Saturday , February 25 2017

अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ

विश्व बैँकद्धारा नयाँ कार्यको सुरुवात : अब महामारी फैलिए बिमा हुने

the world bankअब महामारी फैलिए बिमा हुने भएको छ । बहुपक्षीय कर्जादाता निकाय ‘विश्व बैङ्क’ले महामारी बीमा योजना घोषणा गरेको हो । बैङ्कका अध्यक्ष जोम योङ किमले जापानको सेण्डाईमा चलिरहेको जी–सेभेनको बैठकमा शनिवार नयाँ ‘पण्डेमिक इमर्जेन्सी फाइनान्सिङ फ्यासिलिटी’ (पीईएएफ)को घोषणा गरेका हुन् । यस बीमा योजनाअन्तर्गत विश्वमा ठूलो महामारी फैलिएको स्थितिमा सोको रोकथाम र नियन्त्रणका लागि तीव्र गतिमा रकम सञ्चालन गरिनेछ । 

महामारीले धेरै जनसंख्या र कमजोर अर्थतन्त्रलाई खतरा र्पुयाएमा पीईएएफले अन्तरराष्ट्रिय र राष्ट्रिय प्रतिक्रियालाई तीव्रता दिने किमले बताएका छन् । पीईएफ महामारी बीमा र ऋणपत्र दुवैको मिश्रण भएको किमको भनाइ छ । सन् २०१४ मा पश्चिम अफ्रिकामा इबोलाको महामारी फैलिएपछि सोको निवारणमा दाताहरूले निकै सुस्त प्रतिक्रिया दिएका थिए । यसकै प्रत्यक्ष प्रतिक्रियास्वरूप विश्व बैँकले उक्त बीमा योजना घोषणा गरेको हो । महामारी फैलिएको स्थितिमा सोको नियन्त्रणका लागि तीव्रताका साथ काम गर्ने प्रभावकारी अन्तरराष्ट्रिय प्रणाली नै नभएकाले बैङ्कले पीईएफको घोषणा गरेको बताइएको छ । 

पश्चिम अफ्रिकामा इबोला सङ्क्रमण देखिएपछि विश्व बैङ्कले सोको निवारणमा तीव्रताका साथ कदम चालेको थियो । तर, विश्वभरिबाट त्यहाँ स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गर्न, आवश्यक सामग्रीहरूको आपूर्ति गराउन र सेरा लियोन, गिनी र लाइबेरियाजस्ता देशहरूमा अन्य उद्धार सामग्री परिचालनका लागि करोडौं डलर जुटाउन महिनौं लागेको थियो । इबोलाबाट करीब ११ हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो भने यसका कारण महीनौं पश्चिम अफ्रिकाको आर्थिक गतिविधि पनि प्रभावित बनेको थियो । ‘महामारीले विश्व स्वास्थ्य र आर्थिक सुरक्षामा गम्भीर खतरा उत्पन्न गरेको छ,’ किमले भने । केही समयअघि पश्चिम अफ्रिकामा इबोलाको महामारी फैलिने डरमा कोही पनि तयार नरहेको र यसले सम्पूर्ण विश्वका लागि ‘वेक–अप कल’को काम गरेको उनले बताएका छन् ।

लन्डनसँग सुन राख्ने ठाउँ किन्दै चिनियाँ बैँक

vaultआईसीबीसी स्टान्डर्ड बैँक लन्डन भल्ट(सुन राख्ने ठाउँ) किन्ने पहिलो चिनियाँ बैँक बन्ने भएको छ । बहुमूल्य धातूहरुको व्यवसाय विस्तार गर्ने योजनाअन्तर्गत आईसीबीसीले सो भल्ट किन्न लागेको जनाएको छ । २ हजार मेट्रिक टनसम्मको परिणामका बहुमूल्य धातू राख्न सकिने सो भल्ट आईसीबीसीले जुलाईमा किन्ने बताइए पनि यससम्बन्धि वित्तीय विवरण भने खुलाइएको छैन । 

लन्डनस्थित बारक्लेजले यस्तो भल्टहरु बेच्ने गरेको छ । चिनले किन्न लागेको सो भल्ट निर्माण गर्न १ वर्षभन्दा बढी समय लागेको थियो । आईसीबीसी बैँक गत साता लन्डनको बहुमूल्य धातु प्रणालीको सदस्य बनेको थियो ।  
 

भारतबाट किन हात झिक्दैछ रोयल बैंक अफ स्कटल्यान्ड ?

rbsरोयल बैंक अफ स्कटल्यान्ड (आरबीएस)ले भारतमा बैंकिङ कारोबार बन्द गर्ने भएको छ । बैंकले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै यो वर्षको अन्त्यसम्म बैंकिङ कारोबार बन्द गरी भारतबाट निस्कने योजना रहेको जनाएको छ । हालसम्म विभिन्न ३८ देशमा बैँकिङ कारोबार गर्दै आएको बैँक विश्वव्यापी बैंकिङ कारोबार १३ देशमा मात्र सीमित गर्ने योजनाअन्तर्गत भारतबाट बाहिरिन लागेको हो । 

आरबीएसले भारतमा रहेका १० वटै शाखा बन्द गर्ने छ । आरबीएसको भारतस्थित बैंकिङ कारोबारमा ४ सय कामदार कार्यरत छन् । आरबीएसले लागत कटौती गर्न करिब ८ वर्षदेखि कार्य अगाडि बढाउँदै आएको छ । सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि बैंकले यो कार्य सुरु गरेको थियो ।

यसअघि बारक्लेजले भारतमा नगद कारोबार बन्द गर्ने जनाएको थियो । बारक्लेजको समग्र करपूर्वको मार्च मसान्तसम्मको त्रैमासिक मुनाफा २५ प्रतिशतले तल झर्यो । एक वर्षअघि सोही अवधिमा मुनाफा १.०५ अर्ब बेलायती पाउन्ड थियो । तर, यो मार्चमा यो ७९ करोड ३० लाख बेलायती पाउन्डमा झरेको छ ।

सन् २०१५ मा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले पनि भारतका धेरै कारोबार बन्द गरेको थियो । २३ फेब्रुअरीमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले भारतबाट ९८ करोड १० अमेरिकी डलरबराबरको घाटा भएको जनाएको थियो । 

विद्यालय पुनर्निर्माणमा अमेरिकी वित्तीय कम्पनिको ५० लाख सहयोग

moneyएक अमेरिकी वित्तीय कम्पनी क्यापिटल फन्डिङ समूहले भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त नुवाकोटको एक विद्यालय पुनःनिर्माण तथा स्वास्थ्य केन्द्रको सेवा विस्तारका लागि ५० लाख रूपैयाँ सहयोग गरेको छ । अमेरिकाको बाल्टिमोरमा मुख्य कार्यालय रहेको सो समूहले गरेको सहयोगमध्ये ३५ लाख कविलास माध्यामिक विद्यालायको र १५ लाख रूपैयाँ आधारभुत स्वास्थ्य सेवा क्लिनिकमा खर्च गरिने जनाइएको छ । नुवाकोटको कविलास गाविस—२ मा रहेको सो विद्यालय गतवर्ष २०७१ वैशाख १२ को भूूकम्पका कारण पूर्णरुपमा ध्वस्त भएको थियो । 


 

चिनमा बाझियो मौद्रिक नीति : कार्मेन रिनहार्टको विश्लेषण

carmen-reinhart-2चिनियाँ नीति निर्माताहरूले आफ्नो मुलुकको समस्यालाई सम्बोधन गर्नका लागि लिएको लक्ष्य अमिल्दो देखिएको छ । समस्याग्रस्त बैंकहरूलाई र थलिएको अर्थतन्त्रलाई तरलता उपलब्ध गराउँदा एउटा विस्तारित अवधिमा केन्द्रीय बैंकहरू स्थिर विनिमय दर कायम गर्न असक्षम हुँदै आएका छन् । वास्तवमै मौद्रिक अभावले स्वदेशी बैंकहरू र वास्तविक अर्थतन्त्रमा मुद्रामाथिको गतिविधि तीव्र पार्ने आवश्यकता पर्ने भएसँगै सो लक्ष्य कठिन हुन आउँछ । 

लामो समयको कर्जाको वृद्धिपछि वाणिज्य बैंकहरूले व्यापक मात्रामा बढेको खराब कर्जाको सामना गर्दै आएका छन् । स्वाभाविक किसिमको मौद्रिक नीति प्रतिक्रियाले तरलता बढाउने, ब्याजदर कम गर्ने र कतिपय अवस्थामा केन्द्रीय बैंकबाट कर्जाको स्वरूपमा प्रत्यक्ष सहयोग उपलब्ध गराउने गर्छ । २००८ को वित्तीय संकटपछि विकसित अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा सोही नीति अपनाएका थिए । मुद्रा र अर्थतन्त्रमा विश्वासको अवस्था धरमराएको, विदेशी लगानीकर्ताले देशबाट धमाधम आफ्नो पैसा बाहिर लान थालेको र स्थानीय बासिन्दाले पनि त्यस्तै अभ्यास गर्न थालेको समयमा विनिमय दरलाई सहयोग गर्नका लागि व्याज दर कम गर्नु र मौद्रिक अवस्थालाई खुकुलो पार्नुलाई उत्तम कदम मान्न सकिन्नँ । जब अर्थतन्त्रमा हलचल सुरु हुन्छ, यसका लागि आवश्यक पर्ने आन्तरिक कदम उठाउनलाई रोक्न अत्यन्त कठिन हुने केन्द्रीय बैंकहरूले पाउने गरेको इतिहासले देखाएको छ । 

थाइल्यान्ड : एक उदाहरण
चिनियाँ अर्थतन्त्रको भविष्यका बारेमा खेस्रा मूल्यांकन गर्नेहरूका लागि सन् १९९७ मा थाइल्यान्डमा के भएको थियो भनेर फर्केर हेर्ने काम बुद्धिमानी हुन आउँछ । उक्त समयमा थाइल्यान्डको मुद्रा भाट धराशायी भएपछि यो एसियाली वित्तीय संकटको कारण बनेको थियो । अवश्य पनि सन् २०१६ मा चीनको अवस्था १९९७ मा थाइल्यान्डको अवस्थाको दाँजोमा धेरै कुराबाट फरक देखिँदै आएको छ । तर, चालू अवस्थाको पुँजी पलायनप्रति उनीहरूले देखाएको प्रमुख जिम्मेवारीमा धेरै कुराको समानता छ । थाइल्यान्डले १९९७ मा पुँजीको बाह्य प्रवाहलाई नियन्त्रण सञ्चालनमा ल्याएको थियो । 

पुँजीको बाह्य प्रवाह रोक्ने प्रयास
२००३ देखि २०१२ सम्मको अवधिमा चीनलगायत कतिपय केन्द्रीय बैंकहरूले ठूलो परिमाणको पुँजीको बाह्य प्रवाह रोक्ने अभ्यास गरे । आफ्नो मुद्राको अधिमूल्यन रोक्नका लागि उनीहरूले डलर खरिद गरे । उनीहरूले विदेशी विनिमयको सञ्चितिबाट आउने विस्तारित प्रभावलाई पनि कम गरे । यसका लागि उनीहरूले वाणिज्य बैंकको सञ्चितिको मापदण्डलाई बढाउने निर्णय समेत गरेका थिए । यो नीतिको परिणामस्वरूप मुद्रा वृद्धिको दाँजोमा चीनको विदेशी विनिमयको सञ्चितिको अनुपात २००३ देखि २००८ सम्मको अवधिमा झन्डै दोब्बर भयो । 

चीनले अपनाएको नीति र त्यसको प्रभाव
चीनले यो वर्षको सुरुमा आफ्नो नियन्त्रणलाई कडा पार्यो । यसैगरी सञ्चितिको ठूलो सुरक्षा कवचले पनि केही समयका लागि संकटलाई रोकेर राख्न सहयोग गर्नेछ । तर प्रवृत्तिलाई उल्टाएसँगै खरिदको समय समान भएको छैन । पिपुल्स बैंक अफ चाइनाको विदेशी विनिमयको सञ्चिति २०१४ को मध्यमा उचाइमा पुगेको थियो । तर, त्यसयता यसमा २० प्रतिशतले गिरावट आइसकेको छ । 

नीति नै वित्तीय संकटको आधार
२००८ देखि धेरैजसो चिनियाँ प्रोत्साहन नीतिहरू विश्वव्यापी वित्तीय संकटलाई आधार बनेर आउन थाल्यो । यसमा विस्तारित मौद्रिक र कर्जा नीतिहरू रहेका छन् । परिणामस्वरूप २००८ देखि २०१४ सम्मको अवधिमा विदेशी विनिमयको सञ्चितिको तुलनामा मुद्राको वृद्धि बढी भयो । सन् २०१४ देखि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चिति घटे पनि मौद्रिक विस्तार कायम रह्यो । यदि कसैले सञ्चितिबाट पैसाको अनुपातलाई हेर्छ भने सञ्चितिको तथ्यांकलाई मात्रै आधार मानेर गरिएको सुझावको दाँजोमा यसले ल्याएको विपरीत प्रभाव थप बलियो भएको छ । वास्तवमै यसको अनुपात २००३ को तहमा झरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डभन्दा न्यून नै भए पनि अमेरिकी डलर अंकित चिनियाँ कर्पोरेट ऋण पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको छ । चीनले हाल ३.२ ट्रिलियन डलरको विदेशी विनिमयको सञ्चिति ओगट्दै आएको छ ।

प्रतिवद्धता र नीतिबिचको बेमेल
विनिमय दरलाई यथावतै कायम राख्ने चीनको प्रतिबद्धता थप सुविधाजनक मौद्रिक नीतितर्फ जाने पछिल्लो प्रयाससँग अमिल्दो देखिएको छ । पुँजीको बाह्य प्रवाहलाई रोक्न गरिएको प्रयास पनि त्यति प्रभावकारी हुन सकेको छैन । यदि पिपुल्स बैंक अफ चाइनाले वित्तीय स्थायित्वलाई प्राथमिकता दिन्छ र अन्तिम कर्जादाताको भूमिका पूरा गर्ने प्रतिबद्धता गर्छ भने देशको विदेशी विनिमयको सञ्चिति ह्वात्तै ओरालो लाग्नुपूर्व उसले अवमूल्यनलाई अनिवार्य रूपमा स्वीकार गर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । चीनले रेन्मिन्बीलाई चाँडै तैरने अवस्थामा आउन दिनका लागि अनुमति दिनुपर्ने अवस्था पाउन सक्छ । (कार्मेन रिनहार्ट हार्वर्ड युनिभर्सिटीको केनेडी स्कुल अफ गभर्नमेन्टका अन्तर्रा्ष्ट्रिय वित्त प्रणालीकी प्राध्यापक हुन् ।)एजेन्सी

बेलायतमा विदेशी मुद्रा अभाव हुने संकेत, आईएमएफले दियो यस्तो सुझाव

englandअन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ)ले बेलायतको केन्द्रीय बैङ्कलाई विदेशी विनिमय स्वापका लागि तयार हुन सुझाव दिएको छ । जुन २३ मा बेलायतको यूरोपेली सङ्घको सदस्यताको विषयमा हुने जनमत सङ्ग्रहले विश्वको सबैभन्दा ठूलो मुद्रा कारोबार हुने बेलायतलाई प्रभावित पारेमा बैङ्क अफ इङ्ल्याण्ड (बीओई)ले अन्यत्रका केन्द्रीय बैङ्कसँग विदेशी मुद्रा माग्नुपर्ने स्थिति सृजना हुन सक्ने भन्दै कोषले यस्तो सुझाव दिएको हो ।

उक्त जनमतपछि पाउण्ड स्टर्लिङको भाउमा अत्यधिक उतारचढाव हुन नदिन बजारमा हस्तक्षेप गर्नसमेत बीओई तयार हुनुपर्ने र यसका लागि बैङ्क स्वाप सुविधा सुचारु गर्नसमेत तयार हुनुपर्ने आईएमएफको भनाइ छ । लण्डनका बैङ्कहरू जनमत सङ्ग्रहले उत्पन्न गराउने परिस्थितिको सामना कसरी गर्ने भन्नेबारेमा बीओईसँग छलफलरत रहेको अन्तरराष्ट्रिय समाचार संस्थालाई त्यहाँको बैङ्किङ उद्योगका एक वरिष्ठ व्यक्तित्वले बताएका छन् । 

आईएमएफले शुक्रवार बेलायती अर्थतन्त्रबारे एक प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै बीओईलाई आवश्यक परेको खण्डमा अरू पनि स्टर्लिङ उपलब्ध गराउन सक्ने बताएको थियो । उक्त प्रतिवेदनमा बेलायत ईयूमा बस्ने वा नबस्ने भन्नेबारेमा हुने जनमत सङ्ग्रहले मुद्रा बजारमा तनाव सृजना गराउने चेतावनीसमेत दिइएको थियो । सन् २०१५ को जनवरीमा स्वीट्जरल्याण्डको केन्द्रीय बैङ्कले स्वीस फ्र्याङ्कको डलरसँगको आबद्धता हटाउँदा बेहोर्नु परेको अप्ठ्यारो दृष्टिगत गर्दैै विदेशी मुद्रा सटही गर्ने बैङ्कहरूले आफ्ना ग्राहकलाई मुद्रा बजारमा व्यापक उतारचढाव आउने चेतावनीसहितको पत्र पठाएको बताइएको छ । यद्यपि, विदेशी मुद्रा विनिमय कारोबारको आयतनका आधारमा शीर्ष तीन ठूला बैङ्कहरू सिटी, दायचे र बार्कलेजले भने यसबारेमा तत्कालै कुनै प्रतिक्रिया नदिएको बताइएको छ । एजेन्सी

ओरालो गतिमा जर्मनीको मुद्रास्फीतिदर, यस्ता छन् कारणहरु

germanyअप्रिल महिनामा जर्मनीको वार्षिक मुद्रास्फीतिदर नकारात्मक देखिएको छ । जर्मनीको तथ्यांक विभागका अनुसार गत वर्षको यसै महिनाको तुलनामा जर्मनीको उपभोक्ता मूल्य सूचकमा पनि ०.१ प्रतिशतको गिरावट आएको देखिएको छ । गत मार्च महिनामा जर्मनीको वार्षिक मुद्रास्फीतिदरको नतिजा ०.३ प्रतिशत बराबरको रहेको थियो । गत महिनाको अन्तिममा नै जर्मनीको मुद्रास्फीति दर नकारात्मक रहने अनुमान गरिएको थियो ।

कमजोर तेलको मूल्यको प्रभाव
कच्चा तेलको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कमजोर रहेकाले सोको प्रभाव जर्मनीको मुद्रास्फीतिदरमा देखिएको हो । कमजोर तेलको मूल्यका कारण जर्मनीको अर्थतन्त्र लामो समयदेखि समस्यामा रहेको छ । युरोपको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको मुलुकको अर्थतन्त्रमा देखिएको कमजोर नतिजाका कारण समग्र युरोपकै खनर्थिक नतिजा कमजोर देखिएको छ । युरोपको व्याजदरको नतिजा निकै कमजोर स्तरमा रहेको युरापेली बैँकहरुले बताएका छन् । 

सुधारको लागि १० खर्ब युरोको योजना
मुद्रा गिरावटको यो अवस्थामा सुधार ल्याउन १० खर्ब युरो बराबरको योजना जर्मनीले अघि सारेको थियो । यस योजनाले जर्मनीको अर्थतन्त्रमा सुधार आउने अपेक्षा गरिएको थियो । यद्यपि, अप्रिल महिनामा यसको प्रभाव देखिएन । यसअघि, विश्वबजारको कमजोर आर्थिक नतिजाका बाबजुद पनि जर्मनीले गत वर्षको अवधिमा सन्तुलित आर्थिक वृद्धिदर हासिल गरेको थियो । यो अवस्थालाई जोगाएर राख्न नसक्नु जर्मनीको कमजोरी रहेको टिप्णी विज्ञहरुले गरेका छन् ।

यसकारण राखिन्छ स्विस बैंकमा पैसा : कालोधनको सुरक्षामा लोभिन्छन् धनाढ्यहरु 

swiss bankतपाईलाई थाहा छ ? संसारका धनाढ्यहरुले किन आफ्नो रकम राख्न स्विस बैंक रोज्छन् ? थाहा छैन भने धन्दा नमान्नुस् । बैंकिङ खबर डटकमले यसबारे जानकारी दिने जमर्को गरेको छ । हामीले बेलाबखतमा सुनेका छौँ – विभिन्न समयमा बैंकहरु लुटिएका, चोरी भएका, अत्यावश्यक पर्दा एटिएम नै नचलेका, बन्द भएका, त कहिलेकाहिँ एकाउन्ट नै ‘ह्याक’ भएका घटनाहरु । हो, यि यस्ता दोहोरीरहने घटनाबाट र संभावित समस्याबाट मुक्ति पाउन संसारभरका धनाढ्यहरुको रोजाईमा पर्ने गरेका छन्, स्विस बैंक अर्थात् स्विजरल्याण्डका बैंकहरु ।

विश्व बैंकलाई चुनौति दिँदै स्विस बैंक 
कुनै पनि देशको बैकिङ क्षेत्र भनेको त्यस देशका जनताहरूलाई चाहिने वित्तिय सेवा प्रदान गर्ने निकाय हो । सुरक्षित, भरपर्दो तथा विश्वासिलो तवरबाट पैसा जम्मा गर्न र आवश्यक पर्दा गर्जो टार्न सक्ने क्षमता बैंकसँग हुन्छ, भन्ने आम मानिसको बुझाई पनि छ । विश्वका हरेक देशसँग आ–आफ्नो प्रक्रियाबाट सञ्चालन हुने बैंकहरु छन् । यिनीहरुले आफ्नो देशको कानुनमा रहेर आफ्ना काम तथा कार्वाहि सञ्चालन गरेका हुन्छन् । हरेक बैंकले आफ्नो बैंकिङ च्यानलबाट गरेको कारोबार सुरक्षित हुन्छ, भनेर विज्ञापनिक सामाग्रीहरुबाट प्रचारप्रसार गर्ने गरेका हुन्छन् । यद्यपी बचतकर्तालाई कम ब्याजदर लगाउने र ऋण प्रवाह गर्दा मँहगो ब्याजदर लगाउने परिपाटिबाट बैंकहरु मोटाएका हुन्छन् भन्ने टिकाटिप्पणी पनि बेलाबखतमा आउने गरेको छ । यता बचतकर्ताले पनि आफ्नो रकम सुरक्षित होओस् भनेर ढुक्कसँग बैंकलाई जिम्मा दिएका हुन्छन् । संसारभरका मुलुकमा पुँजी लगानी गर्ने शक्तिशाली मानिएको विश्व बैंकलाई समेत चुनौति दिने स्विस बैंकका केहि ‘खास’ विशेषताहरु छन् । 

कालोधन सुरक्षित र गोप्य राखिन्छ, स्विस बैंकमा 
स्विस बैंकमा राखिएको अधिकांश रकम कर छली, भ्रष्टाचार, अवैध कारोबार, तथा अन्य आयस्रोतबाट आएका अतिरिक्त पैसा नै हो । यस्ता अवैधानिक बाटोबाट आएको अकुत सम्पत्ति लुकाउने ठाउँ स्विस बैंक नै हो । विश्वमा आर्थिक रुपले समृद्ध मानिएको मुलुक अमेरिकाका धनाढ्यहरुले समेत अकुत सम्पत्तिको कर छल्नका लागि स्वीस बैँक नै प्रयोग गर्ने गरेको बताइन्छ । भारतीय व्यापारी तथा केही पुर्व राजनीतिज्ञहरुको मात्रै ५ सय ४३ दशमलव ५४ विलियन डलर कालो धन स्विस बैंकमा रहेको अनुमान गरिएको छ । एकताका भारत सरकारले कालो धनको छानविन गर्ने घोषणा गरेपछि चार बर्ष भित्र १४ हजार करोड रुपैंया रकम स्विस बैंकबाट झिकिएको तथ्य फेला परेको थियो । निकै ठुलो अर्थतन्त्र भएको मुलुक भारतमा रहेको पैसाको करिब दुई तिहाइ पैसा स्विजरल्याण्डका दुइवटा बैंकसँग मात्र रहेको  बताईन्छ । यसबाहेक अन्य युरोपियन मुलुकका अवैध पैसा आर्जन गर्ने धनाढ्यहरु पनि स्विस बैँकमा पैसा राख्न पाउँदा गोपनियता र सुरक्षाका हिसाबले लोभिने गरेको तथ्यांकहरु सार्वजनिक भएको एजेन्सीहरु बताउँछन् । 

संसारमै नभएको नियम छ स्विस बैँकमा
हामीलाई थाहा छ, संसारका हरेक देशको पुलिस प्रशासन, राजस्व विभाग तथा अदालतले आवश्यक परेमा जुनसुकै खातावाला व्यक्तिका बारेमा पनि आवश्यक जानकारी लिन सक्छ । तर बैंकिङ सम्बन्धि स्विजरल्याण्डको कानुन अन्य देशभन्दा फरक किसीमको छ । स्विजरल्याण्डमा संघीय बैंक नियन्त्रण आयोग बाहेक कुनै पनि निकायले खातावालाको बारेमा जानकारी माग्न सक्दैनन् । ‘स्विस बैंकिङ एक्ट १९३४’ मा बैंकले खातावालाको अनुमतिबिना खाता नम्बर पनि सार्वजनिक गर्दैनन् । सन्  १९३४ मा कानुन लागु भएपछि देशको संघीय बैंक नियन्त्रण आयोगले मात्र सामान्य निगरानी गर्न सक्ने भनिएको छ । त्यस कारण पनि अकुत सम्पत्तिवालाहरुको एउटै गन्तव्य बन्ने गरेको छ स्विस बैँक ।

यसकारण मरिमेट्छन् धनाढ्यहरु 
संसारको बैंकहरु भन्दा फरक किसीमको अधिकार राखेको स्विस बैंक यस्तो बैंक हो, जहाँ रकम राखेपछि हराउने, एकाउन्ट ह्याक हुने, लुटिने, छानबिन हुने लगायतका कुनैपनि समस्या हँुदैन । त्यसकारण पनि यदि कसैले भ्रष्टाचार गरेर वा अन्य अवैधानिक बाटोबाट कमाएको रकम स्विस बैंकमा जम्मा गर्यो भने छानविनको लागि स्विस बैंकले सबै ढोका बन्द गरेको हुन्छ । आफूले कमाएको अकुत सम्पत्ति सुरक्षित तरीकाले बैंकमा राख्नको लागि पनि धनाढ्यहरु मरिहत्ते गर्छन् । त्यसकारण संसारभरीकै अधिकांश भ्रष्टाचार गरेको पैसा, कालो धन, अवैधानिक बाटोबाट आर्जन गरेको अतिरिक्त पैसा स्विस बैंकमा राखिन्छ । एक अध्ययन अनुसार करिब ४०० भारतीय नागरीकले स्विस बैकमा पैसा राखेका छन् । भारतले स्विजरल्याण्डमा भारतीय नागरिकले राखेको कालो धनको केहि विवरण पाएको छ । भारतीयहरुले ठुलो रकम स्विस बैंकमा राख्नुको कारण पनि सबै बचतकर्ताको जानकारी गोप्य हुनु नै हो । समाचारमा जनाईएअनुसार संसारभरका अधिकांश कालो धन होस् चाहे सेतो धनले स्विस बैंकको लगानी बढाउन सहयोग गरिरहेका छन् । हाल स्विस बैंकसँग १ हजार ५ सय ३० अर्ब स्विस फ्रयाङ्क अर्थात् १ लाख ४४ हजार अर्ब रुपैयाँ निक्षेप रहेको छ । 

१ दशमलव ७ प्रतिशत ब्याजदर !
यतिका जानकारी पाएपछि तपाईलाई लाग्न सक्छ, स्विस बैंकले धेरै नै ब्याजदर दिन्छ होला भनेर । तर हैन, स्विस बैंकको ब्याजदर निकै कम छ । सन् २००१ देखि २०१४ सम्म स्विजरल्याण्डका बैंकले दिने ब्याज १ दशमलव ७ प्रतिशतको अनुपातमा रहेको छ । यो समयको बिचमा एकताका हाल सम्मकै सबैभन्दा बढि ब्याज अर्थात् ३ दशमलव ५० प्रतिशत मात्र दिएको थियो ।

छिमेकी मुलुक भारतमा यसरी चल्छन् बैँक तथा वित्तीय संस्था

reserve bank of indiaभारतमा अठारौँ शताब्दीको अन्त्यतिर आधुनिक बैँकिङ प्रणालीको सुरुवात भएको मानिन्छ । भारतमा औपचारिक रुपमा बैँकिङ कारोबारको सुरुवात गर्ने पहिलो बैँकको रुपमा हिन्दुस्तान बैँकको स्थापना सन् १७७० मा भएको थियो । त्यस्तै, जेनेरल बैँक अफ इन्डिया सन् १७८६ मा स्थापना भएको थियो । तर, सन् १७९१ भन्दा बढी समय चल्न सकेन । हालसम्म सञ्चालनमा रहेको सबैभन्दा ठूलो र पूरानो बैँक स्टेट बैँक अफ इन्डिया हो जसको स्थापना बैँक अफ कलकत्ताको नामबाट सन् १९०६ मा भएको थियो भने सन् १९०९ मा बैँक अफ बंगालको रुपमा पुनः नामाकरण गरिएको थियो । हाल भारत सरकारको स्वामित्वमा रहेका तीन वटा बैँकमध्येको एउटा बैँक थियो बैँक अफ बंगाल । भारत सरकारको स्वामित्वमा सञ्चालित अन्य दुई बैँकहरु बैँक अफ बम्बई र बैँक अफ मद्रास थिए । यी तीनै वटा बैँकहरु सन् १९२१ मा मर्ज गरी इम्पेरियल बैँक अफ इन्डियाको रुपमा संयुक्त कारोबार सुरु गरियो । बेलायती उपनिवेशबाट भारत स्वतन्त्र भएसँगै सन् १९५५ मा इम्पेरियल बैँक अफ इन्डिया स्टेट बैँक अफ इन्डिया बन्न पुग्यो । 

बैँकको राष्ट्रियीकरण र मुलुकको अर्थतन्त्र
सन् १९३५ मा रिजर्भ बैँक अफ इन्डिया ऐनबमोजिम रिजर्भ बैँक अफ इन्डियाको स्थापना नहुँदासम्म तीन वटा सरकारी बैँकहरुले नै केन्द्रिय बैँकको रुपमा काम गरिरहेका थिए । सन् १९६० मा द स्टेट बैँक अफ इन्डियाले स्टेट अफ बैँक ऐन, १९५९ बमोजिम ८ वटा राज्यस्तरका बैँकहरुको नियमन गर्ने जिम्मा पायो । सन् १९६९ मा भारत सरकारले १४ वटा निजी बैँकहरुलाई राष्ट्रियीकरण गर्यो । सन् १९८० मा थप ६ वटा बैँकहरुको राष्ट्रियीकरण गरियो । राष्ट्रियीकरण गरिएका यी बैँकहरु भारतको अर्थतन्त्रका खम्बा सावित भए । ठूलो आकार र वृहत सञ्जालका कारण बैँकिङ क्षेत्रमा यीनै बैँकहरुको हालीमुहाली रह्यो । 
सेड्युल्ड र ननसेड्युल्ड बैँकका रुपमा भारतीय बैँकहरुको वर्गाीकरण गरिएको छ । सेड्युल्ड बैँकहरु रिजर्भ बैँक अफ इन्डिया ऐन, १९३४ को दोस्रो सेड्युलमा समावेश गरिएका छन् । सेड्युल्ड बैँकहरु पनि राष्ट्रिय बैँक, स्टेट बैँक अफ इन्डिया र यसअन्तर्गतका बैँकहरु, क्षेत्रीय ग्रामीण बैँक, अन्तर्राष्ट्रिय बैँक र अन्य भारतीय निजी स्तरका बैँकहरु गरी ५ प्रकारमा वर्गाीकरण गरिएका छन् । सेड्यल्ड र ननसेड्युल्ड दुबै प्रकारका वाणिज्य बैँकहरुको नियमन बैँकिङ रेगुलेसन एक्टले गर्ने गर्दछ । 

भारतीय बैँकिङ क्षेत्रमा चुनौती
साधारणतयाः सन् २०१० यता सप्लाई, प्रोडक्ट र पहुँचका आधारमा भारतीय बैँकहरुमा एकदमै परिपक्वता आएको मानिन्छ । यद्यपि, अझै पनि ग्रामीण भेगका मानिसहरु र गरीब जनताको पहुँचमा बैँक पुर्याउनु एउटा चुनौतीको रुपमा रहेको छ । ग्रामीण भेगहरुलाई बैँकिङ क्षेत्रमा समेट्नको लागि भारत सरकारले माइक्रोफाइनान्सको सुविधा सहितको नेसनल बैँक फर एग्रीकल्चर एण्ड रुरल डेभलपमेन्ट कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याएको छ । पहिलो विश्व युद्ध र दोस्रो विश्वयुद्धको समय भारतका बैँकहरुमा लागि एकदमै चुनौतीपूर्ण सावित भएको थियो । युद्धसँग सम्बन्धि आर्थिक कारोबारका कारण अप्रत्यक्ष रुपमा बढिरहेको भारतको अर्थतन्त्रका कारण भारतका थुप्रै बैँकहरु बन्द भए । सन् १९१३ देखि १९१८ को बीचमा मात्रै कम्तीमा ९४ वटा बैँकहरु विफल भएका थिए ।

बैँकिङ क्षेत्रको प्राविधिक विकास
प्राविधिक विकासले भारतको बैँकिङ क्षेत्रमा निकै परिवर्तन ल्याएको मानिन्छ । कम्प्युटरको प्रयोगसँगै भारतमा अनलाइन बैँकिङको अवधारणा सुरु भयो । सन् १९९१ मा बैँकिङ क्षेत्रले खुला बजारीकरणको अवधारणालाई आत्मसात् गरेसँगै यस क्षेत्रमा कम्प्युटरको प्रयोग उल्लेख्य रुपमा बढ्यो । विश्व बजारसँग प्रतिष्पर्धामा जानका लागिल सूचना र प्रविधिविना असम्भव हुँदा यसले बैँकिङ क्षेत्रमा पनि सूचना र प्रविधिको द्रुततर विकासमा मद्धत पुर्यायो । हाल भारतमा ९३ वटा वाणिज्य बैँहरु सञ्चालनमा छन् ।   
 

संसारका सबैभन्दा पुराना ५ बैँकहरु, जसले रचे बैँकिङ इतिहास

नेपालमा लगभग ८५ वर्ष पहिले नै सिक्काको प्रचलन सुरु भएको थियो । वि.सं. १९९४ मा नेपालको पहिलो बैँकको रुपमा नेपाल बैँकको स्थापना भइसकेको थियो । त्यस्तै, वि.सं. २००४ मा नेपालमा कागजी नोटको सुरुवात भइसकेको थियो । वि.सं. २०१३ सालमा नेपाल राष्ट्र बैँकको स्थापना भएको थियो । नेपालको बैँकिङ इतिहास ज्यादै लामो नभएता पनि विश्वका अन्य विकसित मुलुकहरुमा धेरै पहिले नै बैँकको सुरुवात भइसकेको थियो । नजानिँदो रुपमा मानिसले पैसाको कारोबार धेरै पहिलेदेखि नै सुरु गरिसकेका थिए  ।यद्यपि, औपचारिक रुपमा बैँकिङ प्रणालीको सुरुवात गरि बैँकिङ इतिहास रच्ने श्रेय इटलीलाई जान्छ । सन् १४७२ मा इटलीमा संसारकै सबैभन्दा पहिलो बैँकको स्थापना भएको थियो । त्यपछिका दिनहरुमा बैँकिङ प्रणाली संख्यात्मक र गुणस्तरात्मक दुवै तवरले विकास हुँदै आइरहेको छ । 
यसैबिच, बैँकिङ इयितहास रचेका संसारका सबैभन्दा पुराना ५ बैँकहरुका बारेमा यहाँ चर्चा गरिएको छ :  

बैँक अफ न्यूयोर्क
bank of newyork१७८४ मा अमेरिकाको न्यूयोर्क सहरमा स्थापित बैँक अफ न्यूयोर्क संसारको पाचौँ पुरानो बैँक हो । अहिले बैँक अफ न्यूयोर्क मेलनको नामबाट परिचित यस बैँकको स्थापनामा एलेक्जेण्डर ह्यामिल्टनको ठूलो योगदान रहेको छ । उनले बैँकिङ कानुन निर्माण गरेर बैँक अफ न्यूयोर्क स्थापना गरे । सन् १७९२ मा न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्जको स्थापना हुँदा शेयर कारोबार गर्ने पहिलो कम्पनि बैँक अफ न्यूयोर्क थियो । सन् २००७ मा यसको नाम परिवर्तन गरिएको हो । 

द बैँक अफ स्कटल्याण्ड
the bank of scotland१६९५मा स्थापना भएको बैँक अफ स्कटल्याण्ड त्यहाँको पैसा छाप्ने पहिलो बैँक हो । अहिले हलिफ्याक्स बैँक अफ स्कटल्याण्डको नामबाट परिचित यो बैँक स्कटल्याण्डको एडिनबर्गमा रहेको छ । यस बैँकको स्थापनाले स्कटल्याण्डका विभिन्न व्यवसायहरुलाई सहयोग मिलेको थियो ।

सी होर एण्ड को
सन् १६७२ मा लनडन सहरमा स्थापित यस बैँकले इंगल्याण्डमा आधुनिक बैँकिङ तथा कागजी नोटको प्रचलन ल्यायो । निजी स्वामित्वमा स्थापना भएको सो बैँक अहिले पनि पारिवारिक रुपमा चलेको छ । सर रिचार्ड होरको व्यवस्थापनमा बैँक सञ्चालन भइरहेको छ । 

बेरेनबर्ग बैँक
berenberg bankसन् १५९० मा स्थापित यो बैँक जर्मन बैँक हो । जर्मनीको हमवर्गमा स्थापना भएको सो बैँक दुई दाजुभाई ह्यान्स र पल बेरेनवर्ग मिलेर खोलेका थिए । कपडाको आयात निर्यात व्यवसाय गर्ने सो दाजुभाइले खोलेका सो बैँकका कारण हमवर्ग सहर आर्थिक गतिविधिमा बढि क्रियाशील बन्यो ।  

बान्सा मोन्टे डीपस्सी डी सीना
banca monteइटलीको सीना सहरमा अवस्थित यो बैँक संसारकै सबैभन्दा पहिलो बैँक हो । सन् १४७२ मा यसको स्थापना भएको थियो । गरिबहरुलाई च्यारिटीको माध्यमबाट उकास्ने उद्देश्यले सो बैँकको स्थापना गरिएको थियो ।