरुले ट्रम्पलाई खुबै रुचाउँछन् । 

मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएर पनि रियलस्टेटमा लगानी गरेर फ्रेडले ठूलो सफलता हात पारे । नतिजास्वरुप आज डोनाल्ड ट्रम्प एक अर्वपतिको जीवन बाँचिरहेका छन् । यसबाहेक, ट्रम्प होटल र ट्रम्प प्यालेस लगायत उनका नामका थुप्रै सम्पत्तीहरु विश्वका थुप्रै सहरमा छन् । 

घरमा ट्रम्पलाई हतियारसँग खेलिरहेको भेटेपछि १३ बर्षको छँदा ट्रम्पलाई उनका पिताले न्यूयोर्क मिलिटरी एकेडेमीमा पठाए । गतल व्यवहार गरेको भन्दै उनी त्यहाँबाट निकालिए । लगत्तै अमेरिकाको प्रख्यात वार्टन बिजनेस स्कूलमा भर्ना भएर उनी व्यापार पढ्न थाले । त्यसपछि ट्रम्पले पारिवरिक व्यापारमा पिताको साथ दिए । रियलस्टेट बिजनेशसँगै, होटल र क्यासिनोमा लगानी विस्तार गरे । सन् १९७० मा घाटामा रहेको ग्राण्ड हायात होटललाई सात करोड डलरमा किनेर मर्मत गरी उनी रातारात करोडपती बन्न पुगे । 

सन् १९९६ देखि २०१५ सम्म ट्रम्प मिस युएसए र मिस युनिभर्स जस्ता ब्युटि कन्टेस्ट आयोजना गर्ने कम्पनीका मालिक थिए । कतिपय पुराना मिस युनिभर्सहरुले ट्रम्पको तारिफ गरेका छन् ।  कतिपयले उनीमाथि पटक पटक यौन दुव्र्यवहारको आरोप पनि लगाएका छन् । ट्रम्प विगतमा ’द एप्रिनटेस’ नामक टेलिभिजन सो समेत सञ्चालन गर्थे । यसले उनलाई सेलिब्रेटी बनायो । सन् २००४ मा उनको शो अमेरिकामा प्रख्यात बन्यो ।  

ट्रम्प अमेरिकी राष्ट्रपति बने भने पहिलोपटक गभर्नरको रुपमा कहिल्यै काम नगरेका व्यक्ति अमेरिकी राष्ट्रपति बन्नेछन् । उनले सबैभन्दा धेरै उमेरमा राष्ट्रपति बन्ने रेकर्ड समेत राख्नेछन् ।

एजेन्सीहरुको सहयोगमा

सात दशकपछि फर्कियो ‘डलर अभाव’ : यस्ता छन् कारणहरु

carmen-reinhart-2कार्मेन रिनहार्ट – दोस्रो विश्वयुद्ध सकिएलगत्तै आर्थिक शब्दकोशमा नयाँ वाक्यांश थपिएको थियो— ‘डलरको अभाव’ । युरोपेली अर्थतन्त्रहरूले बृहत् युद्ध सम्बन्धित क्षतिको सामना गरिरहेका थिए । साथसाथै, उनीहरूले आफ्नो औद्योगिक आधार पुनर्निर्माणका लागि आफ्नो प्रयासमा अवरोधको श्रृंखलाको सामना गरिरहेका थिए । यसैबीच पुनर्निर्माणका लागि अमेरिका एक मात्र पुँजीगत उपकरण उपलब्ध गराउने मुलुकका रूपमा देखा पर्यो । त्यसैले अमेरिकी डलरमा पहुँचबिना युरोपेली अर्थतन्त्रले आफ्नो निर्यात बढाउन आवश्यक लागत प्राप्त गर्न सक्दैनथ्यो । 

सीमित रूपमा यदि कुनै हार्ड करेन्सी (अमेरिकी डलर वा सुन) को सञ्चिति साथमा भएको अवस्थामा निर्यातको आम्दानीबाट डलर प्राप्त गर्ने झिनो अवस्थामा युरोपेली अर्थतन्त्रले अन्य युरोपेली मुलुकबाट आयतलाई खुम्च्याएर आफ्नो चालू खाता घाटालाई संकुचित पार्ने प्रयास गरे । आयातमा भएको संकुचनले उनीहरूलाई अमेरिकाबाट पुँजी आयात गर्न पर्याप्त डलर संग्रह गर्नका लागि अनुमति दिन्छ भन्ने अपेक्षा सिर्जना भयो । तर, धेरै मुलुकले समान किसिमको उपाय अवलम्बन गरेकाले समानान्तर मुद्रा बजारको सिर्जना भयो । धेरैजसो युरोपेली मुलुक र जापानमा १९५० को दशकको सुरुदेखि कालोबजारको प्रिमियम अकाशियो । 

सात दशकपछि फर्किएको ‘डलर अभाव’
आज सात दशकपछि थप लचकदार विनिमय दरको नीतितर्फ विश्व आकर्षित भएको छ । र राष्ट्रिय सीमाहरूमा पनि पुँजीको बिनारोकतोक गतिविधिका बाबजुद डलरको अभाव पुनः देखिएको छ । वास्तवमै कतिपय विकासशील मुलुकहरूमा विगतका दुई वर्षको अवधिमा बजार उकालो लागेको छ भने विदेशी विनिमयका लागि कालो बजारको अवस्था देखा परेको छ । विशेष गरी डलरका लागि समानान्तर मुद्रा बजार फर्किएको छ ।

विद्यमान डलर अभावका कारणहरु
हाल डलर अभावको स्रोतका लागि द्वन्द्वपछिको पुनर्निर्माणको आवश्यकता छैन । योभन्दा पनि अफ्रिका, मध्यपूर्व, मध्यएसिया र ल्याटिन अमेरिका विशेष गरी भेनेजुएला तेल र वस्तुको मूल्यमा आएको गिरावटबाट नराम्ररी प्रभावित हुँदै आएका छन् । 

तेल र प्राथमिक वस्तुको मूल्यमा गिरावट
सन् २००० को सुरुदेखि चिनियाँ लगानी वृद्धिको नेतृत्वमा वस्तुको मूल्यमा वृद्धि भएको थियो । कतिपय वस्तु निर्यातक मुलुकहरूको विदेशी मुद्राको सञ्चिति कीर्तिमानी उच्च कायम भयो । यसलाई धेरैजसो अमेरिकी डलरमा राखियो र त्यो पनि अमेरिकी ट्रेजरीमा । वस्तुको मूल्य उकासिएको समयमा मुद्रा अधिमूल्यनको विरुद्धमा लागियो । यो नै सम्भवतः कतिपय केन्द्रीय बैंकले सामना गरेको प्रमुख चुनौती बन्यो । यो अवस्थामा केही मुलुकले आफ्नो मुद्राको डलरमा विनिमय दर तोक्ने कार्य गरे । अन्य कतिपयलगायत बढी लचकदार विनिमय दर निर्धारण गरेका रूस, ब्राजिल र कोलम्बियाको मुद्रा धराशायी भयो । बढी कठोर विनिमय दरको व्यवस्था गरेकाहरूले पनि ठूलो घाटा बेहोरे । किनभने मूल्य ओरालो लाग्ने अवस्था विद्यमान नै थियो । तेल र प्राथमिक वस्तुको मूल्यमा आएको गिरावटले यी मुलुकको मुद्रा धराशायी भएको हो ।

dollorनिरन्तर बढिरहेको डलर अभाव
२०१५ देखि पुँजी नियन्त्रणमा कडाइ गरियो र करेन्सी पेगको समायोजन गरियो या त्यागियो । अनौपचारिक मुद्रा व्यापारीलाई जरिवाना लगाउने, चेतावनी दिने तथा जेल हाल्नेसमेत काम पनि सफल हुन सकेन । इजिप्ट, नाइजेरिया, इरान, अंगोला, उज्वेकिस्तान र दक्षिणी सुडानमा डलर अभावको अवस्था अझै नराम्रो भयो । २०१२ मा विनियम दर एकीकृत गरिएको म्यानमारमा डलरका लागि समानान्तर बजार पुनः सिर्जना भयो । अवस्था जटिल भयो । जुन, अतीको अवस्थामा केन्द्रित गर्नका लागि उपयोगी सावित भयो । सन् २००० देखि २०१६ सम्मको अवधिमा विदेशी विनिमयको विषयमा डलर अभाव, कालो बजार र समानान्तर बजारजस्ता शीर्षकका समाचारहरू आए । २०१४ देखि यसमा थप वृद्धि भयो । 

नाइजेरियाजस्तो मुलुकमा विनिमय दरको बिना रोकतोकको अवस्थाले समानान्तर बजार प्रिमियमलाई हटाउन सकेन । किनभने वस्तुको मूल्य ओरालो लागेकाले मुद्राको अवमूल्यनले पनि निर्यातलाई त्यति धेरै बढाउन सक्दैन । वस्तुले नै यी मुलुकको निर्यातीत क्षेत्रमा वर्चस्व कायम राख्दै आएको छ । सार्वजनिक र निजी ऋणहरू अमेरिकी डलरमा अंकित हुने भएकाले पनि यी मुुलुकको निर्यात मुद्राको अवमूल्यनले मात्रै उकालो लाग्ने देखिँदैन ।

डलर अभावले जन्माएको खाद्यान्न अभाव
इजिप्ट र भेनेजुएलाका साथसाथै उपसहारा अफ्रिका जस्ता केही मुलुकहरूमा डलरको अभावले खाद्यान्न अभावको अवस्था पैदा भयो । यी मुलुकहरू खाद्यान्नका लागि ठूलो परिमाणमा आयातमा निर्भर रहँदै आएका छन् । आयातमाथिको कठोरता, यसले सिर्जना गरेको अभावको अवस्था र अकासिएको कालोबजारको मूल्यले दयनीय अवस्थामा रहेका जनसंख्या बढी जोखिममा परेका छन् ।

आईएमएफको कार्यक्रमको आशा
युद्धपछिको युरोपमा देखिएको डलर अभावको अवस्थामा राहत दिने किसिमबाट अनुदानको व्यवस्थाबाट मार्शल प्लान ल्याइएको थियो । यसको समानान्तर हुने गरी कुनै आधुनिक योजना आएका छैनन् । हालको निर्धारणमा १९८० को दशककै जस्तो बढी विश्वसनीय अवस्थाको अपेक्षा गर्न सकिन्छ । धेरै उदीयमान र विकासशील मुलुकले आईएमएफको कार्यक्रमको आशा गरिरहेका छन् । 

(कार्मेन रिनहार्ट हार्वर्ड युनिभर्सिटीको केनेडी स्कुल अफ गभर्नमेन्टमा इन्टरनेसनल फाइनान्सियल सिस्टमकी प्राध्यापक हुन् ।) प्रोजेक्ट सिन्डिकेटबाट अनुवाद गरिएको